«Ońtústik film» mekemesiniń direktory, "SAQ-dala" kinostýdiiasynyń rejisser-stsenarisi Batyrhan Daýrenbekovpen suhbat.
- Batyrhan aǵa, jaqynda «Qazaq eli» atty tolyqmetrajdy týyndyńyz jaryq kórdi. Bul mýltfilmdi túsirý ideiasy qalai dúniege keldi?
- Árine, Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyna arnap túsirilgendikten ideiasyn oilastyrý asa qiyn bolmady. Qazaqstan Respýblikasy Mádeniet jáne sport ministrliginiń tapsyrysy boiynsha túsirildi. Jalpy bul týyndyny jasaý úshin 8 aiǵa jýyq ýaqyt ketti. Árine, ýaqyt tapshy boldy.Dál osyndai filmge Reseide, shet memlekette 2-2,5 jyl ýaqyt ketedi. Ýaqyt tyǵyz bolǵandyqtan biz kúndiz-túni eki aýysymda jumys jasadyq. Bir saǵattyq mýltihikaiany jasaý úshin 60-qa jýyq animator maman jumyldyryldy.
- Týyndy qanshalyqty tarihi shyndyqqa negizdelgen?
- Stsenariidi talqylaý, bekitý barysynda Mádeniet jáne sport ministri Arystanbek Muhamediulynyń qabyldaýynda eki ret boldym. Áńgime barysynda ol kisi bul jumystyń úlken saiasi salmaǵy bar ekenin aityp, tarihi shyndyqqa negizdelý kerektigin túsindirdi. Stsenariide ádebi-kórkemdik jaǵynan olqylyqtar bolmaý úshin belgili dramatýrg Dýlat Isabekovke kórsetip, keńes alýymyzdy da eskertti.
Sóitip, ministrdiń nusqaýymen Jambyl Artyqbaev aǵamyz tarihi turǵyda keiipkerlerdiń sózin qadaǵalap, qalamger Dýlat Isabekov sózderdiń kórkemdik jaǵy, sol zamanǵy qoldanystaǵy uǵymdardyń bailanysyn jasady. Mýltfilmniń siýjeti - Qazaq handyǵynyń qurylýy, Kerei men Jánibektiń bilik quryp, Ábilhaiyr han ordasynan bólinip shyǵýy týrasynda.
Balalardyń qyzyǵýshylyǵyn arttyrý úshin batyrlardyń sadaq atý, qylyshtasý, atpen shabý, jaýyngerlik ónerdiń túrli tásilderin úirenýi keńinen kórsetiledi. El basqarýda bilimniń de mańyzy zor ekenin uǵyndyrý úshin Kerei men Jánibek hannyń Otyrar qalasyna attanýy, Otyrar kitaphanasyn aralap, ǵulama ustazdardan túrli dáris alyp, elge oralǵanda túrli erligimen kózge túse bastaýy da sátti oilastyrylǵan. El tarihy men bolashaǵy úshin máni zor film túsirýdiń «Saq» kinostýdiiasyna júktelýi beker emes. Óitkeni shyǵarmashylyq ujym- tarihi faktilirge súiene otyryp, daiyndalǵyn kórkem týyndyny balalarǵa túsinikti tilde jeńil ári qyzyqty oqiǵalarmen jetkizýdiń sheberi.
- «Qazaq elin» Elbasynyń ózi tamashalady degen sóz bar. Ras pa?
- Iá, duryc aitasyz. Jaqynda ǵana Elbasymyz N.Á. Nazarbaev «Qazaq eli» tolyqmetrajdy filmin arnaiy kórip, oń baǵasyn berdi. Bul árine, biz úshin jemisti nátije.
- Tabiǵattyń kórinisin 3D formaty arqyly kórsetip, qolmen salynǵan sýretpen qosyp, qoldanǵan ekensizder. Eksperimentterińiz aqtady ma?
- Iá, aqtady. Bul jańa tehnologiiamen, ózgeshe ádispen jasalǵan kartina. Keiipkerlerdiń qimyldary 2D úlgisinde jasaldy. Al ondaǵy kórinister men artqy fondary 3D ádisi arqyly daiyndaldy. Muny qazaq animatsiiasy salasyndaǵy alǵashqy qadam deýge bolady.Animatsiiamen ainalysý kino túsirýden qiyn ekenin aita alamyn. Animatsiiada 1 sekýndta 24 kadr jasalady delik. Jáne tek bir ǵana keiipkerdiń qimyl-qozǵalysy. Al «Qazaq eli» filminde qanashama keiipkerler, atty áskerler bar. Bizdiń animatorlar tapjylmai otyryp, qanshama kúsh-qýatyn osy kartinaǵa jumsaǵanyn bile berińizder.
- Shyǵarmashylyq toptyń jumys barysy qalai boldy? Qandai da bir kedergiler bolmady ma?
- Alǵashqyda bizdiń sýretshi-animatorlarymyz qazaq batyrynyń eskizderin jasaǵan kezde Reseidiń «Tri bogatyria» siiaqty animatsiialyq týyndylaryna súiengen bolatyn. Al ondaǵylardyń bári - bastary men men deneleri úlken, aiaqtary kishkentai animatsiialyq keiipkerler. Bunymyzdy Arystanbek Muhamediuly quptamai, usynǵan eskizderdi ózgertýge tapsyrma berdi. Bir aptadan soń, qazaqtyń batyrlaryn da, astyndaǵy sáigúligin de alyp deneli, sulý tulǵaly etip salǵanymyzda ǵana, eskizderdi bekitip, ruqsatyn berdi. Jáne sol kezdegi han sarailaryn, ejelgi Otyrar qalasyn, basqa da Jibek joly boiyndaǵy Isfidjab (Sairam), Túrkistan, Taraz qalalarynyń kórinisterin sol zamandaǵy sáýlet óneriniń talaptaryna sai zerttei otyryp, jasaýymyzdy eskertti.
- Óz tarapyńyzdan qandai usynystar boldy?
- Bul film balalarǵa arnalady ǵoi. Sondyqtan Kerei men Jánibektiń bala kezinen bastap kórsetýdi usyndym. Óitkeni batyrlar da, biler de, handarymyz da kezinde bala bolǵan. Olar da oinaǵan, kúlgen, jylaǵan degen siiaqty. Al keiin óse kele, tárbie, bilim alyp, elin qorǵaityn batyrlarǵa ainalǵan. Jalpy, menińshe, bul filmdi kórgen balalar eki suraqqa naqty jaýap bere alady dep oilaimyn. Birinshisi: «Qazaq handyǵyn kimder qurdy?» degen suraqqa: - Kerei men Jánibek,- dep, ekinshisi: Kerei men Jánibek hannyń balalyq shaǵynan er jetip, el basqarǵanǵa deiingi kezeńdi, Qazaq handyǵyn qalai qurǵanyn, bilimdi adam ǵana el basqara alatyndyǵyn tolyqmetrajdy filmdi kórý arqyly múdirmesten aityp bere alady.
- "SAQ-dala" kinostýdiiasynyń aldaǵy josparlary týraly da aita otyrsańyz...
- Negizi ideologiialyq salmaǵy bar tolyqmetrajdy animatsiialyq shyǵarmalar bizge kóptep kerek. Eger memleket qoldaý bildirip, qarjy bólip jatsa, qazaq handarynyń ómirin, batyrlyǵyn negizge ala otyryp, tolyqmetrajdy animatsiialyq filmder túsirý oida bar. «Qoshqar men teke», animatsiialyq filminiń, «Tompaq» teleserialynyń jalǵasyn túsirsek degen de niet bar.
Alǵa qoiǵan maqsattar men josparlar jeterlik, árine. Biraq solardyń biregeii - Shymkentte arnaiy Kinostýdiia salynsa degen tilek.
- Rahmet!
Áńgimelesken: Sherhan Talap
Ult portaly
«Qazaq Eli» tarihi tolyqmetrajdy animatsiialyq filmin nazarlaryńyzǵa usynamyz:
