sýret ashyq derekkózden alyndy
Qazirgi ýaqytta Qazaqstandaǵy joǵary bilim ǵylymi-tehnikalyq progrestiń talaptarymen qamtamasyz etilgen dinamikalyq damý satysynda. Sońǵy jyldary respýblikada oqytýdyń eń ozyq ádisterin engizý, zamanaýi infraqurylymdy damytýdan bastap stýdentterdi jan-jaqty qoldaýǵa deiin ony jańǵyrtý men reformalaý boiynsha jahandyq sharalar júzege asyrylýda, – dep habarlaidy «Ult aqparat».
Joǵary bilim qoljetimdi bolýy kerek. Osy maqsatta ótken jyly qazaqstandyq joǵary oqý oryndarynyń bilim berý baǵdarlamalarynyń 71 paiyzy jańartyldy.
«Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Qazaqstan halqyna Joldaýynda joǵary bilim salasyndaǵy reformalardy jalǵastyrý qajettigin atap ótti. Otandyq joǵary oqý oryndarynyń sapasy artqan saiyn olarda bilim alý quny da ósetinin moiyndai otyryp, memleket UBT nátijelerine jáne basqa da kórsetkishterge qarai kólemi boiynsha – 30-dan 100 paiyzǵa deiin saralanǵan bilim granttaryn bóletin bolady. Sondai-aq, bilim berý salasyna jyldyq 2-3 paiyzben jeńildetilgen nesie berý josparlanýda», – deidi L.Nurqatova.
Sondai-aq sarapshy ýniversitetterdiń oqý baǵdarlamalaryn jańartýmen qatar, 2022 jyly 2 ýniversitet ǵylymi-zertteý mártebesine ie bolǵanyn, bilim granttarynyń sany 19%-ǵa, stýdentterdiń shákirtaqysy eki esege óskenin eske saldy. Sondai-aq halyqaralyq akademiialyq yntymaqtastyqtyń jaqsarýy baiqalady, jańa salalyq ministrlik 4 sheteldik ýniversitetterdiń filialdaryn ashý boiynsha kúrdeli jumystardy atqardy. 2029 jylǵa deiin osy tórt jańa filialǵa taǵy toǵyz filial qosylady dep josparlanýda. 2022 jyly ǵylymdy qarjylandyrý 70 paiyzǵa, ǵalymdar men zertteýshiler sany 1,5 esege ósti. Bazalyq qarjylandyrýǵa jetekshi ǵalymdardyń eńbekaqysy kiredi. 11 ǵylymi-zertteý institýtyn tikelei tolyq qarjylandyrý engizildi.
Qazaqstan shetelde ýniversitetterdiń filialdaryn ashýmen qatar, óńirlik bilim salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytýǵa kúsh saldy. Júrgizilgen jumystardyń nátijesinde joǵary bilim berýdegi Ortalyq Aziia keńistiginiń Aliansyn qurý týraly kelisimge qol qoiyldy, bul óz aldyna aimaq elderi arasyndaǵy akademiialyq yntymaqtastyqtyń jańa jáne sapaly kezeńiniń bastaýyn kórsetti.
2023 jyly qoldanbaly ǵylymdy qarjylandyrýdy kezeń-kezeńimen ulǵaitý, onyń ishinde biznestiń ǵylymi zertteýlerdi qosa qarjylandyrý esebinen qarastyrylýda. Jetekshi ýniversitetter men iri kásiporyndar janyndaǵy mamandandyrylǵan injiniring ortalyqtary, ǵylymi-tehnologiialyq parkter damityn bolady. Aǵymdaǵy jyly ǵylymi zertteýlerdiń ekonomikalyq tiimdiligin arttyrý, jańa tehnologiialardy ázirleý jáne transfertteý normalaryn qarastyratyn «Ǵylymi-tehnikalyq saiasat týraly» jańa Zań ázirlenedi.
Memleket tarapynan myna máselelerge erekshe nazar aýdarylatyn bolady: joǵary jáne joǵary oqý ornynan keiingi bilimniń qoljetimdiligi; biliktilikti arttyrý; joǵary bilim berýdiń infraqurylymy men tsifrlyq arhitektýrasyn damytý; joǵary jáne joǵary oqý ornynan keiingi bilim berýdi internatsionaldandyrý. Sondai-aq ýniversitettiń úshinshi missiiasy – onyń qoǵam damýyna qosqan úlesi zor. Úzdiksiz bilim berýdi damytý, úzdiksiz bilim berý júiesin damytý jáne formaldy emes oqytýdyń nátijelerin taný mańyzdy máseleler bolyp tabylady. Sertifikattaý júiesi de damyp, halyqty beiresmi bilimmen qamtý keńeiip, azamattardyń tsifrlyq quzyrettilikteri artady.
Bul rette inkliýzivti bilim berýdi damytýdyń Jol kartasy bekitildi. Bul da kedergisiz bilim berý ortasyn qurýdy bildiredi. Jas, daryndy múmkindigi shekteýli jandarmen jumys isteýge úiretý ǵana emes. Bul qoljetimdi orta, arnaiy bilim berý baǵdarlamalary. Bul tirek-qozǵalys apparatynda problemalary bar, kórý qabileti buzylǵan múgedekter úshin tolyq beiimdelgen jataqhanalar. Bul múmkindigi shekteýli jandarǵa qoljetimdi ǵylymi-bilim berý ortasyn qurý maqsatyndaǵy osyndai jan-jaqty jumys.
Búginde elimizde 1 shildeden bastap qoldanysqa engiziletin Áleýmettik kodeks qabyldanyp, JOO-da erekshe bilim alýdy qajet etetin stýdenttermen ózara árekettesý jáne áleýmettik infraqurylymdy qurý jumystarynda qoldanylatyny sózsiz. Ministrliktiń inkliýzivti bilim berýdi damytýdyń jol kartasy zamanaýi stýdentter úileri men jataqhanalarynda kedergisiz orta qurýdy kózdeidi.
Bul máseleni sheshý úshin Prezident Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev ýniversitetter men qurylys kompaniialary arasynda memlekettik-jekemenshik áriptestik tetigin belsendi túrde engizýge shaqyrdy. Onyń ústine jataqhananyń bolýy jekemenshik ýniversitetterdiń memlekettik qarjylandyrýǵa qol jetkizý kriteriileriniń biri bolýy kerek. Stýdentterdiń jekelegen áleýmettik osal sanattarynyń turmystyq shyǵyndaryn sýbsidiialaý máselesi de mańyzdy. Máselen, ákimdiktiń resmi aqparatyna sáikes, elordada stýdentter jataqhanalaryn salý boiynsha jobalyq keńse ashyldy. Front-ofistiń basty mindeti – jataqhana salý jáne stýdentterdi baspanamen qamtamasyz etý jónindegi memlekettik baǵdarlamany júzege asyrý úshin qolaily jaǵdai jasaý, joǵary oqý oryndary men áleýetti investorlarǵa quqyqtyq, konsýltatsiialyq jáne saraptamalyq qoldaý kórsetý bolyp tabylady.
