Qaýipsiz qoǵam quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetinen bastaý alady

Qaýipsiz qoǵam quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetinen bastaý alady


foto: Jas Alash
Qaýipsiz qoǵam degenimiz – azamattardyń ómiri, densaýlyǵy, quqyqtary jáne bostandyqtary qorǵalatyn, turaqtylyq pen qaýipsizdik qamtamasyz etilgen qoǵam. Mundai qoǵamda adamdar ózderin qaýip-qaterden alys sezinip, erkin ómir súrip, eshnársege alańdamai jumystaryn istei alady. 

Qaýipsiz qoǵamnyń negizgi sipattamalary bar. Eń aldymen qaýipsiz qoǵam -quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetinen bastaý alady. Qazir quqyq qorǵaý qyzmeti jetildirildi, halyqqa jaqyn bola tústi. Politsiia qyzmetkerleriniń jumysy jańǵyrdy, quqyq qorǵaýshylardyń qyzmetin qadaǵalaý tetikteri engizilip, tsifrlandyrý úrdisteri júrip jatyr. 
Tsifrlandyrý el azamattarynyń qaýipsizdigin arttyra tústi. Iaǵni halyq onlain rejimde quqyq qorǵaý organdaryna júgine alady. Mysaly elektrondyq úkimet portaly. Ol arqyly aiyppuldardy tekserý, aryzdar men ótinishter qabyldanady. Qalalar men qoǵamdyq oryndardaǵy beinebaqylaý kameralarynyń sanynyń artýy da quqyqbuzýshylyq pen qylmystardyń aldyn alýǵa jol ashty. Politsiianyń Call-ortalyqtary, onlain platformalary men mobildik qosymshalary halyqtyń tez ári tikelei kómekke júgine alýyna múmkindik berdi. Al quqyq qorǵaý organdarynyń qatarynda názik jandylardyń kóbeiýi áielder men balalardyń quqyq qorǵaý júiesine degen senimin arttyra tústi. 
«Kóp qoiylatyn suraq, áiel adamnyń osy salada istei alýy qiynǵa soqpai ma? Iá, árine, qiyn. Biraq sheshiletin jaǵdai. Prokýror bolý ol jái ǵana qyzmet etý emes, ol táýlik boiy bailanysta bolý, ómiriniń bólshegin osy qyzmetke arnaý, minez, sabyrlyq, qandai da bir sheshimge daiyn bola bilý. Áiel adam ómirinde kóp nárseni jasai alady, eger de oǵan yntasy bolsa», - dedi prokýror Aijan Aimaǵanova. 
Qaýipsiz qoǵamda qatygezdik, bireýge til tigizý, ar-namysyn taptaý, uryp-soǵý syndy dertter bolmaýy tiis. Iaǵni azamattarymyz úide de, túzde de ózderin qaýipsiz sezinýi úshin zań men tártip qoǵamda qatań saqtalýy kerek. 2024 jyly elimizde ishki qaýipsizdikti kúsheitý men quqyqtyq tártipti jaqsartý boiynsha mańyzdy zańdar men sharalar júzege asyryldy. Jańa zańdar turmystyq zorlyq-zombylyqpen kúreske basymdyq berip, áielder men balalardyń qaýipsizdigin arttyrýǵa baǵyttalǵan. Bul bastama elde quqyq qorǵaý salasynyń jańa basymdyqtaryn kórsetip, prezident Qasym-Jomart Toqaevtyń joldaýynda aitylǵan ádiletti qoǵam qurý maqsattaryna sáikes keledi. Prezident “zań jáne tártip” printsipin nyǵaityp, zorlyq-zombylyqty azaitý arqyly qylmyspen kúresti basymdyqqa ainaldyrýdy usyndy. 
Mysaly sáýir aiynda turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy jazany kúsheitetin zań qabyldandy. Osy ózgerister arqyly áielder men balalar ózderin qaýipsiz, memlekettiń qorǵaýynda bola alatyndaryna senimderi paida bola bastady. Jańa zań men qoǵamdyq ashyqtyqtyń arqasynda ár áiel óziniń máselesin qoryqpai aita alatyn, «Estitin» memlekettiń qulaǵyna jetkize alatyn jaǵdaiǵa jetti. Balalardyń quqyǵyn qorǵaityn ýákil óńirler men aýyldardy aralap, quqyǵy taptalǵan balalardyń jaǵdaiyn sheship, zańnan attap ótetinderdiń tiisti jaza alýyn qadaǵalap keledi. Mysaly kúni keshe balalarǵa qatysty zorlyq-zombylyqty joiý jónindegi jahandyq ministrlik konferentsiiasynyń paneldiń sessiiasy ótti. Elimizdiń atynan Dinara Zákieva sóz sóiledi. Sharaǵa 118 úkimet, 75 ministr, balalar quqyqtaryn qorǵaý jónindegi ombýdsmender, azamattyq belsendiler jáne úkimettik emes uiymdar qatysqan. Konferentsiiany Kolýmbiia jáne Shvetsiia úkimetteri, BUU, IýNISEF jáne DDU uiymdastyrdy. 
«Qazaqstannyń osy saladaǵy jetistikteri men balalardy qoldaý jáne olardy zorlyq-zombylyqtan qorǵaý júiesin nyǵaitýǵa baǵyttalǵan Prezidenttiń reformalarymen bólistim. Jas delegattar qyzyqty suraqtar qoiyp, balalarǵa qatysty zorlyq-zombylyqty búkil álemde toqtatý úshin qandai sharalar qoldaný kerektigi týraly óz usynystarymen bólisti», - dedi balalardyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi ýákil Dinara Zákieva. 
Qabyldanǵan zańdar arqasynda biyl elimizde qylmys deńgeii aitarlyqtai tómendedi. Qylmystyń jalpy deńgeii shamamen 15%-ǵa azaiǵan, ásirese ortasha aýyrlyqtaǵy jáne zorlyq-zombylyqqa bailanysty qylmystardyń sany tómendedi. 
Qylmystyń aldyn alý úshin úkimettiń naqty qadamdary jáne qoǵamdyq quqyqtyq mádenietti qalyptastyrýǵa arnalǵan baǵdarlamalar da óz áserin tigizýde. Mysaly quqyq qorǵaý qyzmetkerleri bilim ordalaryn aralap, mektep oqýshylarymen kezdesýdi uiymdastyrýdy dástúrge ainaldyrǵan.

«Bul ótkiziletin sharalar jasóspirimderdiń quqyqtyq saýattylyǵyn arttyrýǵa, olarda turaqty ómirliń qundylyqtar men qaýipsiz minez-qulyq daǵdylaryn qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan. Kezdesý barysynda oqýshylar quqyq buzýshylyqqa bailanysty naqty ómirlik jaǵdailardy talqylady. Sondai-aq olardy qyzyqtyrǵan suraqtarǵa jaýap aldy. Bul baǵyttaǵy jumystar jalǵasyn tabady», - dedi prokýror Aijan Aimaǵanova. 


Biýronyń statistikalyq derekterine súiensek, sońǵy ýaqytta azamattardyń politsiia men quqyq qorǵaý organdaryna senimi artyp keledi, bul quqyqtyq tártiptiń jaqsarýyna jáne qaýipsiz qoǵamdy qalyptastyrýda oń áserin berýde.
Sonymen qatar, Qazaqstan BUU qylmystyń aldyn alý jáne qylmystyq ádilet jónindegi komissiiasyna alǵash ret qosylyp, halyqaralyq qaýymdastyqta qaýipsizdikti arttyrý jáne qylmyspen kúresý boiynsha yntymaqtastyqty damytýǵa niet bildirdi.