بٷگٸن جەرگٸلٸكتٸ ۋاقىت بويىنشا 18-00-دە 2021 جىلدىڭ 10 قاڭتارىنا تاعايىندالعان قر پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ جەنە جەرگٸلٸكتٸ مەسليحاتتاردىڭ دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردىڭ پارتييالىق تٸزٸم ۇسىنعان پارتييالاردىڭ ٷگٸت جۇمىستارى باستالدى, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
ايتا كەتەرلٸگٸ, بۇل جولعى كونستيتۋتسييالىق مەرزٸمگە ساي ٶتكٸزگەلٸ وتىرعان مەجٸلٸس سايلاۋىنا ەلٸمٸزدە تٸركەلگەن 5 ساياسي پارتييا, اتاپ ايتقاندا, «اۋىل» حالىقتىق-دەموكراتييالىق پاتريوتتىق پارتيياسى, «Nur Otan» پارتيياسى, «ADAL» ساياسي پارتيياسى, قازاقستاننىڭ «اق جول» دەموكراتييالىق پارتيياسى, «قازاقستاننىڭ حالىق پارتيياسى» كانديداتتاردىڭ پارتييالىق تٸزٸمدەرٸن ۇسىنىپ, ولاردىڭ بارلىعىن ەلٸمٸزدٸڭ ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسى تٸركەدٸ. بارلىعى 312 كانديدات, ونىڭ ٸشٸندە: «اۋىل» حالىقتىق-دەموكراتييالىق پاتريوتتىق پارتيياسىنان 19; «Nur Otan» پارتيياسىنان 126; «ADAL» ساياسي پارتيياسىنان 16; قازاقستاننىڭ «اق جول» دەموكراتييالىق پارتيياسىنان 38 جەنە «قازاقستاننىڭ حالىق پارتيياسىنان» 113 ادام.
پارتييالىق تٸزٸمدەر بويىنشا پارلامەنت مەجٸلٸسٸ سايلاۋىندا داۋىس بەرۋدٸ ٶتكٸزۋ كەزٸندەگٸ جەرەبە قورىتىندىسى بويىنشا سايلاۋ بيۋللەتەنٸندەگٸ ساياسي پارتييالاردىڭ اتاۋلارى مىناداي تەرتٸپپەن ورنالاستىرىلاتىن بولادى:
1. «قازاقستان حالىق پارتيياسى» قوعامدىق بٸرلەستٸگٸ.
2. «Nur Otan» پارتيياسى» قوعامدىق بٸرلەستٸگٸ.
3. «اۋىل» حالىقتىق-دەموكراتييالىق پاتريوتتىق پارتيياسى» قوعامدىق بٸرلەستٸگٸ.
4. «اق جول» قازاقستاننىڭ دەموكراتييالىق پارتيياسى» قوعامدىق بٸرلەستٸگٸ.
5. «ADAL» ساياسي پارتيياسى» قوعامدىق بٸرلەستٸگٸ.
سونىمەن قاتار 2020 جىلعى 1 جەلتوقسانداعى جاعداي بويىنشا سايلاۋشى ازاماتتاردىڭ بٸرىڭعاي ەلەكتروندىق تٸزٸلٸمٸنە سەيكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋشىلاردىڭ جالپى سانىنىڭ بٸر پايىزى رەزەرۆٸن قوسا, دايىندالۋعا جەنە سايلاۋ ۋچاسكەلەرٸنە جەتكٸزٸلۋگە تيٸس سايلاۋ بيۋللەتەندەرٸنٸڭ سانى پارتييالىق تٸزٸمدەر بويىنشا سايلاناتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتتارىن سايلاۋ بويىنشا 12038433 (ون ەكٸ ميلليون وتىز سەگٸز مىڭ تٶرت جٷز وتىز ٷش) دانانى قۇرايتىن بولىپ بەلگٸلەندٸ.
ال ەندٸ سايلاۋ الدى ٷگٸت جۇمىسىنا كەلەر بولساق, «قازاقستانداعى سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسييالىق زاڭنىڭ 28-بابىنا سەيكەس, مەملەكەت ازاماتتارعا, قوعامدىق بiرلەستiكتەرگە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وسى كونستيتۋتسييالىق زاڭىنا, ٶزگە دە زاڭ اكتiلەرiنە سەيكەس بەلگٸلi بiر كانديداتتى, ساياسي پارتييانى جاقتاپ نە قارسى كەدەرگiسiز سايلاۋ الدىنداعى ٷگiت جٷرگiزۋ قۇقىعىنا كەپiلدiك بەرەدi. سايلاۋ قورلارىن قۇرمايتىن ازاماتتار, قوعامدىق بiرلەستٸكتەر قارجىلاندىرۋدى تالاپ ەتپەيتiن سايلاۋ الدىنداعى ٷگٸت جٷرگiزۋگە قۇقىلى. پارتييالىق تٸزٸمدەردٸ تiركەۋ مەرزiمi اياقتالعان كەزدەن باستاپ, ٷگٸت ناۋقانى اياقتالعانعا دەيiن كانديداتتاردىڭ, پارتييالىق تiزiمiن ۇسىنعان ساياسي پارتييالاردىڭ ٶزدەرiنiڭ سايلاۋ الدىنداعى باعدارلامالارىن باسپاسٶزدە جەنە باسقا دا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ٷگiتتەۋگە جەنە ناسيحاتتاۋعا قۇقىعى بار. كانديداتتاردىڭ, پارتييالىق تiزiمدەرiن ۇسىنعان ساياسي پارتييالاردىڭ سايلاۋ الدىنداعى ٷگiت جٷرگiزۋi ٷشiن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا قول جەتكiزۋiنiڭ تەڭ جاعدايىنا كەپiلدiك بەرٸلەدi.
مەملەكەت كانديداتتارعا ٶز باعدارلامالارىمەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا شىعۋ ٷشiن قاراجاتتىڭ تەڭ بٶلiنۋٸنە كەپiل بولادى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا شىعۋ ٷشٸن كانديداتتارعا قاراجات بٶلۋ تەرتٸبٸ مەن كٶلەمٸن ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسى ايقىندايدى. مەجٸلٸس دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردىڭ پارتييالىق تٸزٸمدەرٸن ۇسىنعان ساياسي پارتييالار ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسى ۇيىمداستىراتىن سايلاۋ الدىنداعى تەلەۆيزييالىق پٸكٸرسايىستارعا قاتىسۋعا قۇقىلى. ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسى ايقىندايتىن سايلاۋ الدىنداعى پٸكٸرسايىستاردى ٶتكٸزۋ تەرتٸبٸ مەن شارتتارى بٸردەي بولۋعا جەنە بەلگٸلٸ بٸر كانديداتقا نەمەسە ساياسي پارتيياعا ارتىقشىلىق جاساماۋعا تيiس.
بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى تiركەلگەن كانديداتتارعا جەنە پارتييالىق تiزiمدەرiن ۇسىنعان ساياسي پارتييالارعا شارتتىق نەگiزدە ەفير ۋاقىتىن, باسپاسٶز بەتiنەن ورىن بەرەدi. كانديداتتارعا جەنە پارتييالىق تiزiمدەرiن ۇسىنعان ساياسي پارتييالارعا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ەفير ۋاقىتىن, باسپاسٶز بەتiنەن ورىن بەرۋ تۋرالى شارتتىڭ تالاپتارى بەلگiلi بiر كانديداتقا, ساياسي پارتيياعا ارتىقشىلىق جاساماۋعا تيiس. ەفير جەنە باسپاسٶز بەتٸنەن ورىن بەرگەنٸ ٷشٸن تٶلەمنٸڭ مٶلشەرٸ, شارتتارى مەن تەرتٸبٸ تۋرالى مەلٸمەتتەردٸ تيٸستٸ بۇقارالىق اقپارات قۇرالى سايلاۋ الدىنداعى ٷگٸت جٷرگٸزۋ باستالاردان كەمٸندە بەس كٷن بۇرىن حابارلاۋعا جەنە جارييالاۋعا, سونداي-اق ولار پرەزيدەنتتٸ جەنە پارلامەنت دەپۋتاتتارىن سايلاۋ كەزٸندە – ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسىنا, مەسليحاتتار دەپۋتاتتارىن جەنە ٶزگە دە جەرگiلiكتi ٶزiن-ٶزi باسقارۋ ورگاندارىنىڭ مٷشەلەرiن سايلاۋ كەزiندە ٶزگە دە اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسييالارىنا ۇسىنىلۋعا تيٸس.
ورتالىق جەنە اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسييالارىنىڭ ينتەرنەت-رەسۋرستارىنا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ۇسىنعان ەفير جەنە باسپاسٶز بەتٸنەن ورىن بەرۋ تٶلەمٸنٸڭ مٶلشەرٸ, شارتتارى مەن تەرتٸبٸ تۋرالى مەلٸمەتتەر ورنالاستىرىلادى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ەفير جەنە باسپاسٶز بەتٸنەن ورىن بەرۋ تٶلەمٸنٸڭ مٶلشەرٸ, شارتتارى مەن تەرتٸبٸ تۋرالى مەلٸمەتتەر جارييالانعانعا دەيٸن كانديداتتاردىڭ, پارتييالىق تٸزٸمدەرٸن ۇسىنعان ساياسي پارتييالاردىڭ ٷگٸت ماتەريالدارىن ورنالاستىرۋ, تاراتۋ ٷشٸن ەفير ۋاقىتىن, باسپاسٶز بەتٸنەن ورىن بەرە المايدى.
سايلاۋ الدىنداعى ٷگٸت كەزەڭٸندە كانديداتتاردىڭ, پارتييالىق تٸزٸمدەرٸن ۇسىنعان ساياسي پارتييالاردىڭ سايلاۋ الدىنداعى ٷگٸتٸنە بايلانىستى مەرزٸمدٸ باسپاسٶز باسىلىمىنىڭ تارالىمى بارلىق كانديداتتار, پارتييالىق تٸزٸمدەرٸن ۇسىنعان ساياسي پارتييالار ٷشٸن بٸردەي بولۋعا تيٸس.
بۇقارالىق اقپارات قۇرالى كانديداتتاردىڭ, پارتييالىق تٸزٸمٸن ۇسىنعان ساياسي پارتييانىڭ بٸرiنە ەفير ۋاقىتىن, باسپاسٶز بەتiنەن ورىن بٶلۋگە بەرگەن كەلiسٸمi باسقا كانديداتتارعا, پارتييالىق تٸزٸمدەرٸن ۇسىنعان ساياسي پارتييالارعا ەفير ۋاقىتىن, باسپاسٶز بەتiنەن ورىن بٶلۋگە كەلiسiم بەرۋٸ بولىپ تابىلادى.
كانديداتتاردىڭ جەنە پارتييالىق تiزiمدەرiن ۇسىنعان ساياسي پارتييالاردىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا شىعۋ كەزەكتٸلٸگٸ جازباشا ٶتٸنٸشتەردٸڭ كەلiپ تٷسۋ رەتiمەن نە ەگەر ٶتiنiشتەر بiر مەزگiلدە كەلٸپ تٷسسە, جەرەبە بويىنشا بەلگiلەنەدi.
كانديداتتاردىڭ تەلەۆيزييا مەن راديودا سٶيلەپ جاتقان سٶزدەرiن بٶلۋگە جەنە سٶيلەگەن سٶزدەرiنەن كەيٸن iلە-شالا, سونداي-اق باسپاسٶز باسىلىمدارىنداعى سٶزدەرiنەن كەيٸن سول نٶمiردە تٷسiنiكتەمە جاساۋعا تىيىم سالىنادى.
جەرگiلiكتi اتقارۋشى ورگاندار تيiستi سايلاۋ كوميسسييالارىمەن بiرلەسiپ بارلىق كانديداتتار ٷشiن ٷگٸتتiك باسپا ماتەريالدارىن ورنالاستىرۋ ٷشiن ورىن بەلگiلەيدi جەنە ولاردى ستەندتەرمەن, تاقتالارمەن, تۇعىرلىقتارمەن جاراقتاندىرادى. ٷگiتتiك باسپا ماتەريالدارى بارلىق كانديداتتار ٷشiن تەڭ قۇقىقتار قامتاماسىز ەتەتiن جاعدايدا ورنالاستىرىلادى. كانديداتتار ٷگiتتiك باسپا ماتەريالدارىن تيiستi وبەكت يەسiنiڭ رۇقساتىمەن ٶزگە دە ورىنداردا iلiپ قويۋعا قۇقىلى. ٷگiت ماتەريالدارىن ەسكەرتكiشتەرگە, ەسكەرتكٸش تۇعىرلارعا, تاريحي, مەدەني نەمەسە سەۋلەتتiك قۇندىلىعى بار ٷيلەر مەن عيماراتتارعا, سونداي-اق داۋىس بەرۋگە ارنالعان ٷي-جايلارعا iلٸپ قويۋعا تىيىم سالىنادى.
كانديداتتار, پارتييالىق تٸزٸمدەرٸن ۇسىنعان ساياسي پارتييالار ٶز سايلاۋ قورلارىنىڭ قاراجاتى ەسەبiنەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا شىعۋعا, سايلاۋ الدىنداعى جارييا ٸس-شارالاردى ٶتكٸزۋگە, قوسىمشا ٷگٸت ماتەريالدارىن شىعارۋعا بايلانىستى شىعىنداردى تٶلەۋگە, سونداي-اق كٶلiك جەنە iسساپار شىعىستارىنىڭ ورنىن تولتىرۋعا قۇقىلى. بۇل ماقساتقا كەز كەلگەن باسقا كٶزدەردەن ٶزگە اقشا تارتۋعا, سايلاۋ ناۋقانى بارىسىندا كانديداتتار پايدالاناتىن, كانديداتتاردىڭ سايلاۋ قورلارى قاراجاتىنان اقىسى تٶلەنبەگەن جەكە جەنە زاڭدى تۇلعالاردىڭ كەز كەلگەن تاۋارىن, جۇمىسى مەن قىزمەتiن قابىلداۋعا, اتالعان جەكە جەنە زاڭدى تۇلعالارعا وسى قىزمەتتەردٸڭ كٶرسەتiلگەنi ٷشٸن كانديدات تاراپىنان جەردەمنٸڭ كەز كەلگەن تٷرٸنە تىيىم سالىنادى.
سايلاۋ بولاتىن كٷنi, ياعني 10 قاڭتاردا جەنە ونىڭ قارساڭىنداعى كٷنi, دەمەك 9 قاڭتاردا كەز كەلگەن ٷگiتكە تىيىم سالىنادى. سايلاۋ كوميسسييالارىنىڭ ٷي-جايلارىنان جەنە داۋىس بەرۋگە ارنالعان ٷي-جايلاردان تىس جەرلەردە بۇرىننان ٸلۋلi تۇرعان باسپا ٷگiت ماتەريالدارىن سول ورىندارىندا قالدىرۋعا رۇقسات ەتٸلەدٸ. ينتەرنەت جەلٸسٸندە بۇرىن ورنالاستىرىلعان ٷگٸت ماتەريالدارىن بۇرىنعى ورىندارىندا قالدىرۋعا بولادى. بٸراق, بۇرىن ورنالاستىرىلعان ماتەريالداردى ينتەرنەت-رەسۋرستاردىڭ باستى بەتتەرٸنە شىعارۋعا جول بەرٸلمەيدٸ.
