8 sáýirde qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi ázirlegen qaryz alýshylardy ońaltýdyń jańa tetigi iske qosylady, dep habarlaidy "Ult aqparat" qarjy retteýshisiniń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
QR Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi tóraǵasynyń orynbasary Nurlan Ábdirahmanov bul saladaǵy saiasat bankterdiń de, qaryz alýshylardyń da shekten tys kredittik táýekelderin boldyrmaýǵa, bankterdi táýekeli az qaryz sanattaryna qaita beiimdeýge jáne qazaqstandyqtardyń jinaqtalǵan boryshtyq júktemesiniń ósýin shekteýge baǵyttalǵanyn atap ótti.
Ábdirahmanovtyń aitýynsha, merzimi ótken boryshtyń ósýine jol bermeý úshin 2020 jylǵy 1 qańtardan bastap kepilsiz tutynýshylyq qaryzdar men mikrokreditter boiynsha aiypaqylar men komissiialardy esepteýge tyiym salý túrinde retteý sharalary qabyldandy.
Bul merzimi 90 kúnnen asqan bereshegi bar azamattarǵa qatysty.
Sondai-aq, tutynýshylyq kreditteýdiń shamadan tys ósýine jol bermeý jáne kepilsiz qaryzdar boiynsha halyqty kredittik táýekelderden qorǵaý maqsatynda tabysy kúnkóris deńgeiinen tómen azamattarǵa qaryz berýge tyiym salyndy.
«Sonymen birge, ótken jyldan bastap retteýshi boryshtyq júktemeniń koeffitsientin belgiledi, oǵan sáikes, eger kredit boiynsha tólemder qaryz alýshynyń ai saiynǵy kirisiniń 50%-ynan assa, bankter men mikroqarjy uiymdarynyń qaryz alýshylarǵa tutynýshylyq qaryzdar berýine tyiym salynady. Bul rette bankter men mikroqarjy uiymdary qaryz alýshylardyń tólem qabilettiligin kirister men múlik týraly senimdi málimetter negizinde baǵalaýy qajet bolady. Munymen qosa, bankter men MQU-nyń tutynýshylyq kreditterdi shamadan tys berýine jol bermeý úshin kapital rezervin 150%-dan 300%-ǵa eki esege kóbeitý túrinde bankterdiń menshikti kapitalynyń tutynýshylyq kreditterge jetkiliktilik koeffitsientteri ulǵaityldy», - degen derekter keltirdi agenttik tóraǵasynyń orynbasary.
Qabyldanǵan sharalar nátijesinde bankterdiń táýekel tábeti tómendegen.
Menshikti kapitalǵa júkteme ortasha alǵanda, tutynýshylyq qaryzdar boiynsha 140%-dan 150%-ǵa deiin ósti, ataýly áleýmettik kómek alýshy qaryz alýshylar sany 112 myń adamǵa deiin 53%-ǵa tómendedi, tutynýshylyq qaryzdardyń jalpy ósý qarqyny 4,3%-ǵa deiin tústi.
«Bul rette, tutynýshylyq qaryzdar boiynsha 90 kúnnen astam merzimi ótken bereshektiń deńgeii 6,9%-ǵa deiin tómendedi, málimet boiynsha, 2019 jyly bul tsifr 8,6% boldy. Halyqty kreditteýdiń negizgi ósýi ipotekalyq qaryz esebinen boldy, olardy berý kólemi 2020 jyly 34,3%-ǵa ósti», - dedi spiker.
Sonymen qatar ol agenttik ázirlegen ońaltýdyń jańa tetigi týraly aityp berdi.
Eger 90 kúnnen astam merzimi ótken kredit ótelgen bolsa, ol qaryz alýshyǵa «ońaltylǵan» mártebesin berýdi kózdeidi, biraq bul rette bankter júiesi jańa qaryzdar berýden bas tarta otyryp, mundai azamattardy táýekeli joǵary dep tanidy.
«Ońaltýdyń jańa tetigi qaryz alýshyǵa kredittik biýro júiesindegi «ońaltylǵan» mártebesin berýdi kózdeidi. Bul mártebe azamattardyń bankter jáne basqa kreditorlar aldyndaǵy ózderiniń mindettemelerin adal oryndaýǵa bastama bolyp tabylady. Mártebeni alý úshin qandai da bir qujattar qajet emes, protsedýrany kredittik biýro merzimi ótken boryshty ótegennen keiin 12 ai ótken soń jáne osy kezeńde ózge merzimi ótken bereshek bolmaǵan kezde júrgizedi», - dedi Ábdirahmanov.
Agenttik tóraǵasynyń orynbasary merzimi ótken bereshegi tolyq emes, tek ishinara ótelgen qaryz alýshylardyń basqa sanaty týraly da aityp berdi.
Bankter árbir osyndai qaryz alýshymen keiinnen óteýdiń neǵurlym yńǵaily kestesimen ońaltý josparyn jasaý úshin onyń tólem qabilettiligin baǵalaý boiynsha jeke jumys júrgizetin bolady.
Tiisinshe, mundai qaryz alýshylar «ońaltylǵan» mártebesin alý ońaltý josparyn oryndaǵan jaǵdaida jáne sońǵy 12 aida ózge merzimi ótken bereshek bolmaǵan kezde múmkin bolady.
Alǵan sátten bastap kreditterin ótemegen qaryz alýshylar sanaty úshin de jańalyqtar bar.
Olarǵa problemalyq bereshekti retteýdiń sotqa deiingi jańa tártibi qoldanylatyn bolady.
«Sottarǵa júktemeni jedel sheshý jáne azaitý úshin Agenttik sotqa deiingi retteýdiń biryńǵai quqyqtyq rejimin engizýdi kózdeitin zańnamalyq normalardy ázirledi. Jańa tártip sheńberinde bankter osyndai qaryz alýshylardyń tólem qabilettiligin baǵalaý jóninde jeke jumys júrgizýge jáne ońtailandyrylǵan borysh júktemesi men boryshty óteýdiń jańa kestesin qamtityn kreditor men qaryz alýshy úshin ózara qolaily ońaltý josparyn jasaýǵa mindetti bolady. Zańnamalyq túzetýlerdi qabyldaý eki esege – 180 kúnnen 90 kúnge deiin qaryz alýshylardyń ótinishterin qaraý jáne olardyń problemalyq bereshekterin retteý merzimderin qysqartýǵa múmkindik beredi», – dedi agenttik ókili.
