2020 jylǵy 30 shildede halyqaralyq Tórelik Tribýnal 2016 jyly kanadalyq «Gold Pool JV Ltd» kompaniiasy «Qazaqaltyn» AQ kásipornyn senimgerlik basqarý týraly kelisimshartqa qatysty Qazaqstan Respýblikasyna qarsy bastaǵan tórelik istiń sot qaraýyna jatpaityndyǵy jáne toqtatý týraly biraýyzdan sheshim qabyldady.

Talap aryzdyń somasy 917 mln AQSh dollaryn qurady, dep habarlaidy "Ult aqparat" QR Ádilet ministrliginiń resmi saityna silteme jasap. 

1996 jylǵy naýryzda Gold Pýl kompaniiasy kásiporynnyń qaryzdaryn óteý, óndiristi qalpyna keltirý jáne jańǵyrtý, qolaily qarjylyq jaǵdai jasaý jáne tiimdi naryqtyq strategiia jasaý maqsatynda «Qazaqaltyn» AQ-ny basqarýyna aldy. Gold Pýl kelisimshart boiynsha óz mindettemelerin oryndai almady. Uzaq ýaqyt boiy tólenbegen jalaqy boiynsha kásiporynnyń qala quraýshy obektileri qyzmetkerleriniń aldyndaǵy bereshek turaqty túrde ósti. Negizinen jumys istemeitin altyn óndiretin kenishterdiń (Aqsý, Jolymbet jáne Bestóbe) jumysy jolǵa qoiylmaǵan. Kásiporynnyń basqa altyn ken oryndaryndaǵy shahtalar qaraýsyz qalyp, sý basty. Kásiporynda óndiristik qýattardy jańartý jáne qajetti geologiialyq barlaý jumystary júrgizilmedi, kendi qaita óńdeý jáne altyn óndirý jolǵa qoiylmady. Kásiporynnyń jumysshylar men merdigerler aldyndaǵy qaryzdary óse berdi. Basqarýshy kompaniia óziniń qarjylyq dármensizdigin kórsetti jáne is júzinde bankrotqa ushyrady. Sátsiz jumys nátijesinde jumysshy aýyldar jylytý maýsymyna daiyn bolmady jáne olardyń turǵyndary zardap shekti.

Birneshe ret jasalǵan eskertýlerden jáne kemshilikterdi túzetýge ýaqyt berilgennen keiin, atalǵan júieli buzýshylyqtarǵa bailanysty 1997 jylǵy tamyzda basqarýshy kompaniiamen kelisimshart buzyldy.

«Gold Pýl» kompaniiasy kóp uzamai memlekettik organdarǵa qarsy basqarý kelisimsharty boiynsha halyqaralyq kommertsiialyq tórelikke júgingenimen, sodan keiin ol eshqandai óndiristik qadamdar jasamady. Osylaisha, ol zańdy rásim sheńberinde óz talaptaryn talap etýdi toqtatty. Kelisimshartqa qoldanylatyn qazaqstandyq zańnamaǵa sáikes talap qoiý merzimi 2000 jyly aiaqtaldy.

Osyǵan qaramastan, joǵaryda kórsetilgen oqiǵalardan 17 jyl ótken soń, 2014 jylǵy aqpanda talapker Qazaqstan Respýblikasyna qoldanylatyn ispetti 1989 jylǵy Kúrdeli salymdardy kótermeleý jáne ózara qorǵaý týraly keńestik-kanadalyq kelisimin negizge ala otyryp, daý týraly habarlama jiberdi. 2016 jyldyń naýryz aiynda talapker tórelik talqylaýdy bastamashylyq etti. 

Is júzinde árbir tórelik protsess iýrisdiktsiia, daýdyń máni jáne talap qoiý somasyn baǵalaý máselelerin qaraýdy qamtidy. Osy baǵyttardyń árqaisysy muqiiat daiyndyqty jáne materialdardy jinaýdy qajet etedi. 2014 jyldan bastap Ádilet ministrligi jáne Qazaqstan Respýblikasy Úkimetiniń konsýltanty aldaǵy talqylaýda dáleldeme bazasyn jinaý boiynsha jumys júrgizdi.

Respýblika ózin mindettemelermen bailanysty dep sanamaityn 1989 jylǵy keńestik-kanadalyq kelisimniń Respýblikaǵa qoldanylýy týraly Talapkerdiń málimdemesine bailanysty, Respýblikanyń tórelik narazylyqtaryn qalyptastyrý kezinde aýqymdy jumys júrgizildi. Memleketaralyq kelisimderge taldaý jasaldy, el táýelsizdik alǵan sátten bastap ár túrli kezeńderdegi muraǵattyq qujattar, sondai-aq diplomatiialyq notalar, úkimetaralyq deńgeidegi málimdemeler, memlekettik organdar men laýazymdy tulǵalardyń hat almasýlary jáne jazbalary tabyldy jáne jáne muqiiat zertteldi.

Bul ondaǵan jyldar boiy Kanadamen qarym-qatynastyń damý kórinisin qalpyna keltirýge kómektesti, bul keńestik-kanadalyq kelisim boiynsha Respýblikanyń qandai da bir quqyqtyq mirasqorlyǵynyń joqtyǵy týraly memlekettiń ustanymyn nyǵaitýǵa yqpal etti.

1990 jyldardaǵy zańnamalyq baza da taldandy, ol tórelik sot talap aryz berilgenge deiin aitarlyqtai ózgeristerge ushyrady. Sonymen qatar, kýágerlerdi izdeý jáne tartý jumystary júrgizildi. Olardyń aiǵaqtary 1989 jylǵy Kelisimi boiynsha eldiń muragerliginiń bolmaýy, Úkimet tarapynan basqarý týraly kelisimshart erejelerin buzýshylyqtardyń bolmaýy týraly kózqarasty nyǵaitty jáne tórelik talqylaýda mańyzdy ról atqardy.

Oqiǵalar men 

materialdardyń eldiń muraǵattaryna berilýine bailanysty qujattardy izdeý jáne taldaý boiynsha biregei jumys uiymdastyryldy. Ádilet ministrligi men konsýltant qyzmetkerleri Aqmola oblysy (Kókshetaý jáne Stepnogorsk qalalary) arhivteriniń, Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq arhiviniń, Qazaqstan Respýblikasy Prezidenti Arhiviniń, Almaty jáne Nur-sultan qalalary arhivteriniń qorlaryn zerdeledi, sondai-aq memlekettik organdardyń vedomstvolyq arhivteriniń materialdaryn zerdeledni. Nátijesinde ondaǵan myń qujat qaraldy. 

Sonymen birge, oqiǵalardan keiin 17 jyl ótken soń osy tórelik talqylaý qozǵaǵan jáne osy ýaqyt ishinde altynnyń qymbattaǵan baǵasyn eskere otyryp, milliard dollarǵa jýyq ótemaqy talap etken talapker kóp jyl búrynǵa oqiǵalardy qatty burmalap, bastapqyda jasyrýǵa tyrysqan faktiler men qujattarǵa qaishy keletin jalǵan shaǵymdardy agressivti túrde usyndy.

Sonymen birge, Kanada organdary tórelikke mazmuny sonshalyqty óńdelgen qujattardy usynǵanyn, olardy oqý múmkin emestigin atap ótken jón. Osynyń bári Respýblikanyń ustanymyn qorǵaý boiynsha jumysty qiyndatty, alaida Ministrlik jáne konsýltant qajetti dálelderdi alyp, shyndyqqa qol jetkize aldy.

Is boiynsha tyńdaýlar 2019 jyldyń maýsym aiynda Parij qalasynda (Frantsiia) ótti.

Nátijesinde tórelik Tribýnal Qazaqstan Respýblikasy 1989 jylǵy keńestik-kanadalyq Kúrdeli salymdardy kótermeleý jáne ózara qorǵaý týraly kelisimimen bailanysty emes degen qorytyndyǵa keldi. Tribýnal talapkerdiń Qazaqstan men Kanada osy Kelisim boiynsha Respýblikanyń quqyqtyq mirasqorlyǵy týraly «únsiz kelisimge» («tacit agreement») qol jetkizgeni týraly ýájin qabyldamady. Tribýnaldyń qorytyndysy, atap aitqanda, jańa dálelderge súienedi jáne «World Wide Minerals Ltd.» pen Pol Karrolldyń atynan bastalǵan tórelik isindegi basqa tribýnaldyń budan buryn jasaǵan qorytyndysynan ózgeshe. 

Tribýnal talapkerdi Respýblikaǵa onyń tórelikte shekken barlyq shyǵyndaryn óteýin mindettedi.

«Gold Pýl talaby ol kúmándi faktilerde negizdelgen arbitraj arqyly «investorlar« dep atalatyndardyń aqsha tabýǵa arnalǵan taǵy bir áreketi. Tórelik tribýnaldyń sheshimi Qazaqstanda osyndai agressivti áreketterge qarsy tura alatyn qazirgi zamanǵy quqyqtyq júieniń qalyptasýynyń dáleli bolyp tabylady. Qazaqstanda qajetti resýrstar men senimdi sheteldik keńesshiler toby bar. Sonymen qatar, sottar men memlekettik organdar qajetti tájiribe jinaqtaidy. Munyń bári tórelik protsesterde tiimdi qorǵaýdy qamtamasyz etedi», - dep osy sheshimdi Qazaqstan Respýblikasy Ádilet ministri Marat Beketaev túsindirdi.

QR Ádilet ministrligi halyqaralyq «Curtis, Mallet-Prevost, Colt & Mosle LLP» zań firmasymen birlese atalǵan is boiynsha Qazaqstan Respýblikasynyń múddesin bildirdi.