Májilistiń jalpy otyrysynda depýtat Amanǵali Berdalin Qazaqstannyń un tartý ónimi eksporty kóleminiń arttyrýǵa qatysty pikir bildirdi, dep habarlaidy QazAqparat.
«Depýtattar júrgizgen taldaý búgingi tańda un eksportynyń tómendeýiniń negizgi sebebi importtaýshy elderdiń (Ózbekstan, Tájikstan, Qyrǵyzstan) tariftik emes retteý sharalaryn jáne qazaqstandyq unnyń ákelinýin tejeý boiynsha kedergilerdi qoldanýy bolyp otyrǵanyn kórsetti. Sonymen qatar, bul elder qazaqstandyq bidaidy satyp alýǵa kóship, óziniń astyq óńdeýin damyta bastady. Mysaly, 2012 jyldan 2020 jyl aralyǵynda Ózbekstanǵa bidai astyǵynyń eksporty 658 myń tonnadan 3 mln tonnaǵa deiin 4,5 ese, Tájikstanǵa 218 myń tonnadan 1 mln tonnaǵa deiin 4,7 ese ósti. Bul Qazaqstannan Ózbekstanǵa un eksportynyń 342 myń tonnaǵa deiin 3,6 esege, al Tájikstanǵa 96 myń tonnaǵa deiin tómendeýine negiz boldy. Saladaǵy qazirgi jaǵdai ábden múmkin bolatyn jait edi», - dedi A. Berdalin Úkimet basshysy Álihan Smaiylovtyń atyna joldaǵan saýalynda.
Onyń aitýynsha, búgingi tańda undy ótkizýdiń negizgi naryǵy – Aýǵanstan, oǵan Qazaqstannan un eksportynyń úshten ekisi nemese 1 mln 152 myń tonna tiesili. Sonymen qatar, Aýǵanstan Qazaqstannan astyq satyp alyp, ony Ózbekstanǵa óńdeýge ákelip, keiinnen tollingtik operatsiialar aiasynda Aýǵanstanǵa undy qaita eksporttaityn jaǵdai qalyptasty.
«Bul rette óz un tartý kásiporyndaryn qoldaý úshin Ózbekstan Aýǵanstan «astyq berýshilerine» kedendik bajdar men salyqtar boiynsha preferentsiialar beredi jáne qazaqstandyq óndirýshilerdiń unyn Ózbekstan aýmaǵy arqyly Tájikstan men Aýǵanstan baǵytynda tasymaldaý kezinde tranzittik tarifti qoldanbaidy», - dedi depýtat.
Joǵaryda aitylǵandardy eskere otyryp, myna máselelerdi qarastyrý suraldy:
1) qazaqstandyq undy tasymaldaý kezinde (Tájikstan, Ózbekstan, Qyrǵyzstan) jergilikti ónimmen salystyrǵanda teń emes jaǵdailar belgilegen úshinshi elder óniminiń Qazaqstan arqyly tranzitine qatysty tariftik jáne tariftik emes retteý sharalaryn qoldaný múmkindigin qarastyrý. Mysaly, Reseiden Ózbekstanǵa Qazaqstan arqyly tranzit kezinde «Qazaqstan temir joly» UK» AQ qoldanatyn súrekke (ormanǵa, aǵash materialdaryna) jáne munai ónimderine tómendetý koeffitsientin alyp tastaý, sondai-aq engiziletin «Agroekspress» jobasy aiasynda joǵary tarifterdi qoldaný;
2) ishki naryqta astyq satýdy yntalandyrý, atap aitqanda diirmen kásiporyndaryna bidai satqan aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdi sýbsidiialaý. Sonymen qatar, aýyl sharýashylyǵy shikizatyn eksporttaý kezinde - 0%, un eksporttaý kezinde – 100% (Qytai tájiribesi boiynsha) QQS-tyń saralanǵanyn qaitarý usynylady. Mundai shara qazaqstandyq un baǵasynyń aiyrmasyn qysqartýǵa jáne sonymen birge Reseiden Qazaqstanǵa astyqtyń kóleńkeli importymen kúresýge múmkindik beredi.
3) Qazaqstannyń barlyq un tartý kásiporyndarynyń múddelerin esepke alý maqsatynda undy eksporttaý kezinde kólik shyǵyndaryn sýbsidiialaý qaǵidalaryn qaita qaraý. Qazirgi oryn alǵan jaǵdaida shikizatty Qazaqstannyń batys jáne ońtústik óńirleriniń un tartý kásiporyndaryna deiin jetkizý eskerilmeidi, olar tiisinshe tonnasyna 7000-9000 teńgeni quraidy (Saýda jáne integratsiia ministrligi).
4) QQS asyp ketken somasyn qaitarýdyń ońailatylǵan tártibin engizý jolymen QQS qaitarý shemasyn ózgertý. Búgingi tańda kóp satyly júie boiynsha júzege asyrylatyn eksporttyq operatsiialar kezinde QQS qaitarýǵa bailanysty problema bar.
«Kórsetilgen sharalar jiyntyǵynda saladaǵy shielenisti bolǵyzbaýǵa jáne qazaqstandyq un tartý ónimi eksporty kóleminiń ósýin qamtamasyz etýge múmkindik beredi dep oilaimyz. Un óndirisiniń artýy onyń kebekti qosymsha ónimniń, iaǵni mal sharýashylyǵyna arnalǵan jem-shóptiń kóleminde arttyrady», - dedi depýtat.
