Sońǵy 5 jylda elimizdiń barlyq óńirinde mal urlyǵynyń tómendeýi baiqalady. Eger 2015 jyly 8 myń qylmys bolsa, 2016 jyly – 7,3 myń (- 8%), 2017 jyly – 6,4 myń (- 13%), 2018 jyly – 5,6 myń (- 12,4%), 2019 jyly – 4,7 myń (- 15,2%) fakti tirkelgen, dep habarlaidy "Ult aqparat".
QR AShM Veterinariialyq baqylaý jáne qadaǵalaý komitetiniń deregine sai, 2015 jyldan bastap 2019 jylǵa deiin mal urlyǵynyń sany 40%-ǵa tómendedi. Biyl pandemiiaǵa bailanysty engizilgen karantinnyń nátijesinde mal urlyǵy taǵy eki esege azaidy.
Desekte, bul másele áli de ózektigin joimady. QR Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev mal urlyǵymen kúresti kúsheitýge erekshe nazar aýdardy.
Mal urlyǵynyń aldyn alý maqsatynda QR AShM men QR IIM birlesken memorandým qabyldandy. Qujatqa sáikes vedomstvoaralyq arnaiy top qurylyp, zań shyǵarý salasynda birlesken jumys atqaryldy, tehnikalyq jáne aqparattyq qoldaý jolǵa qoiyldy, veterinariialyq talaptardy, maldy sáikestendirý tártibin jáne aýyl sharýashylyǵy janýarlaryn tasymaldaý qaǵidalaryn túsindirý boiynsha jáne t.b. is-sharalar júrgizilýde.
Sharýa qojalyq basshylary jáne turǵyndarmen mal basyn sáikestendirý (birkalaý, elektrondyq chipter, GPS-baqylaý jáne t.b.), mal jaiý máseleleri boiynsha túsindirý jumystary turaqty júrgiziledi. Sondai-aq, saýda oryndarynyń, mal bazarlarynyń qyzmeti normativtik-quqyqtyq talaptarǵa sáikes tekserilýde.
Mal urlyǵynyń aldyn alýdyń pármendi sharasynyń biri - ol Qazaqstanda mindetti bolyp tabylatyn aýyl sharýashylyǵy janýarlaryn sáikestendirý jumystary.
Birinshi kezekte, aýyl sharýashylyǵy janýarlaryn sáikestendirý bazasy – ár janýarǵa baqylaý júrgizýge jáne aýrýlarǵa qarsy veterinariialyq ekpelerdi baqylaýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar, maldy tirkeý júiesi urlanǵan aýylsharýashylyq janýarlaryn jappai satýdy qiyndatady.
Búginde oblys ákimdikteriniń veterinariia basqarmalarynyń esepteri boiynsha respýblika kóleminde barlyq mal basy sáikestendirilgen.
Anyqtama: 2020 jylǵy 14 jeltoqsanda Qazaqstanda:
8 199 327 bas IQM;
21 906 792 bas usaq mal;
3 090 804 bas jylqy;
229 036 bas túie;
745 662 bas shoshqa bar.
Mal urlyǵyna qarsy tiimdi sharanyń taǵy biri - ol QR AShM Veterinariialyq baqylaý jáne qadaǵalaý komitetiniń respýblikanyń barlyq óńirlerinde «ishki veterinariialyq baqylaý» beketterin ornatý bastamasy boldy. Olar mal men et ónimderin ilespe qujattarsyz tasymaldaityn kólikterdi belsendi túrde anyqtaýda.
Sondai-aq, QR Aýyl sharýashylyǵy ministriniń 2019 jylǵy 18 sáýirdegi № 158 buiryǵymen memlekettik shekara boiynda agroónerkásiptik keshen ónimine memlekettik baqylaý men qadaǵalaýdy júzege asyratyn Qazaqstan-Resei ýchaskesinde - 28, Qazaqstan-Qyrǵyz ýchaskesinde - 4 veterinariialyq-baqylaý pýnkti ornatyldy.
Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha aǵymdaǵy jyly vedomstvolar birqatar jańa, onyń ishinde zańnamalyq sipattaǵy sharalar qabyldandy.
Máselen, Qylmystyq Kodekske 188-1 «mal urlyǵy» baby engizildi. Atalmysh babqa sáikes múlkin tárkilei otyryp, 12 jylǵa deiin bas bostandyǵynan aiyrý jazasy kózdelgen.
Bul rette mal urlyǵy (adamdar tobymen, iri mólsherde, úi-jaiǵa birneshe ret túsý jáne t.b.) aýyr qylmystar qataryna aýystyryldy, bul taraptardyń tatýlasýy arqyly jaýapkershilikten qashý múmkindigin joqqa shyǵarady.
Urlyqtyń basym bóligi maldy erkin jaiý kezinde bolǵandyqtan, QR AShM-niń 29 sáýirdegi №145 buiryǵymen aýyl sharýashylyǵy janýarlaryn jaiýdyń úlgilik qaǵidalary bekitilip, jergilikti atqarýshy organdarǵa jiberildi. Óz kezeginde qaǵidalardy buzǵany úshin ákimshilik jaýapkershilik engizildi (Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly Kodekstyń 408-baby).
IIM urlyqqa qarsy is-qimyl jónindegi vedomstvolyq baǵdarlamany bekitti, óńirlerde úlgilik jospar boiynsha mamandandyrylǵan jedel-izdestirý toptary quryldy.
