Banan – kópshiliktiń súiikti jemisi. Alaida, ǵalymdar Latyn Amerikasyndaǵy baý-baqsha, egin alqaptarynan qaýipti virýsty anyqtap otyr, dep jazady VVS.
«Panama derti» adamdardyń densaýlyǵy úshin qaýipti emes, biraq banan ósetin alqaptardy tutastai joiyp jiberetin kúshi bar. Sonyń ishinde, kópshilik súiip jeitin, ósirýge de qolaily «kavendish» banan sortyna da qaýip tónip tur. VVS bergen málimet boiynsha, mamandar Kolýmbiia alqaptarynan «Fusarium TR4» virýsyn tapqan.
Banan – kóptegen jannyń taǵam ratsionynda kúndelikti tutynatyn jemis ári milliondaǵan jandar úshin tabys kózi. Al «atalǵan virýsty tolyǵymen joiyp jiberý múmkin emes» deidi BUU ókilderi. Onyń jerdegi qaldyǵy 30 jylǵa deiin topyraqtyń quramynda saqtala beredi.
Belgili bolǵany, «Fusarium TR4» virýsy 1990 jyly alǵash ret Malaiziia jáne Indoneziiadan tabylǵan. Latyn Amerikasynda alǵash ret anyqtalyp otyr. Virýsty Niderlandy ǵalymdary anyqtaǵan. Ol egin alqaptary men baý-baqshalarda keń tarap, ósimdikti túbirimen joiyp jibere alady. Kolýmbiia jáne Ekvador – álemdegi eń kóp banan ósiretin aimaq bolǵandyqtan, ǵalymdar alańdaýshylyq bildirip, dabyl qaǵýda.
Basylymnyń habarlaýynsha, banannyń «kavendish» surypy 1950 jyldan beri ósirile bastaǵan. Dál osy «Fusarium TR4» virýsy banannyń «gro-mishel» dep atalatyn túrin túbirimen joiyp jibergendikten de «kavendishti» ósirý qolǵa alynǵan.
Banan óndirisindegi iri kompaniia Fyffes atalmysh virýspen kúresýge bolady deidi. «Ol úshin eń aldymen banan ósetin aimaqtardy qorǵaý kerek. Egin alqaptary men baý-baqshalarǵa enetin ár adamnyń aiaq kiimi men kólikterdiń dóńgelekterin fýngitsid vannasynda jýý, banan plantatsiialaryn qorshaý, janýarlardyń enip ketýinen qorǵaý, sýaratyn sýdy qudyqtardan alý, t.b. sharalardy qolǵa alǵan». Bul kompaniia ókilderi «kavendish» keń taraǵan banan surypyn almastyra alatyn alternativti suryp oilap tabýǵa kirisken.
