Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev reseilik «Komsomolskaia pravda» basylymyna bergen suhbatynda Eýraziialyq Ekonomikalyq Odaq keleshegi, Baiqońyr bolashaǵy, «Astyq salasyndaǵy OPEK» siiaqty máselelerge qatysty pikirin bildirdi, dep jazady QazAqparat agenttigi.
− Júrgizilgen saýalnamalarǵa sáikes, Resei azamattary Belarýs pen Qazaqstandy eń jaqyn dostas elder dep sanaidy. Al Qazaqstandaǵy mundai saýalnamalar jaiynda ne aitýǵa bolady?
− Bizdiń eldiń azamattary úshin Resei eń jaqyn memleket jáne solai bolyp qala beredi. Eki halyq arasyndaǵy ózara senim men túsinistik ǵasyrlar boiy qalyptasty. Qiyn-qystaý kezeńderde biz árdaiym birge boldyq. Resei men Qazaqstannyń kóptegen azamatyn týystyq, dostyq jáne kásibi bailanystar biriktiredi.
Reseimen aradaǵy qarym-qatynastarymyzdyń jaqsy ekenin júrgizilgen áleýmettik saýalnamalardan da anyq kórýge bolady. Uzaq jyldar boiy qazaqstandyqtardyń sizdiń memleketińizge degen senim deńgeii 75 paiyzdan túspegen eken. Bul – joǵary, eń mańyzdysy – turaqty kórsetkish. Bizdiń qoǵam Reseidi strategiialyq seriktes jáne odaqtas dep qabyldaidy.
− Qazaqstan, máselen, Resei men Belarýs siiaqty Odaqtas memlekettiń quramyna kirýi múmkin be? Mundai Odaqtas memleketke biryńǵai valiýta, keden, Biryńǵai parlament qajet bola ma? Álde bizdiń baǵytymyz Eýraziialyq ekonomikalyq odaqty qandai da bir «Shyǵys Eýroodaǵyna» ainaldyrý ma? Bul qanshalyqty múmkin? 10-20 jyldan keiin qandai bolady dep oilaisyz? Bizdiń yntymaqtastyǵymyzdyń, birlesken jobalarymyzdyń qaisysynyń keleshegi zor dep sanaisyz?
− Qazaqstan Reseimen jáne Belarýspen ekijaqty formatta da, integratsiialyq birlestikter (EAEO, UQShU, TMD) aiasynda da tyǵyz jumys júrgizip keledi. Resei men Belarýs siiaqty Odaqtas memlekettiń quramyna qosylý bizdiń josparymyzda joq. Joǵaryda atalǵan uiymdar aiasynda integratsiiany odan ári damytý basym baǵytymyz bolyp qala beredi.
Eýraziialyq Ekonomikalyq Odaqtyń áleýetin tek ekonomikalyq odaq retinde kúsheitýge múddelimiz. Kooperatsiialyq bailanystardy damytý, taýarlardyń, kórsetiletin qyzmetterdiń jáne jumys kúshiniń ortaq naryǵyn qurý, atalǵan odaqqa múshe memleketterdiń investitsiialyq tartymdylyǵyn arttyrý arqyly EAEO-ny jahandyq aýqymdaǵy tiimdi qurylymǵa ainaldyra alar edik.
Bul baǵyttaǵy jumystar júieli túrde ilgerileýde. 2025 jylǵa qarai ortaq energetikalyq jáne qarjylyq naryq qalyptasady. Ásirese, tsifrlyq yqpaldastyq perspektivaly baǵyt bolmaq.
Keide EAEO-da, tipti eń joǵary deńgeide, qyzý pikirtalastar bolady, biraq bul talqylaýlar odaqty neǵurlym tabysty, bedeldi, tartymdy etýge degen ortaq talpynysty bildiredi. Al oǵan nemquraidy qaraý – anyq degradatsiianyń belgisi.
− Nursultan Nazarbaevtyń ornyna Prezident bolyp sailanǵan sátińizden beri bir jyldan astam ýaqyt ótti. Biraq ol úlken saiasattan ketken joq. Keibir saiasattanýshylar Qazaqstanda bir qos bilik paida boldy degen pikir aityp júr.
− Tuńǵysh Prezident Nursultan Nazarbaev –qazirgi Qazaqstannyń negizin qalaýshy, aýqymy keń tarihi tulǵa. Jaqynda (6 shilde kúni) biz Elbasynyń 80 jasqa tolǵan mereitoiyn atap ótemiz. Árine, onyń elimiz ben halyqaralyq qaýymdastyq aldyndaǵy eńbegi jóninde aitamyz. Biz úshin onyń tarihi jáne saiasi murasyn saqtap qalý mańyzdy. Bul Qazaqstannyń memlekettiligin nyǵaitý úshin asa qajet. Sondyqtan, meniń sailaýaldy baǵdarlamamnyń alǵashqy pýnkti sabaqtastyq dep ataldy.
Qazirgi kúrdeli jaǵdaida N.Nazarbaev meniń daǵdarystan jedel shyǵý, jańa ekonomika quryp, azamattarǵa materialdyq kómek berý jónindegi baǵytyma naqty qoldaý kórsetti. Eshqandai qos bilik joq. Bul týraly Nursultan Ábishulynyń ózi de birneshe ret aitty jáne qoǵamdy qazirgi Prezidenttiń ainalasyna birigýge shaqyrdy.
− Memleket – sonda ómir súrip jatqan halyqtardyń otbasy. Qazirgi ýaqytta Qazaqstanda qansha orys turady jáne olardyń quqyqtary qanshalyqty qorǵalǵan?
− Bizdiń pikirimizshe, etnosaralyq kelisim – ishki saiasi turaqtylyqtyń mańyzdy faktory. Onsyz eldiń ornyqty damýy múmkin emes. Qazaqstan – Resei tárizdi kópultty memleket. Men muny úlken strategiialyq artyqshylyq dep sanaimyn. Biz «Birlik – sanalýandyqta» qaǵidatyn ustanamyz.
Shyn máninde, qazaqstandyqtar etnikalyq shyǵý tegine qaramastan, ózderin biryńǵai halyq, birtutas ult sanaidy. Qazaqstanda «az ulttar» degen túsinik joq. Qazaqstanda 3,5 millionnan astam orys turady. Jalpy halyq sany boiynsha olardyń úlesi shamamen 19% quraidy. Elimizde turatyn orystar bizdiń halqymyzdyń ajyramas bóligi sanalady jáne barlyq quqyqtarǵa ie.
Jaqynda sheteldik analitikalyq materialdardyń birinen «Qazaqstandaǵy orys diasporasy» degen sózdi kózim shalyp qaldy. Shyndyqqa qaishy keletin mundai sózderdi múldem qoldanbaý týraly ózimizdiń ideologtar men sarapshylarǵa eskerttim. Orystar – bizdiń halqymyzdyń bir bóligi. Olar Qazaqstannyń qalyptasýyna, damýyna zor úles qosty. Ony umytýǵa bolmaidy.
Kóptegen orys esimderi bizdiń tarihymyzda altyn árippen jazylǵan: Grigorii Potanin, Pavel Zenkov, Evgenii Brýsilovskii, Aleksandr Zataevich, Aleksandr Baraev, Sergei Lýganskii, Ivan Shýhov, Ivan Panfilov, Ivan Pavlov, Nikolai Makievskii. Bulardan bólek, basqa da kóptegen azamattar bar. Olar – Qazaqstannyń maqtanyshy. Gennadii Golovkin, Aleksandr Vinokýrov, Olga Rypakova sekildi qanshama ataqty sportshylarymyz álemniń sport arenalarynda Qazaqstannyń namysyn qorǵap, abyroiyn asqaqtatyp júr.
− Resei men Qazaqstan – álemdegi iri astyq óndirýshi ári eksporttaýshy elder. Baǵany úilestirý úshin «Astyq salasyndaǵy OPEK» qurý bastamasyna qalai qaraisyz?
− Resei men Qazaqstan álemdegi bidai eksporttaýshy elderdiń alǵashqy ondyǵyna kiredi. Álemdik bidai eksportyndaǵy bizdiń úlesimiz 3% quraidy. OPEK-tiń sheshimderi munai baǵasynyń qolaily bolýyna qol jetkizý úshin óndiris kólemin tejeýge baǵyttalǵany belgili. «Astyq salasyndaǵy OPEK» qurý astyq naryǵynyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge jáne astyqtyń baǵasyna qatysty saiasatty úilestirýge baǵyttalǵan qyzyqty bastama bolýy múmkin.
Degenmen, astyq naryǵynyń óz ereksheligi bar. Aýa raiy men egin túsimi baǵaǵa eleýli yqpal etedi. Qazaqstandy qosa alǵanda, birqatar eldiń teńizge tike shyǵa almaýyna bailanysty naqty saýda-sattyq shekteýler bolady. Mundai shekti baǵalardyń engizilýinen atalǵan elder zardap shegýi múmkin. Sodan keiin mundai kartel qurý barysynda astyq óndirisi shaǵyn memleketterdiń múddelerin eskerý kerek. Sondai-aq «Astyq salasyndaǵy OPEK» qurý isinde onyń DSU standarttaryna sáikes kelýin de oilaný qajet. Degenmen, osy tujyrymdamanyń ózi múddeli mamandardyń talqylaýyna ábden laiyq.
− Bir jyl buryn «Komsomolskaia pravda» gazetiniń arnaýly tilshisi Dmitrii Steshin Qazaqstandy aralap júrip, Sizdiń elińizdegi orys azamattarmen sóilesipti. Sonda olardyń kópshiligi eldi mekenderdiń ataýyn ózgertý beleń alǵanyn, bilik organdaryna qyzmetke turý barysynda slavian jurtshylyǵy ókilderiniń qandai da bir qiyndyqtarǵa tap bolatyny sekildi tendentsiialardy atap ótipti.
– Tutas eldi mekenderdiń ataýyn jappai ózgertý júrip jatqan joq. Birqatar eldi mekender men kóshelerdiń baiyrǵy ataýlary qaitarylyp jatyr. «Teplovoznaia», «Prikanalnaia» sekildi Sovet dáýirinen qalǵan jáne jergilikti turǵyndar arasynda tanymal emes, úndespeitin ataýlar, toponimder tarih qoinaýyna jiberildi.
Árbir ataýdy ózgertý aldynda túsindirý jumystary júrgizilip, tarihi negizdeme, saýalnamalar men jinalystarda aitylǵan azamattardyń pikirleri eskeriledi. Bilik oryssha ataýlardyń bárin alyp tastaýdy maqsat etpeidi. Jaqynda ǵana Qaraǵandyda Grigorii Potanin men Aleksandr Zataevich kósheleri paida boldy. Memlekettik qyzmetke turǵysy keletinderdi kemsitý týraly pikirmen de kelise almaimyn. Búginde slavian jáne ózge de etnikalyq top ókilderi úkimettik mekemelerde, Parlamentte jáne máslihattarda qyzmet etip otyr. Orystar shaǵyn jáne orta biznesti, ónerkásip pen aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa eleýli úles qosýda. Konstitýtsiia boiynsha orys tili memlekettik organdarda resmi túrde qoldanylady.
− Ekinshi jaǵynan alyp qarasaq, Qazaqstandaǵy orystar negizinen soltústik jáne shyǵys óńirlerde shoǵyrlanǵan. Keibir sarapshylar Qazaqstanda Qyrym nemese Donbass stsenariiiniń qaitalanýy týraly «boljam jasap júr».
− Jalǵan sarapshylardyń mundai boljam jasaýyna eshqandai negiz joq. Bálkim, munyń bári Qazaqstandaǵy jaǵdaidy turaqsyzdandyrýǵa jáne memleketterimiz arasyndaǵy tatý kórshilik, odaqtastyq qatynastardy buzýǵa baǵyttalǵan bolýy múmkin. Mundai boljamdardy tek biliksiz, ózgelerdiń kóleńkesine jasyrynatyn adamdar ǵana aitýy múmkin.
− Qazaqstanda kirillitsadan latyn álipbiine kóshý protsesi júrip jatyr. Bizdiń kópjyldyq ortaq tarihymyzdy, mádeni-rýhani jaqyndyǵymyzdy eskersek, bul Reseide belgili bir deńgeide alańdaýshylyq týdyryp otyr...
− Bul úderisti bizdiń Tuńǵysh Prezidentimiz Nursultan Nazarbaev «Rýhani jańǵyrý» tujyrymdamasy aiasynda kóterdi. Ol latyn qarpine kóshýdiń tek qazaq tiline qatysty ekenin, orys tiliniń jaǵdaiyna áser etpeitinin birneshe ret málimdedi.
Jańa tehnologiialardyń jedel engizilýine bailanysty jahandyq aqparattyq keńistik te qarqyndy túrde ózgerip keledi. Negizgi aqparattar latyn grafikasyna negizdelgendikten, bizdiń balalarymyz jańa jaǵdaiǵa beiimdelýi kerek.
Qazaq álipbiin jańǵyrtý qazaq tiliniń kommýnikatsiialyq múmkindikterin arttyrý nietinen týyndaǵan.
Sonymen qatar biz Ortalyq Aziia memleketteriniń tájiribesin eskere otyryp, latyn qarpine birtindep kóshemiz. Qoldan jedeldetýge jol berilmeidi. Sebebi, munda kirillitsadan latynǵa jai ǵana kóshý emes, qazaq tiliniń orfografiiasyn qaita qurý jóninde aitylyp otyr. Odan bólek, qazaq ádebietiniń klassikteriniń barlyq mańyzdy eńbekteri kirillitsada jazylǵanyn, kóptegen qazaq urpaqtarynyń kirill álipbiinde bilim alǵanyn jáne qazir de oqyp jatqanyn esten shyǵarýǵa bolmaidy. Asyǵys qadam jasaý mundai úlken iske ziianyn tigizip, shalys bastyrýy múmkin. Sondyqtan bul máseleni aqylǵa salyp, parasattylyqpen sheshý kerek.
− Qazaqstan salyq saiasaty jáne memlekettiń biznespen qarym-qatynasy salasynda aldyńǵy qatarly eldiń biri bolyp otyr. Kezinde Reseimen birge «Sovet shinelinen» shyqqan ózge de TMD elderi úlgi alarlyqtai Qazaqstannyń ekonomikalyq júiesiniń myqty tustary qandai?
− Salyq júktemesin jeńildetý, bul – Qazaqstannyń da, Reseidiń de aldyna qoiyp otyrǵan strategiialyq maqsaty. Bul – ekonomikanyń básekege qabilettiligin arttyryp, investitsiialyq ahýaldyń tartymdylyǵyn qamtamasyz etýdiń mańyzdy faktory.
Qazaqstandaǵy salyq mólsherlemesi TMD elderimen salystyrǵanda tómen. Bul jeke kásipkerler men zańdy tulǵalardyń tabystaryna salynatyn salyqtarǵa, qosymsha qun salyǵyn, jeke tulǵalardyń tabys salyǵyn qamtidy. Sonymen qatar, Qazaqstan men Reseidiń salyq júiesi kóptegen damyǵan elderge qaraǵanda birshama ońtaily, eń aldymen, ol shaǵyn jáne orta biznesti qoldaýǵa baǵyttalǵan.
Kásipkerlerdiń qazynashylyq organdarymen bailanysynyń minimaldy deńgeide bolýy – bizdegi salyq júiesiniń artyqshylyǵy. Salyqtyq ákimshilendirý rásimderin aqparattyq júie arqyly júzege asyrýǵa bolady jáne bul qajetti shara. Qazaqstandaǵy salyq organdaryna kásipkerlik qyzmetke aralasýǵa zań boiynsha tyiym salynǵan.
Salyqtyń arnaiy rejimderin qosa alǵanda, kásipkerlerge túrli salyq jeńildikteri usynylǵan. Biz mikro jáne shaǵyn biznes sýbektilerin úsh jylǵa tabys salyǵyn tóleýden bosattyq, salyqtyq tekserý júrgizýge moratorii de jariialandy.
− Al Qazaqstan Reseidiń qandai tájiribesin úirengisi keledi?
− Reseidiń kedendik operatsiialardy tsifrlandyrý jáne salyqtyq ákimshilendirý isindegi aiqyn jetistigin kórip otyrmyz. Keden organdary adamnyń aralasýyn múldem derlik boldyrmaityn tehnologiialardy – deklaratsiialardy avtomatty túrde tirkeýdi jáne shyǵarýdy engizdi. Osy rette Qazaqstan Reseidiń ziiatkerlik baqylaý-ótkizý beketi modeline qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Salyqtyq ákimshilendirýdi tsifrlandyrý salasynda Resei álemde jetekshi orynǵa ie. Sizderdiń salyqtyq baqylaýdy kúsheitý jáne úlken derekter tehnologiialaryn qoldaný tájiribelerińizge de erekshe mán berýge bolady.
− Sizdiń elde biznes júrgizý yńǵaily bolǵandyqtan, reseilik kásipkerlerdiń óz kompaniialaryn Qazaqstanda belsendi tirkep jatqany belgili. Osyǵan bailanysty qazirgi ahýal qandai jáne reseilik biznes Qazaqstan ekonomikasy úshin qanshalyqty tiimdi?
− Resei – Qazaqstannyń negizgi saýda-ekonomikalyq seriktesi. Reseiden Qazaqstanǵa tartylǵan tikelei investitsiia kólemi 15,7 milliard dollardy qurady. 2019 jyly ekijaqty taýar ainalymy 2018 jylmen salystyrǵanda 6,2% artyp, 20 milliard dollarǵa jýyqtady.
Qazaqstanda 7 myńnan astam reseilik kompaniia men eki eldiń 3,5 myńǵa jýyq birlesken kásiporyndary tabysty jumys istep jatyr. Ekonomikanyń basym salalarynda birlesken jobalar belsendi iske asyrylýda. Máselen, 2018 jyly Reseidiń iri «Polimetall» kompaniiasy investitsiia kólemi 418 million dollar bolatyn «Baqyrshyq» taý-ken óndirý kásipornyn iske qosty. Jalpy quny 6,6 milliard dollardy quraityn 53 investitsiialyq jobany birlesip júzege asyrý josparlanyp otyr.
Byltyr sáýir aiynda biz óndiristik kooperatsiia salasyndaǵy birlesken is-qimyl baǵdarlamasyn qabyldadyq. Al qazan aiynda baǵdarlamanyń alǵashqy jobasynyń aiasynda Qostanaida «Kirovets» traktorlaryn shyǵarý jumysy bastaldy. Zaýyttyń qýattylyǵy jylyna 500 traktorǵa deiin jasap shyǵarýǵa jetedi.
Biz Reseimen munai-gaz, munai-himiia jáne basqa da qaita óńdeý úlesi joǵary ónim shyǵaratyn salalarda yntymaqtastyqty damytýǵa niettimiz. Kaspii qairańynda teńizdegi munai-gaz jobalary boiynsha yntymaqtastyǵymyz nyǵaidy. Qazaqstan Reseige strategiialyq seriktes retinde senim artady. «Lýkoil» kompaniiasy da bizdiń elde tabysty jumys isteýde.
Budan bólek, Qazaqstanda investitsiialyq jobalardy júzege asyryp jatqan reseilik bizneske qoldaý kórsetemiz. Osyndai ózara yntymaqtastyqtyń nátijesinde óndiristi Qytai men Ortalyq Aziia naryqtaryna shyǵaramyz dep úmittenemiz.
Biylǵy kúzde Qazaqstan-Resei forýmyn ótkizý josparlanǵan. Onda aimaqtyq ekonomikalyq yntymaqtastyq jóninde birqatar sheshim qabyldanady. Osy máselege jáne ekijaqty yntymaqtastyqtyń tutas keshenine udaiy nazar aýdaryp otyrǵany úshin Prezident Vladimir Pýtinge rizashylyq bildiremin.
− Qytaidyń Ortalyq Aziiamen qarym-qatynastary qanshalyqty tyǵyz? «Qytai ekspansiiasy», QHR tarapynan tónetin qaýip bar ma?
− Ortalyq Aziia, Qytai jáne Resei halyqtary ǵasyrlar boiy bir-birimen belsendi saýda jasasyp, rýhani ilim-bilimderin almasyp keledi. Sondyqtan Uly Jibek joly aimaqtyń tarihi simvolyna ainaldy.
Ortalyq Aziianyń geostrategiialyq ornalasýy men onyń aýqymdy áleýeti álemdik qaýymdastyqtyń jáne Qytaidyń da nazaryn ózine aýdartyp otyrǵany sózsiz.
«Bir beldeý – bir jol» bastamasy Ortalyq Aziiada tartymdy jobalardy qolǵa alýǵa múmkindik berdi. Olardyń kópshiligi Aziia infraqurylymdyq investitsiialar banki men Jibek joly qorynyń kómegimen júzege asyryldy.
Árine, «Bir beldeý – bir joldyń» qurlyqtyq quramyn Qytai men Eýropany, Taiaý Shyǵysty bailanystyryp otyrǵan Qazaqstan jáne aimaqtaǵy basqa da eldersiz elestetý múmkin emes. Qytaidan tartylǵan investitsiia men ekijaqty saýda kólemi turaqty túrde ósip keledi. 2018 jyly aimaqtyń bes eline jinaqtalǵan Qytaidyń tikelei investitsiiasy 15 milliard dollarǵa jýyqtady. Byltyr Ortalyq Aziianyń Qytaimen jalpy taýar ainalymy 33 milliard dollardan asty. Eki tarap ta saýda-ekonomikalyq jáne investitsiialyq yntymaqtastyqty damytýǵa múddeli. Sondyqtan «Qytai ekspansiiasy» týraly pikir istiń naqty jaǵdaiyna sáikes keledi dep oilamaimyn.
− Qazaqstan men Qytai arasyndaǵy yntymaqtastyqty odan ári damytýdyń keleshegi qandai dep oilaisyz?
− Qytaimen yntymaqtastyqty damytýda Tuńǵysh Prezidentimiz Nursultan Nazarbaev jemisti eńbek etti. Qazirgi ýaqytta eki memleket arasyndaǵy qarym-qatynastar uzaq merzimdi strategiialyq seriktestik deńgeiine jetti.
Joǵary saiasi deńgeidegi bailanystardyń oń qarqyny qalyptasty. Byltyr qyrkúiek aiynda Si Tszinpinmen júrgizilgen kelissózder barysynda eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń basym baǵyttaryn aiqyndaityn Birlesken málimdeme qabyldandy. Biz halyqaralyq jáne aimaqtyq uiymdarda (BUU, ShYU, AÓSShK) tyǵyz jumys isteimiz.
Qytai – Qazaqstannyń mańyzdy ekonomikalyq seriktesi. 2019 jyly ekijaqty taýar ainalymy 14,5 milliard dollarǵa jetti.
COVID-2019 pandemiiasymen kúrestegi yntymaqtastyq pen kórsetilgen ózara kómekti seriktestik tarihyndaǵy jarqyn sát dep aitýǵa bolady. Qazaqstan Ýhanǵa meditsinalyq gýmanitarlyq kómek jiberdi. Telefon arqyly sóileskenimizde Tóraǵa Si Tszinpin «Dos basyńa is túskende tanylady» degen maqaldyń dál osyndai sátte ózekti ekenin aitty. Koronavirýs tolqyny Qazaqstanǵa kelgende Qytai tarapy da dereý gýmanitarlyq kómek kórsetip, Qazaqstanǵa bilikti mamandar tobyn jiberdi.
− Qazaqstanda AQSh-tyń áskeri bazasynyń paida bolýy múmkin be?
− Qazaqstanda AQSh-tyń áskeri bazasyn salý talqylanyp jatqan joq jáne bul másele kún tártibinde turǵan joq. Sonymen birge, Qazaqstan men Amerika Qurama Shtattary arasyndaǵy yntymaqtastyq energetika, investitsiia, tehnologiia siiaqty strategiialyq salalarda tabysty damyp keledi. Biz qarýsyzdaný jáne iadrolyq qarýdy taratpaý máseleleri boiynsha udaiy bailanystamyz. Oǵan qosa, biz Almatydaǵy burynǵy obaǵa qarsy institýt bazasynda biologiialyq qaýipsizdik salasy boiynsha da jumys istedik. Biraq qazir kelisimsharttyń aiaqtalýyna bailanysty amerikalyqtar zerthanadan ketip, onda tek qazaqstandyq mamandar biýdjet qarajaty esebinen jumys isteidi. Osy saladaǵy zertteýlerdiń ózektiligin eskere otyryp, biz reseilik mamandarmen de tyǵyz yntymaqtastyq ornatýǵa daiynbyz.
− Baiqońyrdyń qazirgi tynys-tirshiligi qalai? Adamzattyń ǵaryshty baǵyndyrýdaǵy basty álemdik ǵarysh ailaǵynyń bolashaǵy qandai bolmaq? Onda Reseige oryn bar ma?
− Ǵarysh salasyndaǵy birlesken ózara is-qimyldar men Baiqońyr qalasyn birlesip damytý isi – Qazaqstan men Reseidiń kópjaqty yntymaqtastyǵynyń aiqyn kórinisi.
Ǵarysh ailaǵynyń tirshiligi men onyń tiimdi damý máselelerin Úkimetaralyq komissiia qarastyrady. Ásirese, bailanys, televiziia jáne ǵylymi zertteýler salasynda qoldanylatyn azamattyq ǵarysh apparattaryn qurý máselesine basymdyq beriledi. «Gagarin starty» jobasy boiynsha birlesken jumystar atqarylýda. Ǵaryshqa jol ashqan osy tarihi alańdy jańǵyrtýǵa Qazaqstan, Resei jáne BAÁ investorlary qarajat salýǵa nietti. «Báiterek» birlesken jobasynyń maqsaty – ýly otynmen ushyrylatyn «Proton» zymyranynyń ornyna ekologiialyq qaýipsiz tasymaldaýshy apparat ushyrýǵa arnalǵan zymyran-ǵaryshtyq keshenin qurý.
Eki el ekonomikasynyń damýyna aitarlyqtai úles qosa alatyn «Baiqońyr» erkin ekonomikalyq aimaǵyn qurý týraly Qazaqstannyń bastamasyn erekshe atap ótkim keledi.
Biyl qazan aiynda ǵarysh ailaǵynyń salynǵanyna 65 jyl tolady. Bizdiń elderimiz bul ataýly datany laiyqty dárejede atap ótýi kerek dep sanaimyn. Óitkeni Baiqońyr – búkil adamzattyń igiligi. Onyń álemdik kosmonavtikadaǵy tarihi róli zor.
− Mazmundy jáne qyzyqty jaýaptaryńyz úshin rahmet! Sóz sońynda «Komsomolskaia pravda» gazetiniń ujymy men oqyrmandaryna qandai tilek aitar edińiz?
− Osy sátti paidalana otyryp, «Komsomolskaia pravda» ujymyn gazettiń 95 jyldyq mereitoiymen quttyqtaimyn.
Men damyǵan sotsializm dáýirinde de, toqyraý kezeńi men sátsizdikke ushyraǵan qaita qurý zamanynda da, sondai-aq, KSRO quldyraǵan kezde de «Komsomolkany» qyzyǵyp oqitynmyn. Qazir de solai. «Komsomolkanyń» 95 jyldyq tarihynyń kem degende 45 jyly meniń kóz aldymda ótti desem, artyq aitqandyq emes. Bul fakt kóp nárseni ańǵartady dep oilaimyn.
Keleshekte gazetterińiz eki halyq arasyndaǵy dostyqty odan ári nyǵaitýǵa eleýli úles qosady dep senemin. Sizderge shyǵarmashylyq tabys, oqyrmandaryńyzǵa amandyq, baq-bereke tileimin.
