Keler jyly Astanamyz 20 jasqa tolady. Ata tarihtyń kózimen qarasaq, qas qaǵym sát. Osynaý qysqa ýaqyttyń ishinde elordamyz kúlli Orta Aziianyń progress oshaǵyna ainaldy.
Astananyń tarihy - táýelsiz Qazaqstannyń qalyptasý tarihy. Saryarqanyń saiyn tósinen jańa elordanyń irge tebýine sebepker bolǵan Elbasy Nursultan Nazarbaev edi. El Prezidentiniń Astanaǵa degen udaiy nazary men qamqorlyǵy ony Eýraziia keńistigindegi serpindi damyp kele jatqan, básekege qabiletti qalaǵa ainaldyrdy.
Astanaǵa qarap boi túzegen 20 jyl Qazaq eline ne berdi?
Birinshiden, 20 jyl ishinde Astana halqynyń sany 3,5 esege ósip, bir million adamnan asty. Osy kezeń ishinde elordanyń aýmaǵy 258-den 800 sharshy shaqyrymǵa deiin keńeidi. Keshegi aiadai ǵana shahar búginde alpaýyt megapoliske ainalǵan.
Ekinshiden, búgingi elorda – Orta Aziia keńistigindegi barlyq oń bastamalar men ózgeristerdiń tý ustary. Astana el damýyna serpin berdi. Respýblikanyń barlyq óńiri úshin tartylý ortalyǵy da osy elorda.
Úshinshiden, Astana - elimizdiń jańa mádeni jáne týristik ortalyǵy. Elordada álemdik deńgeidegi mádeniet mekemeleri, kontserttik zaldar, sarailar, murajailar, teatrlar, kitaphanalar, tsirk, kinoteatrlar, jekemenshik kórkemsýret galereialary, mádeniet jáne demalys saiabaqtary jumys istei bastady. Sonyń ishinde: "Astana-Opera" memlekettik opera jáne balet teatry, Qazaqstan Respýblikasynyń Ulttyq mýzeii, Táýelsizdik saraiy, Beibitshilik jáne Kelisim saraiy, "Qazaqstan" ortalyq kontsert zaly bar. Bulardy kez kelgen sheteldik meimanǵa «bizderde mynadai bar, mynadai bar» dep uialmai kórsetýge múmkindik bar.
Tórtinshiden, elorda innovatsiialar men bilimniń halyqaralyq ortalyǵy bolýǵa umtylýda. Halyqaralyq deńgeidegi ýniversitetter, ziiatkerlik mektepter júiesi quryldy. Astanada 2010 jyldan bastap Nazarbaev ýniversiteti tabysty jumys isteýde. Ol bilim-ǵylymdy innovatsiialarmen integratsiiaǵa túsirýmen ainalysady. Nazarbaev ýniversiteti el kóshbasshylarynyń jańa býynyn ǵylym, tehnologiialar, kásipkerlik, meditsina, memlekettik basqarý men bilim berý salalarynda oqytýdy maqsat tutqan.
Besinshiden, Astana ózin halyqaralyq deńgeide Beibitshilik jáne kelisim qalasy retinde tanytty. Qazaqstannyń elordasynda álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezderi, Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uiymynyń, Islam yntymaqtastyǵy uiymynyń, Aziiadaǵy ózara is-qimyl jáne senimdilik sharalary jónindegi keńestiń mańyzdy is-sharalary ótedi. Biyl jer-jahannyń eń ystyq núktesine ainalǵan Siriia máselesi de Astana tórinde birneshe ret talqyǵa túsip, bitispes qarsylastarǵa ainalǵan taraptar bir ústeldiń basynda suhbat qurdy.
Altynshydan, Astana – halyqaralyq týrizm úshin tartymdy ortalyq. «EKSPO-2017» kórmesi Astanany «Orta Aziiadaǵy eýropalyq qala» atandyrdy. Kúlli álemniń nazaryn Uly dalaǵa aýdaryp, Astanany toqsan kún boiy totydai tarandyryp EKSPO ótti. Eń áýeli bul kórme ishki týrizmniń buryn-sońdy bolmaǵan qarqynmen damýyna túrtki boldy. Tym quryǵanda bir adamy EKSPO-ǵa barmaǵan áýlet joq shyǵar elimizde. Kórme qalashyǵyna eńkeigen qarttan eńkeigen balaǵa deiin bas suqty. Astana tórine álemniń ár túkpirinen túrli órkenietterdiń eń ozyq úlgileri, týristik mádeniettiń shynaiy rýhy kóship keldi. Al ol rýhty qazaq dalasynyń burysh-buryshynan aǵylǵan otandastarymyz ózderiniń dańǵyl keýdesine syiǵyzyp, bolmys-bitimine sińirip áketti. Bul EKSPO-nyń qolmen nusqap, kózben kórsetýge kelmeitin sansyz paidaly áserleriniń biri ǵana.
Al naqty kórsetkishterge júginer bolsaq, úsh aidyń ishinde kórme qalashyǵyna tórt millionǵa jýyq adam bas suǵypty. Jalpy, bul jazda Astana qalasyna 5,4 million meiman aiaq basqan. Bul kórsetkish ótken jylmen salystyrǵanda 1,7 million adamǵa artyq. Kórme ótken úsh aida álemniń 178 memleketinen aǵylǵan týrister legi esh tolastamady. Qalashyq aýmaǵynda kezeń-kezeńmen 4500 talapty jastyń erikti retinde aqysyz qyzmet etýi jas býynnyń patriottyq ustanymdardan alshaq ketpei, otanshyl rýhta ósip kele jatqanyn taǵy bir kórsetti. Shańyraq qurý qýanyshyn Astanadaǵy aitýly oqiǵamen bailanystyrǵysy kelgen 88 jas jup nekesin bas qalada qiǵyzypty. EKSPO elimizdiń atyn álemge áigilep qana qoimai, ár qazaqstandyqtyń ómirine ózgeris, kóńiline maqtanysh syilady.
Iri kásiporyndardy eseptemegenniń ózinde, bul kórme shaǵyn jáne orta biznestiń boiyna qan júgirtti. Qalashyq qurylysyna ǵana elimizdiń 1400 shaǵyn jáne orta kásiporny atsalysqan. Astanaǵa EKSPO keledi degen aqparat paida bolǵan sátten beri elordada 640 mlrd. teńgeniń taýary satylyp, qyzmeti kórsetilgen eken. Kórme qurylysy bastalǵaly qaladaǵy salyq túsimi on esege artyp, shaǵyn kásiporyndar sany on paiyzǵa ulǵaiǵan.
Kez kelgen oń ózgeristiń eleýsiz qalmaityny belgili. Astananyń ajaryna, ondaǵy tatýlyqtyń bazaryna, kórmeniń biik deńgeide uiymdastyrylǵanyna álemniń aýzy dýaly aqparat quraldary birden eleń etti. Áigili «National Geografic» Qazaq eliniń astanasyn bolashaqtyń qalasyna balaýy tegin bolmasa kerek. Al «Niý–Iork Taims» basylymy kórme bastalmai jatyp-aq, Astanany baryp kórýge turarlyq qalalar tizimine qosty.
-EHRO búkil álemniń intellektýaldyq jáne tehnologiialyq áleýetterin kórsetýge tamasha múmkindik týǵyzdy. Munda jańartylǵan energiia salasyndaǵy 140-tan astam ǵylymi jańalyq qoiyldy, - dedi kórmeniń jabylý saltanatynda Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev.
Osy úsh ai aralyǵynda Astanadaǵy týristik qyzmetke degen suranys 78 paiyzǵa ulǵaiǵan. Sonyń nátijesinde jańa nysandar boi kóterip, servistik biznestiń tasy órge domalap otyr. EKSPO áserinen qalanyń eń kórikti oryndarynda 47 jańa meiramhana ashylypty. Al kórmeni kórýge asyqqan qaraqurym halyqty jatar orynmen qamtý úshin 50 jańa hostel men 30 jańa qonaqúi salynǵan. Astananyń irgesinen ashylǵan etnoaýyl ásirese, sheteldik týristerdiń súiikti oryndaryna ainalǵanyn BAQ jarysa jazdy. Qazaqtyń mádenietin, qolónerin, kóshpeli órkeniettiń teńdessiz týyndylaryn búkil álem tanydy. Kórme kezinde bir Astananyń ózinde ǵana 300 million teńgeniń kádesyiy satylýy osyǵan aiǵaq. Kórmege kelgen tórt million adamnyń jarty milliony sheteldik týrister bolǵan. Olardyń kóbi Astanamen shektelmei, Býrabai men Baianaýylǵa, Altai men Alataýǵa aiaq basqanyn da kórdik. EKSPO qarsańynda Astanada 5000 jańa jumys orny paida bolǵan eken. Áýe kompaniialary da biylǵy jazda shash etekten paidaǵa keneldi. El ishindegi áýe reisteri 78 paiyzǵa, halyqaralyq reister 30 paiyzǵa artqan. Eldegi týristik operatorlar men qonaqúi jáne meiramhana biznesiniń ókilderi «Astana EKSPO-2017» ulttyq kompaniiasyna kórmeniń merzimin soza túsý týraly ashyq hat joldaýy da kóp jaitty ańǵartsa kerek.
«EKSPO-2017» kórmesine Eýropa elderinen kelgen meimandardyń basym bóligin Germaniia azamattary qurasa, Ortalyq Aziia óńirinen – Qytai turǵyndary boldy. Sondai-aq Astana - Reseilik týristerdiń TMD boiynsha eń kóp tamashalaǵan qalasy atandy.
Bul EKSPO-nyń biz nazar aýdarǵan bir ǵana mańyzdy áseri. Onyń eń negizgi paidasyn kórý baqyty bolashaq urpaqtyń enshisine jazylsa kerek. Al biz sol jarqyn bolashaqty jaqyndatqan kezeńde ómir súrgenimiz úshin, soǵan atsalysqanymyz úshin táýelsizdik atty qudiretke bas iiýimiz qajet. EKSPO qazaqty álemge, álemdi qazaqqa tanytty. Bul - kórmeniń eń úlken jetistigi.
Osy jetistikterdi eskere otyryp, Elbasy Nursultan Nazarbaev Astananyń 20 jyldyǵyn toilaý týraly ókimge qol qoiǵan bolatyn. Bul tek bas qalanyń, sondaǵy bir million halyqtyń ǵana toiy emes. Astananyń mereitoiy – táýelsiz elimizdiń toiy.
Esimjan Naqtybaiuly
