QR Premer-Ministri Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda QR Prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyń «Jańa jaǵdaidaǵy Qazaqstan: is-qimyl kezeńi» atty Qazaqstan halqyna Joldaýyn iske asyrý jónindegi sharalar qaraldy. Energetika salasyndaǵy qazirgi jáne orta merzimdi josparlar týraly energetika ministri Nurlan Noǵaev baiandady, dep habarlaidy primeminister.kz saity.
Munai-gaz sektory elimizdegi jalpy ishki óniminiń shamamen 25%-yn óndiretin jáne ekonomikaǵa 50%-ǵa jýyq investitsiia tartatyn el ekonomikasynyń negizgi qozǵaýshy kúshi bolǵanyna qaramastan, Ministrlik munai-gaz sektoryn shikizattyq baǵyttan qosylǵan quny joǵary, eksportqa baǵdarlanǵan ónimdi shyǵarýǵa jáne joǵary bólinisti munai gaz-himiia ónerkásibin damytýǵa qaita baǵdarlaý boiynsha aýqymdy jumys júrgizýde.
Jańa kásiporyndardy iske qosý jáne jumys istep turǵan hosh iisti kómirsýtekti, mailar men polipropilendi óndirý zaýyttarynyń ónimdi shyǵarý kólemderin údetýine bailanysty jyl saiyn munai gaz-himiia ónimderin shyǵarýda ósim baiqalady. Búgingi tańda salada 2025 jylǵa deiin jalpy somasy shamamen $15 mlrd quraityn jobalar qolǵa alyndy.
Ministrdiń aitýynsha, munai gaz-himiiasy salasyn damytýǵa investitsiialar tartý úshin Úkimet tarapynan naqty memlekettik qoldaý kórsetilýde.
Arnaiy aimaqta munai gaz-himiiasy óndirisin damytýǵa arnalǵan biryńǵai alańdy qurý infraqurylymdy salý, shikizatpen qamtamasyz etý, kólik shyǵystary boiynsha shyǵyndardy edáýir únemdeýge múmkindik beredi, bul óz aldyna iske asyrylyp jatqan jobalardyń ekonomikalyq tartymdylyǵyn aitarlyqtai jaqsartady.
«Al iri jobalarǵa toqtalatyn bolsaq, búgingi tańda qýaty jylyna 500 myń tonnany jáne quny $2,6 mlrd quraityn polipropilen óndirý jónindegi gaz-himiia kesheniniń qurylysy júrgizilip jatyr. Jobany aiaqtaý merzimi – 2021 jyldyń sońy», — dedi vedomstvo basshysy.
Búginde Ministrlik Polietilen óndirý jobasyn iske asyrý úshin zákirli investordy tartý boiynsha belsendi jumys júrgizip jatyr.
Munai ónimderi jáne elektr energiiasy salasyndaǵy birjalyq saýdany tártipke keltirý, sondai-aq básekelistikti odan ári damytý boiynsha Prezidenttiń berilgen tapsyrmalaryn oryndaý maqsatynda kelesi sharalar usynylady:
- ónimderdi arnaiy taýar birjasy arqyly kezeń-kezeńimen satýdy júzege asyrý úshin elektrondyq saýda alańdaryna jáne taýarlyq birjaǵa qoiylatyn talaptardy ázirleý;
- elektr energiiasy naryǵynda básekelestikti damytý maqsatynda energiia óndirýshi uiymdardy elektr energiiasyn ortalyqtandyrylǵan saýda alańy arqyly ótkizýge mindetteitin zańnamalyq aktilerdi qabyldaý;
- elektr energiiasyn jetkizýshilerdi erkin tańdaý quqyǵyn qamtamasyz etý maqsatynda tutynýshylardy qyzmet jetkizýshilermen bailanystyratyn biryńǵai tsifrlyq platformany qurý;
- biznes ahýaldy jaqsartý úshin biznes sýbektilerin elektrmen jabdyqtaý júiesine qosýǵa arnalǵan «bir tereze» qaǵidatyn ázirleý.
Bul shara elektr jelilerine qosý rásimderin ońailatýǵa múmkindik beredi. Jer qoinaýyn paidalanýshylardyń ǵylymi-zertteý jáne tájiribelik-konstrýktorlyq jumystarǵa mindettemeleriniń jyl saiynǵy ortasha somasy shamamen 9 mlrd teńgeni quraidy.
QR Energetika ministrligi jer qoinaýyn paidalanýshylardyń qarajatyn jinaýdy ortalyqtandyrý jáne ǵylymi-zertteý jáne tájiribelik-konstrýktorlyq jumystarǵa qarjyny ashyq bólý úshin kelesini usynady:
- kómirsýtekter men ýran salasynda Ulttyq ǵylymi keńes qurý;
- QR Bilim jáne ǵylym minstrliginiń aqparattyq júiesi negizinde jer qoinaýyn paidalanýshylardyń ǵylymi-zertteý jáne tájiribelik-konstrýktorlyq jumystaryn qarjylandyrýdyń barlyq tsiklin ońtailandyrý jáne avtomattandyrý.
Noǵaevtyń aitýynsha, munai jáne gaz kondensatyn esepke alý aqparattyq júiesin engizý munaidy óndirý, óńdeý jáne tasymaldaýdy esepke alýdy avtomattandyrýǵa, sondai-aq talaptardy oryndaýǵa monitoringti avtomattandyrýǵa múmkindik beredi.
«Energetika ministrligi ónerkásip jáne aqparattyq tehnologiialar salasyndaǵy yntymaqtastyqty odan ári qalyptastyrý maqsatynda sheteldik investorlarmen birlesip qurylatyn jergilikti qamtýdy damytýǵa tikelei investitsiialar qurý, sondai-aq jalpy shyǵyndardyń 1% mólsherinde tsifrlandyrýǵa jer qoinaýyn paidalanýshylardyń salyqtary men shyǵyndarynan bosatatyn normativtik-quqyqtyq aktilerdi qabyldaý boiynsha jumystar júrgizýde», — dedi energetika ministri.
«Jasyl ekonomikany» damytý tujyrymdamasy aiasynda 2050 jylǵa qarai tutynatyn energiianyń 50%-y jańartylatyn energiia kózderin qosa alǵanda, balamaly energetika esebinen jabylýy tiis. Ekologiialyq taza energiia kózderin damytýdy yntalandyrý úshin balamaly energetikany qoldaý jónindegi jańa Zań qabyldaý josparlanyp otyr.
«2019 jyly munai-gaz salasynda taýarlardy, jumystardy jáne kórsetiletin qyzmetterdi satyp alý kólemi shamamen 7 trln teńgeni qurady. Iri jobalardaǵy jiyntyqty jergilikti qamtý shamamen 39%-dy qurady. Bul rette jergilikti óndiris taýarlarynyń kólemi shamamen 10%-dy qurady. Energetika ministrliginiń jumysy Teńiz, Qashaǵan jáne Qarashyǵanaq siiaqty iri munai-gaz jobalaryndaǵy jergilikti qamtý úlesin arttyrýǵa baǵyttalady», — dedi Noǵaev.
Qazirgi ýaqytta ministrlik munai-gaz sektory naryǵyndaǵy jergilikti qamtý úlesin arttyrýǵa múmkindik beretin eki bastamany iske asyrýda. Olardy jaqyn arada júzege asyrý josparlanyp otyr. Bul — jergilikti qamtý qoryn jáne munai-gaz mashinalaryn jasaý men servisti damytýdyń halyqaralyq ortalyǵyn qurý.
«Atalǵan Ortalyq jumysynyń maqsaty – QR munai-gaz salasy úshin taýarlar/kórsetiletin qyzmetter óndirisin jergiliktendirý. Atap aitqanda, jańa óndirister men servistik ortalyqtardy ashý, sondai-aq jumys isteitin otandyq taýar óndirýshilerdiń múmkindikterin keńeitý. Bul ortalyq operatorlar qajettiligi úshin taýarlardy/kórsetiletin qyzmetterdi óndirýdegi jáne jetkizýdegi jergilikti taýar óndirýshilerdiń/servistik kompaniialardyń olqylyqtaryn joiýǵa múmkindik beredi», — dep túiindedi Noǵaev.
