كەلەر جىلى استانامىز 20 جاسقا تولادى. اتا تاريحتىڭ كٶزٸمەن قاراساق, قاس قاعىم سەت. وسىناۋ قىسقا ۋاقىتتىڭ ٸشٸندە ەلوردامىز كٷللٸ ورتا ازييانىڭ پروگرەسس وشاعىنا اينالدى.
استانانىڭ تاريحى - تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ قالىپتاسۋ تاريحى. سارىارقانىڭ سايىن تٶسٸنەن جاڭا ەلوردانىڭ ٸرگە تەبۋٸنە سەبەپكەر بولعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەدٸ. ەل پرەزيدەنتٸنٸڭ استاناعا دەگەن ۇدايى نازارى مەن قامقورلىعى ونى ەۋرازييا كەڭٸستٸگٸندەگٸ سەرپٸندٸ دامىپ كەلە جاتقان, بەسەكەگە قابٸلەتتٸ قالاعا اينالدىردى.
استاناعا قاراپ بوي تٷزەگەن 20 جىل قازاق ەلٸنە نە بەردٸ?
بٸرٸنشٸدەن, 20 جىل ٸشٸندە استانا حالقىنىڭ سانى 3,5 ەسەگە ٶسٸپ, بٸر ميلليون ادامنان استى. وسى كەزەڭ ٸشٸندە ەلوردانىڭ اۋماعى 258-دەن 800 شارشى شاقىرىمعا دەيٸن كەڭەيدٸ. كەشەگٸ اياداي عانا شاھار بٷگٸندە الپاۋىت مەگاپوليسكە اينالعان.
ەكٸنشٸدەن, بٷگٸنگٸ ەلوردا – ورتا ازييا كەڭٸستٸگٸندەگٸ بارلىق وڭ باستامالار مەن ٶزگەرٸستەردٸڭ تۋ ۇستارى. استانا ەل دامۋىنا سەرپٸن بەردٸ. رەسپۋبليكانىڭ بارلىق ٶڭٸرٸ ٷشٸن تارتىلۋ ورتالىعى دا وسى ەلوردا.
ٷشٸنشٸدەن, استانا - ەلٸمٸزدٸڭ جاڭا مەدەني جەنە تۋريستٸك ورتالىعى. ەلوردادا ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ مەدەنيەت مەكەمەلەرٸ, كونتسەرتتٸك زالدار, سارايلار, مۇراجايلار, تەاترلار, كٸتاپحانالار, تسيرك, كينوتەاترلار, جەكەمەنشٸك كٶركەمسۋرەت گالەرەيالارى, مەدەنيەت جەنە دەمالىس ساياباقتارى جۇمىس ٸستەي باستادى. سونىڭ ٸشٸندە: "استانا-وپەرا" مەملەكەتتٸك وپەرا جەنە بالەت تەاترى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق مۋزەيٸ, تەۋەلسٸزدٸك سارايى, بەيبٸتشٸلٸك جەنە كەلٸسٸم سارايى, "قازاقستان" ورتالىق كونتسەرت زالى بار. بۇلاردى كەز كەلگەن شەتەلدٸك مەيمانعا «بٸزدەردە مىناداي بار, مىناداي بار» دەپ ۇيالماي كٶرسەتۋگە مٷمكٸندٸك بار.
تٶرتٸنشٸدەن, ەلوردا يننوۆاتسييالار مەن بٸلٸمنٸڭ حالىقارالىق ورتالىعى بولۋعا ۇمتىلۋدا. حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ ۋنيۆەرسيتەتتەر, زيياتكەرلٸك مەكتەپتەر جٷيەسٸ قۇرىلدى. استانادا 2010 جىلدان باستاپ نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸ تابىستى جۇمىس ٸستەۋدە. ول بٸلٸم-عىلىمدى يننوۆاتسييالارمەن ينتەگراتسيياعا تٷسٸرۋمەن اينالىسادى. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸ ەل كٶشباسشىلارىنىڭ جاڭا بۋىنىن عىلىم, تەحنولوگييالار, كەسٸپكەرلٸك, مەديتسينا, مەملەكەتتٸك باسقارۋ مەن بٸلٸم بەرۋ سالالارىندا وقىتۋدى ماقسات تۇتقان.
بەسٸنشٸدەن, استانا ٶزٸن حالىقارالىق دەڭگەيدە بەيبٸتشٸلٸك جەنە كەلٸسٸم قالاسى رەتٸندە تانىتتى. قازاقستاننىڭ ەلورداسىندا ەلەمدٸك جەنە دەستٷرلٸ دٸندەر كٶشباسشىلارىنىڭ سەزدەرٸ, ەۋروپاداعى قاۋٸپسٸزدٸك جەنە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ, يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ, ازيياداعى ٶزارا ٸس-قيمىل جەنە سەنٸمدٸلٸك شارالارى جٶنٸندەگٸ كەڭەستٸڭ ماڭىزدى ٸس-شارالارى ٶتەدٸ. بيىل جەر-جاھاننىڭ ەڭ ىستىق نٷكتەسٸنە اينالعان سيرييا مەسەلەسٸ دە استانا تٶرٸندە بٸرنەشە رەت تالقىعا تٷسٸپ, بٸتٸسپەس قارسىلاستارعا اينالعان تاراپتار بٸر ٷستەلدٸڭ باسىندا سۇحبات قۇردى.
التىنشىدان, استانا – حالىقارالىق تۋريزم ٷشٸن تارتىمدى ورتالىق. «ەكسپو-2017» كٶرمەسٸ استانانى «ورتا ازيياداعى ەۋروپالىق قالا» اتاندىردى. كٷللٸ ەلەمنٸڭ نازارىن ۇلى دالاعا اۋدارىپ, استانانى توقسان كٷن بويى توتىداي تاراندىرىپ ەكسپو ٶتتٸ. ەڭ ەۋەلٸ بۇل كٶرمە ٸشكٸ تۋريزمنٸڭ بۇرىن-سوڭدى بولماعان قارقىنمەن دامۋىنا تٷرتكٸ بولدى. تىم قۇرىعاندا بٸر ادامى ەكسپو-عا بارماعان ەۋلەت جوق شىعار ەلٸمٸزدە. كٶرمە قالاشىعىنا ەڭكەيگەن قارتتان ەڭكەيگەن بالاعا دەيٸن باس سۇقتى. استانا تٶرٸنە ەلەمنٸڭ ەر تٷكپٸرٸنەن تٷرلٸ ٶركەنيەتتەردٸڭ ەڭ وزىق ٷلگٸلەرٸ, تۋريستٸك مەدەنيەتتٸڭ شىنايى رۋحى كٶشٸپ كەلدٸ. ال ول رۋحتى قازاق دالاسىنىڭ بۇرىش-بۇرىشىنان اعىلعان وتانداستارىمىز ٶزدەرٸنٸڭ داڭعىل كەۋدەسٸنە سىيعىزىپ, بولمىس-بٸتٸمٸنە سٸڭٸرٸپ ەكەتتٸ. بۇل ەكسپو-نىڭ قولمەن نۇسقاپ, كٶزبەن كٶرسەتۋگە كەلمەيتٸن سانسىز پايدالى ەسەرلەرٸنٸڭ بٸرٸ عانا.
ال ناقتى كٶرسەتكٸشتەرگە جٷگٸنەر بولساق, ٷش ايدىڭ ٸشٸندە كٶرمە قالاشىعىنا تٶرت ميلليونعا جۋىق ادام باس سۇعىپتى. جالپى, بۇل جازدا استانا قالاسىنا 5,4 ميلليون مەيمان اياق باسقان. بۇل كٶرسەتكٸش ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 1,7 ميلليون ادامعا ارتىق. كٶرمە ٶتكەن ٷش ايدا ەلەمنٸڭ 178 مەملەكەتٸنەن اعىلعان تۋريستەر لەگٸ ەش تولاستامادى. قالاشىق اۋماعىندا كەزەڭ-كەزەڭمەن 4500 تالاپتى جاستىڭ ەرٸكتٸ رەتٸندە اقىسىز قىزمەت ەتۋٸ جاس بۋىننىڭ پاتريوتتىق ۇستانىمداردان الشاق كەتپەي, وتانشىل رۋحتا ٶسٸپ كەلە جاتقانىن تاعى بٸر كٶرسەتتٸ. شاڭىراق قۇرۋ قۋانىشىن استاناداعى ايتۋلى وقيعامەن بايلانىستىرعىسى كەلگەن 88 جاس جۇپ نەكەسٸن باس قالادا قيعىزىپتى. ەكسپو ەلٸمٸزدٸڭ اتىن ەلەمگە ەيگٸلەپ قانا قويماي, ەر قازاقستاندىقتىڭ ٶمٸرٸنە ٶزگەرٸس, كٶڭٸلٸنە ماقتانىش سىيلادى.
ٸرٸ كەسٸپورىنداردى ەسەپتەمەگەننٸڭ ٶزٸندە, بۇل كٶرمە شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ بويىنا قان جٷگٸرتتٸ. قالاشىق قۇرىلىسىنا عانا ەلٸمٸزدٸڭ 1400 شاعىن جەنە ورتا كەسٸپورنى اتسالىسقان. استاناعا ەكسپو كەلەدٸ دەگەن اقپارات پايدا بولعان سەتتەن بەرٸ ەلوردادا 640 ملرد. تەڭگەنٸڭ تاۋارى ساتىلىپ, قىزمەتٸ كٶرسەتٸلگەن ەكەن. كٶرمە قۇرىلىسى باستالعالى قالاداعى سالىق تٷسٸمٸ ون ەسەگە ارتىپ, شاعىن كەسٸپورىندار سانى ون پايىزعا ۇلعايعان.
كەز كەلگەن وڭ ٶزگەرٸستٸڭ ەلەۋسٸز قالمايتىنى بەلگٸلٸ. استانانىڭ اجارىنا, ونداعى تاتۋلىقتىڭ بازارىنا, كٶرمەنٸڭ بيٸك دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلعانىنا ەلەمنٸڭ اۋزى دۋالى اقپارات قۇرالدارى بٸردەن ەلەڭ ەتتٸ. ەيگٸلٸ «National Geografic» قازاق ەلٸنٸڭ استاناسىن بولاشاقتىڭ قالاسىنا بالاۋى تەگٸن بولماسا كەرەك. ال «نيۋ–يورك تايمس» باسىلىمى كٶرمە باستالماي جاتىپ-اق, استانانى بارىپ كٶرۋگە تۇرارلىق قالالار تٸزٸمٸنە قوستى.
-ەحرو بٷكٸل ەلەمنٸڭ ينتەللەكتۋالدىق جەنە تەحنولوگييالىق ەلەۋەتتەرٸن كٶرسەتۋگە تاماشا مٷمكٸندٸك تۋعىزدى. مۇندا جاڭارتىلعان ەنەرگييا سالاسىنداعى 140-تان استام عىلىمي جاڭالىق قويىلدى, - دەدٸ كٶرمەنٸڭ جابىلۋ سالتاناتىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
وسى ٷش اي ارالىعىندا استاناداعى تۋريستٸك قىزمەتكە دەگەن سۇرانىس 78 پايىزعا ۇلعايعان. سونىڭ نەتيجەسٸندە جاڭا نىساندار بوي كٶتەرٸپ, سەرۆيستٸك بيزنەستٸڭ تاسى ٶرگە دومالاپ وتىر. ەكسپو ەسەرٸنەن قالانىڭ ەڭ كٶرٸكتٸ ورىندارىندا 47 جاڭا مەيرامحانا اشىلىپتى. ال كٶرمەنٸ كٶرۋگە اسىققان قاراقۇرىم حالىقتى جاتار ورىنمەن قامتۋ ٷشٸن 50 جاڭا حوستەل مەن 30 جاڭا قوناقٷي سالىنعان. استانانىڭ ٸرگەسٸنەن اشىلعان ەتنواۋىل ەسٸرەسە, شەتەلدٸك تۋريستەردٸڭ سٷيٸكتٸ ورىندارىنا اينالعانىن باق جارىسا جازدى. قازاقتىڭ مەدەنيەتٸن, قولٶنەرٸن, كٶشپەلٸ ٶركەنيەتتٸڭ تەڭدەسسٸز تۋىندىلارىن بٷكٸل ەلەم تانىدى. كٶرمە كەزٸندە بٸر استانانىڭ ٶزٸندە عانا 300 ميلليون تەڭگەنٸڭ كەدەسىيى ساتىلۋى وسىعان ايعاق. كٶرمەگە كەلگەن تٶرت ميلليون ادامنىڭ جارتى ميلليونى شەتەلدٸك تۋريستەر بولعان. ولاردىڭ كٶبٸ استانامەن شەكتەلمەي, بۋراباي مەن باياناۋىلعا, التاي مەن الاتاۋعا اياق باسقانىن دا كٶردٸك. ەكسپو قارساڭىندا استانادا 5000 جاڭا جۇمىس ورنى پايدا بولعان ەكەن. ەۋە كومپانييالارى دا بيىلعى جازدا شاش ەتەكتەن پايداعا كەنەلدٸ. ەل ٸشٸندەگٸ ەۋە رەيستەرٸ 78 پايىزعا, حالىقارالىق رەيستەر 30 پايىزعا ارتقان. ەلدەگٸ تۋريستٸك وپەراتورلار مەن قوناقٷي جەنە مەيرامحانا بيزنەسٸنٸڭ ٶكٸلدەرٸ «استانا ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانيياسىنا كٶرمەنٸڭ مەرزٸمٸن سوزا تٷسۋ تۋرالى اشىق حات جولداۋى دا كٶپ جايتتى اڭعارتسا كەرەك.
«ەكسپو-2017» كٶرمەسٸنە ەۋروپا ەلدەرٸنەن كەلگەن مەيمانداردىڭ باسىم بٶلٸگٸن گەرمانييا ازاماتتارى قۇراسا, ورتالىق ازييا ٶڭٸرٸنەن – قىتاي تۇرعىندارى بولدى. سونداي-اق استانا - رەسەيلٸك تۋريستەردٸڭ تمد بويىنشا ەڭ كٶپ تاماشالاعان قالاسى اتاندى.
بۇل ەكسپو-نىڭ بٸز نازار اۋدارعان بٸر عانا ماڭىزدى ەسەرٸ. ونىڭ ەڭ نەگٸزگٸ پايداسىن كٶرۋ باقىتى بولاشاق ۇرپاقتىڭ ەنشٸسٸنە جازىلسا كەرەك. ال بٸز سول جارقىن بولاشاقتى جاقىنداتقان كەزەڭدە ٶمٸر سٷرگەنٸمٸز ٷشٸن, سوعان اتسالىسقانىمىز ٷشٸن تەۋەلسٸزدٸك اتتى قۇدٸرەتكە باس ييۋٸمٸز قاجەت. ەكسپو قازاقتى ەلەمگە, ەلەمدٸ قازاققا تانىتتى. بۇل - كٶرمەنٸڭ ەڭ ٷلكەن جەتٸستٸگٸ.
وسى جەتٸستٸكتەردٸ ەسكەرە وتىرىپ, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ استانانىڭ 20 جىلدىعىن تويلاۋ تۋرالى ٶكٸمگە قول قويعان بولاتىن. بۇل تەك باس قالانىڭ, سونداعى بٸر ميلليون حالىقتىڭ عانا تويى ەمەس. استانانىڭ مەرەيتويى – تەۋەلسٸز ەلٸمٸزدٸڭ تويى.
ەسٸمجان ناقتىبايۇلى
