Qazaqstannyń ártúrli tabiǵi-ekonomikalyq aimaqtarynda 270-ke jýyq ziiandy shegirtkeler mekendeidi. Aýyl sharýashylyǵy alqaptaryna 15-20 túri úlken qaýip tóndiredi. Olardyń ishindegi keń taralǵan asa qaýipti túri - italiandyq prýs (Calliptamus italicus l.) bolyp tabylady. Olardyń jappai kóbeiý ortasy respýblikamyzdyń kóptegen aimaqtarynda ornalasqan.
Taralýy. Jalpy italiandyq prýs Qazaqstanda keń taralǵan ziiankes. Respýblikanyń dándi-jýsandy, jii qumdy dalalarynyń, dala jáne shól aimaqtarynyń ýchaskelerin mekendeidi. Italiandyq prýstyń jappai kóbeiýi Qazaqstannyń ár túrli astyq egetin aimaqtarynda birneshe ret oryn alyp keldi. Máselen, onyń sanynyń kúrt artýy aýa raiy-klimattyq jaǵdailarǵa bailanysty Aqmola, Batys Qazaqstan, Qostanai, Pavlodar, Soltústik Qazaqstan oblysynyń jekelegen aýdandarynda baiqaldy. Resei federatsiiasymen shektes jatqan oblystarynan shegirtkelerdiń ushyp kelý úrdisi áli kúnge deiin saqtalýda.
Ziiandylyq shegi. Kúnbaǵys, kartop, kókónis daqyldary, burshaq jáne baqsha, keide dándi daqyldardy edáýir zaqymdaidy. Italiandyq prýs negizinen keń japyraqty ósimdikterge ziian tigizedi. Tamaqtaný barysynda ol japyraqtardy óreskel nemese tolyǵymen jeidi, tipti sabaqtarymen zaqymdaidy, bul kóbinese zaqymdalǵan ósimdikterdiń ólimine ákeledi.
Taralý tásilderi. Salystyrmaly túrde sirek, jappai kóbeiý jyldary italian prýsy úiirli pishinge ie. Osy kezeńde ol kóptegen aýyl sharýashylyǵy daqyldary men jasyl beldeýge eleýli ziian keltirýi múmkin dernásilder men búrkemelengen daraqtardyń (tabyndardyń) kóp shoǵyrlanýyn jergilikti túrde qalyptastyra alady. Shegirtkelerdiń jappai kóbeiýi ár 7-10 jyl saiyn qaitalanady. Italiialyq prýstyń jappai kóbeiýi Qazaqstannyń ár túrli astyq egetin aimaqtarynda birneshe ret baiqaldy.
Shegirtke tekti ziiandy organizmderdiń sanyn azaitý úshin mehanikalyq, agrotehnikalyq, biologiialyq, himiialyq jáne basqa da kúres ádisteri qoldanylady. Qazirgi tańda olardyń arasynda kúrestiń himiialyq ádisi eń tiimdi bolyp tanyldy.
Qazirgi ýaqytta bizde shegirtkelerge qarsy kúreske 2013-2022 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstan Respýblikasynyń aýmaǵynda qoldanýǵa ruqsat etilgen pestitsidter (ýly himikattar) paidalanylady.
Italiandyq prýstyń taralý oshaqtary anyqtalǵan jaǵdaida, sondai-aq ósimdikter karantini jáne ósimdikterdi qorǵaý máseleleri boiynsha tolyq aqparat alý úshin myna meken-jaiǵa habarlasýlaryńyzdy suraimyz:
Nur-Sultan qalasy, Bógenbei batyr kóshesi, 6 a, tel. + 7 (7172) 238-354, el.meken-jaiy: fitokontrol.ast@mail.ru (ósimdikter karantini jáne olardy qorǵaý jónindegi memlekettik inspektsiia jáne fitosanitariialyq baqylaý beketteri bólimi).
Ósimdikter karantini jáne qorǵaý
jónindegi memlekettik inspektsiia jáne
fitosanitariialyq baqylaý beketteri
bóliminiń basshysy A. Tleýjanov
