«وڭتٷستٸك فيلم» مەكەمەسٸنٸڭ ديرەكتورى, "ساق-دالا" كينوستۋديياسىنىڭ رەجيسسەر-ستسەناريسٸ باتىرحان داۋرەنبەكوۆپەن سۇحبات.
- باتىرحان اعا, جاقىندا «قازاق ەلٸ» اتتى تولىقمەتراجدى تۋىندىڭىز جارىق كٶردٸ. بۇل مۋلتفيلمدٸ تٷسٸرۋ يدەياسى قالاي دٷنيەگە كەلدٸ?
- ەرينە, قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا ارناپ تٷسٸرٸلگەندٸكتەن يدەياسىن ويلاستىرۋ اسا قيىن بولمادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸنٸڭ تاپسىرىسى بويىنشا تٷسٸرٸلدٸ. جالپى بۇل تۋىندىنى جاساۋ ٷشٸن 8 ايعا جۋىق ۋاقىت كەتتٸ. ەرينە, ۋاقىت تاپشى بولدى.دەل وسىنداي فيلمگە رەسەيدە, شەت مەملەكەتتە 2-2,5 جىل ۋاقىت كەتەدٸ. ۋاقىت تىعىز بولعاندىقتان بٸز كٷندٸز-تٷنٸ ەكٸ اۋىسىمدا جۇمىس جاسادىق. بٸر ساعاتتىق مۋلتيحيكايانى جاساۋ ٷشٸن 60-قا جۋىق انيماتور مامان جۇمىلدىرىلدى.
- تۋىندى قانشالىقتى تاريحي شىندىققا نەگٸزدەلگەن?
- ستسەنارييدٸ تالقىلاۋ, بەكٸتۋ بارىسىندا مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترٸ ارىستانبەك مۇحامەديۇلىنىڭ قابىلداۋىندا ەكٸ رەت بولدىم. ەڭگٸمە بارىسىندا ول كٸسٸ بۇل جۇمىستىڭ ٷلكەن ساياسي سالماعى بار ەكەنٸن ايتىپ, تاريحي شىندىققا نەگٸزدەلۋ كەرەكتٸگٸن تٷسٸندٸردٸ. ستسەنارييدە ەدەبي-كٶركەمدٸك جاعىنان ولقىلىقتار بولماۋ ٷشٸن بەلگٸلٸ دراماتۋرگ دۋلات يسابەكوۆكە كٶرسەتٸپ, كەڭەس الۋىمىزدى دا ەسكەرتتٸ.
سٶيتٸپ, مينيستردٸڭ نۇسقاۋىمەن جامبىل ارتىقباەۆ اعامىز تاريحي تۇرعىدا كەيٸپكەرلەردٸڭ سٶزٸن قاداعالاپ, قالامگەر دۋلات يسابەكوۆ سٶزدەردٸڭ كٶركەمدٸك جاعى, سول زامانعى قولدانىستاعى ۇعىمداردىڭ بايلانىسىن جاسادى. مۋلتفيلمنٸڭ سيۋجەتٸ - قازاق حاندىعىنىڭ قۇرىلۋى, كەرەي مەن جەنٸبەكتٸڭ بيلٸك قۇرىپ, ەبٸلحايىر حان ورداسىنان بٶلٸنٸپ شىعۋى تۋراسىندا.
بالالاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ ٷشٸن باتىرلاردىڭ ساداق اتۋ, قىلىشتاسۋ, اتپەن شابۋ, جاۋىنگەرلٸك ٶنەردٸڭ تٷرلٸ تەسٸلدەرٸن ٷيرەنۋٸ كەڭٸنەن كٶرسەتٸلەدٸ. ەل باسقارۋدا بٸلٸمنٸڭ دە ماڭىزى زور ەكەنٸن ۇعىندىرۋ ٷشٸن كەرەي مەن جەنٸبەك حاننىڭ وتىرار قالاسىنا اتتانۋى, وتىرار كٸتاپحاناسىن ارالاپ, عۇلاما ۇستازداردان تٷرلٸ دەرٸس الىپ, ەلگە ورالعاندا تٷرلٸ ەرلٸگٸمەن كٶزگە تٷسە باستاۋى دا سەتتٸ ويلاستىرىلعان. ەل تاريحى مەن بولاشاعى ٷشٸن مەنٸ زور فيلم تٷسٸرۋدٸڭ «ساق» كينوستۋديياسىنا جٷكتەلۋٸ بەكەر ەمەس. ٶيتكەنٸ شىعارماشىلىق ۇجىم- تاريحي فاكتٸلٸرگە سٷيەنە وتىرىپ, دايىندالعىن كٶركەم تۋىندىنى بالالارعا تٷسٸنٸكتٸ تٸلدە جەڭٸل ەرٸ قىزىقتى وقيعالارمەن جەتكٸزۋدٸڭ شەبەرٸ.
- «قازاق ەلٸن» ەلباسىنىڭ ٶزٸ تاماشالادى دەگەن سٶز بار. راس پا?
- يە, دۇرىc ايتاسىز. جاقىندا عانا ەلباسىمىز ن.ە. نازارباەۆ «قازاق ەلٸ» تولىقمەتراجدى فيلمٸن ارنايى كٶرٸپ, وڭ باعاسىن بەردٸ. بۇل ەرينە, بٸز ٷشٸن جەمٸستٸ نەتيجە.
- تابيعاتتىڭ كٶرٸنٸسٸن 3D فورماتى ارقىلى كٶرسەتٸپ, قولمەن سالىنعان سۋرەتپەن قوسىپ, قولدانعان ەكەنسٸزدەر. ەكسپەريمەنتتەرٸڭٸز اقتادى ما?
- يە, اقتادى. بۇل جاڭا تەحنولوگييامەن, ٶزگەشە ەدٸسپەن جاسالعان كارتينا. كەيٸپكەرلەردٸڭ قيمىلدارى 2D ٷلگٸسٸندە جاسالدى. ال ونداعى كٶرٸنٸستەر مەن ارتقى فوندارى 3D ەدٸسٸ ارقىلى دايىندالدى. مۇنى قازاق انيماتسيياسى سالاسىنداعى العاشقى قادام دەۋگە بولادى.انيماتسييامەن اينالىسۋ كينو تٷسٸرۋدەن قيىن ەكەنٸن ايتا الامىن. انيماتسييادا 1 سەكۋندتا 24 كادر جاسالادى دەلٸك. جەنە تەك بٸر عانا كەيٸپكەردٸڭ قيمىل-قوزعالىسى. ال «قازاق ەلٸ» فيلمٸندە قاناشاما كەيٸپكەرلەر, اتتى ەسكەرلەر بار. بٸزدٸڭ انيماتورلار تاپجىلماي وتىرىپ, قانشاما كٷش-قۋاتىن وسى كارتيناعا جۇمساعانىن بٸلە بەرٸڭٸزدەر.
- شىعارماشىلىق توپتىڭ جۇمىس بارىسى قالاي بولدى? قانداي دا بٸر كەدەرگٸلەر بولمادى ما?
- العاشقىدا بٸزدٸڭ سۋرەتشٸ-انيماتورلارىمىز قازاق باتىرىنىڭ ەسكيزدەرٸن جاساعان كەزدە رەسەيدٸڭ «تري بوگاتىريا» سيياقتى انيماتسييالىق تۋىندىلارىنا سٷيەنگەن بولاتىن. ال ونداعىلاردىڭ بەرٸ - باستارى مەن مەن دەنەلەرٸ ٷلكەن, اياقتارى كٸشكەنتاي انيماتسييالىق كەيٸپكەرلەر. بۇنىمىزدى ارىستانبەك مۇحامەديۇلى قۇپتاماي, ۇسىنعان ەسكيزدەردٸ ٶزگەرتۋگە تاپسىرما بەردٸ. بٸر اپتادان سوڭ, قازاقتىڭ باتىرلارىن دا, استىنداعى سەيگٷلٸگٸن دە الىپ دەنەلٸ, سۇلۋ تۇلعالى ەتٸپ سالعانىمىزدا عانا, ەسكيزدەردٸ بەكٸتٸپ, رۇقساتىن بەردٸ. جەنە سول كەزدەگٸ حان سارايلارىن, ەجەلگٸ وتىرار قالاسىن, باسقا دا جٸبەك جولى بويىنداعى يسفيدجاب (سايرام), تٷركٸستان, تاراز قالالارىنىڭ كٶرٸنٸستەرٸن سول زامانداعى سەۋلەت ٶنەرٸنٸڭ تالاپتارىنا ساي زەرتتەي وتىرىپ, جاساۋىمىزدى ەسكەرتتٸ.
- ٶز تاراپىڭىزدان قانداي ۇسىنىستار بولدى?
- بۇل فيلم بالالارعا ارنالادى عوي. سوندىقتان كەرەي مەن جەنٸبەكتٸڭ بالا كەزٸنەن باستاپ كٶرسەتۋدٸ ۇسىندىم. ٶيتكەنٸ باتىرلار دا, بيلەر دە, حاندارىمىز دا كەزٸندە بالا بولعان. ولار دا ويناعان, كٷلگەن, جىلاعان دەگەن سيياقتى. ال كەيٸن ٶسە كەلە, تەربيە, بٸلٸم الىپ, ەلٸن قورعايتىن باتىرلارعا اينالعان. جالپى, مەنٸڭشە, بۇل فيلمدٸ كٶرگەن بالالار ەكٸ سۇراققا ناقتى جاۋاپ بەرە الادى دەپ ويلايمىن. بٸرٸنشٸسٸ: «قازاق حاندىعىن كٸمدەر قۇردى?» دەگەن سۇراققا: - كەرەي مەن جەنٸبەك,- دەپ, ەكٸنشٸسٸ: كەرەي مەن جەنٸبەك حاننىڭ بالالىق شاعىنان ەر جەتٸپ, ەل باسقارعانعا دەيٸنگٸ كەزەڭدٸ, قازاق حاندىعىن قالاي قۇرعانىن, بٸلٸمدٸ ادام عانا ەل باسقارا الاتىندىعىن تولىقمەتراجدى فيلمدٸ كٶرۋ ارقىلى مٷدٸرمەستەن ايتىپ بەرە الادى.
- "ساق-دالا" كينوستۋديياسىنىڭ الداعى جوسپارلارى تۋرالى دا ايتا وتىرساڭىز...
- نەگٸزٸ يدەولوگييالىق سالماعى بار تولىقمەتراجدى انيماتسييالىق شىعارمالار بٸزگە كٶپتەپ كەرەك. ەگەر مەملەكەت قولداۋ بٸلدٸرٸپ, قارجى بٶلٸپ جاتسا, قازاق حاندارىنىڭ ٶمٸرٸن, باتىرلىعىن نەگٸزگە الا وتىرىپ, تولىقمەتراجدى انيماتسييالىق فيلمدەر تٷسٸرۋ ويدا بار. «قوشقار مەن تەكە», انيماتسييالىق فيلمٸنٸڭ, «تومپاق» تەلەسەريالىنىڭ جالعاسىن تٷسٸرسەك دەگەن دە نيەت بار.
العا قويعان ماقساتتار مەن جوسپارلار جەتەرلٸك, ەرينە. بٸراق سولاردىڭ بٸرەگەيٸ - شىمكەنتتە ارنايى كينوستۋدييا سالىنسا دەگەن تٸلەك.
- راحمەت!
ەڭگٸمەلەسكەن: شەرحان تالاپ
ۇلت پورتالى
«قازاق ەلٸ» تاريحي تولىقمەتراجدى انيماتسييالىق فيلمٸن نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز:
