Foto: turkystan.kz
Qazaq halqynyń ydys-aiaqtarynyń mán-maǵynasy tereńde jatyr. Onyń ishinde qazan men sabanyń orny bólek, mazmuny erekshe.
Qazan týraly
Foto: qalam.global
Qazaq árqashan qazanyn qasterlegen. Atalarymyz kóship qonǵanda qazan-oshaǵyn tastamaǵan. Óitkeni, qazaq úshin qazan- yrys pen yntymaqtyń belgisi. Ulttyq, áleýmettik tarihi oqiǵalarda da qazannyń alatyn orny airyqsha. Qazandy syndyrý ‒ otbasyn oirandaýdyń, qazanyn tóńkerý ‒ úidegi ashtyqty bildirgen. Mysaly, «Jeti jarǵyda» qatal jazaǵa buiyrylǵan adam jeti aiyp tólep qutylǵan. Onyń birinshisi ‒ qara qazan tóleý, qazan atadan balaǵa mura bolyp qalatyn ulǵa enshi, qyzǵa jasaý bergende, onyń bas múlki sanalatyn. Qazaq uǵymynda Qydyr qonǵan zor baǵaly ydys yrysy bolyp sanalǵan. Qazandy ózgege bermeidi, yrys ketedi degen túsinik bar.
Saba ‒ bailyq pen barlyqtyń kórinisi
Foto: wikipedia.org
Saba tigý úshin aýyrmaǵan, minis kórmegen, semiz jylqynyń nemese serkeniń terisi tańdalady. Terini jiditip, túgin sypyryp, kók etin alyp, tazartyp ileidi. Daiyn terini taldyń qabyǵymen boiaidy. Sodan keiin árkim ózine qajetti syiymdylyq mólsherinde tórt boiaý etip piship, túbin keń, aýzyn tarlaý etip, shuda jippen tigedi. Osylaisha saba daiyn bolǵannan keiin ishin jýyp-shaiyp airan quiyp birneshe kún qoiady. Muny «shiki dámin alý» deidi. Budan keiin kerip, sozyp, dymqyldap, oshaqtyń ysyn qyryp alyp jaǵady. Muny «qurymdaý» deidi. Ony qaitadan mailap, arsha, tobylǵy nemese qaiyn qabyǵynyń tútinine ustaidy. Muny «ystaý» deidi. Ystalǵan teri ári berik, ári qurt-qumyrsqa túspeidi.
Qazaq kelisti báibisheler men ornyqty áielderdi «bieniń sabasyndai» dep madaqtaidy. Birneshe júz litrlik sabany «tai júzgen» dep dáripteidi. Buryńǵy kezde asqa, saltanatqa sabamen qymyz, maldan soiys aparatyn bolǵan. Mundaidy úlken qurmet dep túsingen. Demek qymyz ben sabanyń áleýmettik mańyzy da zor bolǵan. Saba qazaq asymen saltanatyn, myrzalyǵyn aiǵaqtaityn baǵaly ydys sanalǵan. Saba jasaýshylar sheberge joǵary aqy tólegen. Ony qasietti, kieli bereke tuǵyry esebinde árkez kútip ustaǵan.
