بانان – كٶپشٸلٸكتٸڭ سٷيٸكتٸ جەمٸسٸ. الايدا, عالىمدار لاتىن امەريكاسىنداعى باۋ-باقشا, ەگٸن القاپتارىنان قاۋٸپتٸ ۆيرۋستى انىقتاپ وتىر, دەپ جازادى ۆۆس.
«پاناما دەرتٸ» ادامداردىڭ دەنساۋلىعى ٷشٸن قاۋٸپتٸ ەمەس, بٸراق بانان ٶسەتٸن القاپتاردى تۇتاستاي جويىپ جٸبەرەتٸن كٷشٸ بار. سونىڭ ٸشٸندە, كٶپشٸلٸك سٷيٸپ جەيتٸن, ٶسٸرۋگە دە قولايلى «كاۆەنديش» بانان سورتىنا دا قاۋٸپ تٶنٸپ تۇر. ۆۆس بەرگەن مەلٸمەت بويىنشا, ماماندار كولۋمبييا القاپتارىنان «Fusarium TR4» ۆيرۋسىن تاپقان.
بانان – كٶپتەگەن جاننىڭ تاعام راتسيونىندا كٷندەلٸكتٸ تۇتىناتىن جەمٸس ەرٸ ميلليونداعان جاندار ٷشٸن تابىس كٶزٸ. ال «اتالعان ۆيرۋستى تولىعىمەن جويىپ جٸبەرۋ مٷمكٸن ەمەس» دەيدٸ بۇۇ ٶكٸلدەرٸ. ونىڭ جەردەگٸ قالدىعى 30 جىلعا دەيٸن توپىراقتىڭ قۇرامىندا ساقتالا بەرەدٸ.
بەلگٸلٸ بولعانى, «Fusarium TR4» ۆيرۋسى 1990 جىلى العاش رەت مالايزييا جەنە يندونەزييادان تابىلعان. لاتىن امەريكاسىندا العاش رەت انىقتالىپ وتىر. ۆيرۋستى نيدەرلاندى عالىمدارى انىقتاعان. ول ەگٸن القاپتارى مەن باۋ-باقشالاردا كەڭ تاراپ, ٶسٸمدٸكتٸ تٷبٸرٸمەن جويىپ جٸبەرە الادى. كولۋمبييا جەنە ەكۆادور – ەلەمدەگٸ ەڭ كٶپ بانان ٶسٸرەتٸن ايماق بولعاندىقتان, عالىمدار الاڭداۋشىلىق بٸلدٸرٸپ, دابىل قاعۋدا.
باسىلىمنىڭ حابارلاۋىنشا, باناننىڭ «كاۆەنديش» سۇرىپى 1950 جىلدان بەرٸ ٶسٸرٸلە باستاعان. دەل وسى «Fusarium TR4» ۆيرۋسى باناننىڭ «گرو-ميشەل» دەپ اتالاتىن تٷرٸن تٷبٸرٸمەن جويىپ جٸبەرگەندٸكتەن دە «كاۆەنديشتٸ» ٶسٸرۋ قولعا الىنعان.
بانان ٶندٸرٸسٸندەگٸ ٸرٸ كومپانييا Fyffes اتالمىش ۆيرۋسپەن كٷرەسۋگە بولادى دەيدٸ. «ول ٷشٸن ەڭ الدىمەن بانان ٶسەتٸن ايماقتاردى قورعاۋ كەرەك. ەگٸن القاپتارى مەن باۋ-باقشالارعا ەنەتٸن ەر ادامنىڭ اياق كيٸمٸ مەن كٶلٸكتەردٸڭ دٶڭگەلەكتەرٸن فۋنگيتسيد ۆانناسىندا جۋۋ, بانان پلانتاتسييالارىن قورشاۋ, جانۋارلاردىڭ ەنٸپ كەتۋٸنەن قورعاۋ, سۋاراتىن سۋدى قۇدىقتاردان الۋ, ت.ب. شارالاردى قولعا العان». بۇل كومپانييا ٶكٸلدەرٸ «كاۆەنديش» كەڭ تاراعان بانان سۇرىپىن الماستىرا الاتىن التەرناتيۆتٸ سۇرىپ ويلاپ تابۋعا كٸرٸسكەن.
