Shymkent qalasyndaǵy M. Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan ýniversitetiniń ǵalymdaryna Halyqaralyq ǵylymi-tehnikalyq ortalyǵynyń granty usynyldy. Ǵalymdar grýzin tarapynyń usynysy boiynsha I.Javahishvili atyndaǵy Tbilisi memlekettik ýniversitetindegi, Armeniia ulttyq agrarlyq ýniversitetindegi áriptesterimen birge sýdy tazartý jáne zararsyzdandyrý úshin bakteritsidtik tseolit súzgilerin ázirlep jatyr, dep habarlaidy BǴM baspasóz qyzmeti.
Qazaqstandyq ǵalymdar tobynyń jetekshisi – ǵylym, tehnika jáne bilim salasyndaǵy QR Memlekettik syilyǵynyń laýreaty, tehnika ǵylymdarynyń doktory, professor Naǵima Jaqypbekova. Ol birneshe jyldan beri tseolitterdi zertteýmen ainalysyp keledi.
«Biz tseolitterdi qospalarǵa toltyrǵysh retinde paidalaný boiynsha ǵylymi jobalarmen ainalystyq. Grýziiadan kelgen áriptesterimiz bizdi basylymdar arqyly taýyp, qaǵaz óndirisinde tseolitterdi paidalaný boiynsha yntymaqtastyqty usyndy. Al sheteldik áriptesterdiń eńbegimizdi baǵalap, yntymaqtastyqty usynýy otandyq ǵylymnyń ilgerilegenin kórsetedi. Tseolit biregei bakteritsidtik qasietterge ie ekenin atap ótkim keledi, sol sebepti biz sheteldik ǵalymdarmen birlesip, sýdy tazartý jáne zararsyzdandyrý úshin osy mineraldan jasalǵan súzgilerdi ázirlei bastadyq. Bizdiń birlesken jobamyzdy Japoniia qarjylandyrady, óitkeni olar úshin «Fýkýsima» AES-indegi apattan keiin sýdy tazartý máselesi búgingi kúnge deiin ózekti bolyp otyr. Sonymen qatar Japoniiada iri tseolit ken oryndary bar», – dep aitty tehnika ǵylymdarynyń doktory, professor Naǵima Jaqypbekova.
Grant úsh jylǵa beriledi. Joba aiasynda ǵalymdar Grýziia, Qazaqstan jáne Armeniia ken oryndaryndaǵy tseolitterdiń sýdy tazartý men zararsyzdandyrýǵa áserin zertteidi. Osylaisha, úsh el ǵalymdarynyń birlesken yntymaqtastyǵy men kúsh-jigeri ómir beretin ylǵaldyń sapasy men qaýipsizdigi máselesin sheshýge múmkindik beredi. Aita keteiik, AQSh, Japoniia, Avstraliia, Shvetsiia, Gretsiia jáne Bolgariia ǵalymdary seriktes, iaǵni keńesshiler retinde aqysyz qatysady.
Jobany júzege asyrý nátijesinde jańa tseolitti bakteritsidtik súzgilerdi alý ádisteri ázirlenedi dep kútilip otyr. Sonymen birge mineraldy termiialyq óńdeý bul metaldardy sýly ortaǵa shyǵarmaityn quramynda metall bar tseolitterdi alýǵa múmkindik beredi. Odan bólek, ǵalymdar bakteritsidtik belsendiligi joǵary bioaktivti beimetall mineraldar alýdy josparlap otyr. Jobanyń nátijeleri ártúrli maqsattaǵy tseolit materialdaryn shyǵaratyn kásiporyn qurýǵa negiz bolady.
Aita keteiik, Halyqaralyq ǵylymi-tehnikalyq ortalyq (HǴTO) – bul Qazaqstan, Armeniia, Tájikstan, Qyrǵyzstan jáne Grýziia ǵalymdary men EO, Japoniia, Koreia Respýblikasy, Norvegiia jáne AQSh áriptesteri arasynda iskerlik bailanys ornatatyn úkimetaralyq uiym. HǴTO granttar bóledi jáne jahandyq ǵylymi qaýymdastyqqa birlesken biregei joba ázirleý jáne biznesti júrgizý úshin birigýge kómektesedi.
