Qasym-Jomart Toqaev gaz salasyn damytý jóninde keńes ótkizdi, dep habarlaidy Aqorda.
Beine bailanys rejiminde ótken jiyn barysynda Energetika ministri Nurlan Noǵaev, «Samuryq-Qazyna» UÁQ» aktsionerlik qoǵamynyń basqarma tóraǵasy Almasadam Sátqaliev, Nur-Sultan qalasynyń ákimi Altai Kólginov, Qaraǵandy oblysynyń ákimi Jeńis Qasymbek, Túrkistan oblysynyń ákimi Ómirzaq Shókeev jáne «Teńizshevroil» JShS-niń bas direktory Kevin Laion baiandama jasady.
Jiyndy ashqan Prezident gaz salasynyń elimiz úshin de, álemdik energetika júiesi úshin de mańyzdy ekenin atap ótti.
– Gaz salasy eldiń áleýmettik-ekonomikalyq damýynda mańyzdy oryn ielenip otyr. Sonymen birge elimiz gazdy jyldan jylǵa kóbirek tutynýda. Biraq, gaz óndirý qarqyny oǵan sai emes. Ónerkásip óndiristerin gazǵa kóshiretin jańa jobalar iske qosylýda. Kógildir otyn jaǵatyn turǵyndar sany kóbeiip keledi. Sondyqtan gazǵa degen suranys arta túsedi. Osy suranysqa sai árdaiym usynys bolýǵa tiis, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Gaz salasyn damytýdyń negizgi joldary jónindegi baiandamalardy tyńdaǵan Memleket basshysy salany damytýdyń jáne basqarýdyń qazirgi modeli jańǵyrtýdy qajet etetinin aitty.
– Táýelsizdik jyldary kómirsýtegi shikizatynyń negizgi kózderi munai ken oryndaryna tiesili boldy. Gaz ken oryndaryn barlap, igerýde, sonyń ishinde, Kaspii aktivteri boiynsha is júzinde alǵa jyljý joq. Sondyqtan gazdyń resýrstyq bazasyn geologiialyq barlaý jumystary arqyly keńeitý Úkimet pen «Samuryq-Qazyna» qory úshin salany damytýdyń negizgi basymdyqtarynyń biri bolýǵa tiis, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezidenttiń pikirinshe, salanyń investitsiialyq tartymdylyǵyn arttyrýǵa basa mán berý kerek. Qazirgi júie aiasynda paidaly qazbalardy igerýshiler gaz óndirisi men gaz óńdeý qýatyn arttyrýǵa múddeli emes. Úkimetke gaz óndirý salasyna investitsiia tartý joldaryn izdestirý jóninde tapsyrma berildi.
Osy rette Qasym-Jomart Toqaev «QazTransGazdyń» ulttyq gaz kompaniiasyna ainalatynyn jáne geologiialyq barlaýdan bastap daiyn ónim shyǵarýǵa deiingi búkil jumystardy atqaratynyn jetkizdi. Prezident jańa ken oryndarynda paidaly qazbalardy igerýde basymdyq quqyǵyn «QazTransGaz» kompaniiasyna berý týraly «Samuryq-Qazyna» qorynyń usynysyn qoldady.
– Sonymen qatar Úkimet mundai quqyq berýdiń barlyq qyrlary men sharttaryn muqiiat zerdeleýi qajet. Gaz ken oryndaryna qol jetimdilikti monopoliiaǵa ainaldyrmaý asa mańyzdy. Úkimet táýelsiz investorlardyń derbes barlaý júrgizýine jáne gaz ken oryndaryna qatysty ázirlemeler daiyndaýyna jaǵdai jasaýǵa tiis. Gaz kompaniialarynyń vertikaldi úilesim boiynsha jumys isteý tujyrymdamasy sátti júzege asyrylǵan jaǵdaida Úkimet Samuryq-Qazyna» qorymen birlesip, 2022 jyly «QazTransGaz» kompaniiasyn IPO-ǵa, sonyń ishinde, halyqtyq IPO arqyly shyǵarý múmkindigin zertteýi qajet. Bul qarjy naryǵyn aitarlyqtai jandandyrady jáne azamattardyń elimizdegi gaz bailyǵynyń bir bóligin ielenýine septigin tigizedi, – dedi Prezident.
Memleket basshysy ishki gaz naryǵyndaǵy baǵa belgileý isin jetildirýdi negizgi máselelerdiń biri retinde atap ótti. Onyń aitýynsha, óńirlerdi jappai gazben qamtamasyz etý gazdy tutyný kóleminiń artýyna ákep soǵady. Sońǵy bes jylda ishki naryqtaǵy gaz 40 paiyzǵa, iaǵni 12 den 17 milliard tekshe metrge deiin artty. Osy rette Qazaqstandaǵy gazdyń baǵasy TMD elderiniń ishinde eń tómengi deńgeide bolyp otyr.
– Buǵan deiin óńirler boiynsha gaz tarifyn retteý jáne halyqty qol jetimdi gazben qamtamasyz etý jóninde tapsyrma berdim. Osy baǵyttaǵy jumystardy jandandyrý kerek. Bir sózben aitqanda, halyqtyń áleýmettik jaǵdaiy tómen toptaryn, sondai-aq, jumysy gaz baǵasyna tikelei bailanysty ekonomika salalaryn júieli túrde qorǵaý maqsatymen baǵa belgileýdiń túsinikti ári jańa ashyq modeli qajet. Úkimetke 1 qyrkúiekke deiin atalǵan máseleniń ádis-tásilderin ázirleýdi tapsyramyn, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident gaz tasymaldaý júiesin jańǵyrtý úshin Úkimet pen Qorǵa, eksporttan, tipti, jekeshelendirýden túsetin tabystardy qosa alǵanda, qosymsha qarjylandyrý kózderin iske qosýdy tapsyrdy.
Qasym-Jomart Toqaevtyń aitýynsha, sońǵy úsh jylda elimiz boiynsha suiytylǵan munai gazyn tutyný deńgeii eki eseden astam ósken.
– Tek Mańǵystaý oblysynda avtokólikterdiń 90 paiyzdan astamynda suiytylǵan gaz paidalanylady. Óńirdiń negizgi gaz jetkizýshisi Qazaq gaz óńdeý zaýyty bolyp tabylady. Onyń negizgi qural-jabdyqtarynyń 90 paiyzy tozǵan. Zaýyttyń apattyq jaǵdailarǵa bailanysty toqtap qalýy halyqty gazsyz qaldyrýy múmkin. Osy rette Qazaq gaz óńdeý zaýytynyń bazasynda salynatyn jańa gaz óńdeý zaýytynyń qurylysyn keshiktirý ekonomikalyq turǵydan ǵana emes, sondai-aq, áleýmettik jaǵynan da qaýip týǵyzady. Úkimetke «Samuryq-Qazyna» qorymen birlesip, atalǵan baǵyttaǵy jumystardy jandandyrýdy tapsyramyn. Jańa zaýyt 2023 jyldan keshikpei paidalanýǵa berilýi tiis, – dedi Memleket basshysy.
Keńes barysynda Prezident taǵy da bir suiytylǵan gaz jetkizýshi kásiporynnyń – Atyraý munai óńdeý zaýytynyń jumysyn synǵa aldy.
– Jańǵyrtý jumystary 2018 jyly aiaqtalǵanyna qaramastan, kásiporyn jumysynda áli de irkilister bar. Nátijesinde, munai ónimderiniń barlyq túri boiynsha óndiris kólemi kemip, sonyń ishinde, suiytylǵan gaz azaiyp ketti. Bul janarmai quiý stantsiialaryndaǵy tapshylyqqa jáne baǵanyń sharyqtaýyna alyp keldi. Osyǵan bailanysty Úkimetke suiytylǵan gazǵa degen suranystyń artý perspektivasyn zerttep, ony óndirýdiń qosymsha qýat kózderin izdestirý jóninde usynys engizýdi tapsyramyn. Gaz taratý júiesine qatysty máseleni jeke qarastyrý qajet. Qazirgi ýaqytta atalǵan protsess jabyq ári túsiniksiz jaǵdaida iske asyrylady. Bul sybailas jemqorlyqtyń etek jaiýyna alyp keledi. Tiimsiz deldaldarǵa jol bermeý jáne naryq baǵasyn qalyptastyrý maqsatynda elektrondy saýda alańdary engizildi. Olardyń áleýetin barynsha paidalaný kerek. Memlekettik organdar men biznes jańa tártipte jumys isteýge beiimdelýi tiis, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident óz sózinde Qazaqstandy gazdandyrý isine erekshe kóńil bóldi. Elimiz boiynsha gazdandyrý deńgeii 53 paiyzdan asty. Alty óńir 90 paiyzdan astam kólemde gazben qamtamasyz etilgen. Bul rette, Memleket basshysy elordany, Qaraǵandy jáne Aqmola oblystaryn gazben qamtamasyz etý merziminiń keshiktirilip jatqanyn atap ótti.
– «Saryarqa» magistraldi gaz qubyry 2019 jyly ýaqytyly paidalanýǵa berilgen. Búkil elimizge ortaq bul áleýmettik mańyzy bar joba ekologiialyq jaǵdaidy jaqsartýǵa jáne turǵyndardyń turmys sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan. Ákimdikterdiń salǵyrttyǵynan turǵyn úilerdi gazben qamtamasyz etýdiń belgilengen merzimderi keiinge shegerilýde. Sondyqtan Úkimetke naqty merzimin, indikatorlar men jaýapty tulǵalardy kórsete otyryp, atalǵan óńirlerdi gazben qamtamasyz etý josparyn jandandyrýdy tapsyramyn, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev elimizdiń soltústik óńirin, atap aitqanda, Aqmola jáne Soltústik Qazaqstan oblystaryn gazben tolyq qamtamasyz etý máselesi erekshe kóńil bólýdi qajet etedi dep sanaidy. Gazben qamtamasyz etý atalǵan óńirlerdiń kásiporyndarynyń qarqyndy damýyna, biznes júrgizý jáne ómir súrý tartymdylyǵyn arttyrýǵa septigin tigizedi.
– Bul – memlekettik mańyzy bar másele. Ony sheshýdiń eki joly bar. Atap aitqanda «Saryarqa» magistraldi gaz qubyryn uzartý nemese reseilik gaz tasymaldaý júiesine qosylý. Atalǵan eki tásildiń de óz kemshilikteri men artyqshylyqtary bar. Úkimetke óńirlerdiń ákimderimen birlese otyryp, jýyq arada tańdaý jasaýy qajet, – dedi Prezident.
Kómirsýtegin sapaly óńdeý – munai-gaz sektoryn damytýdyń basym baǵyttarynyń biri. Memleket basshysy qurylysy on jyldan astam ýaqyt boiy júrgizilip kele jatqan biriktirilgen gaz-himiia kesheniniń áli kúnge deiin bitpegenin synǵa aldy. Prezidenttiń aitýynsha, joǵary básekelestik jaǵdaiynda naryq talaptaryna tutastai sai keletin ońtaily tásilderdi pysyqtaǵan jón. Úkimetke keshendi investitsiialyq usynys ázirleý tapsyryldy.
– Munai-gaz himiiasy sóz bolǵanda, ádette, eki ónim, iaǵni polietilen jáne polipropilen týraly ǵana aitamyz. Ónim túrin kóbeitý kerek. Naryqtaǵy suranys atalǵan materialdarmen ǵana shektelmeidi. Munai-gaz himiiasy boiynsha ishki jáne syrtqy naryqtarǵa baǵyttalǵan ónerkásiptik jáne turmystyq daiyn zattardyń bazalyq ónimin óńdeý jónindegi kásiporyndar ashý qajet. Joǵaryda aitylǵandardy eskere otyryp, Úkimet daiyn ónimdi ártaraptandyrýǵa basymdyq berý arqyly salany odan ári damytý tujyrymdamasyn ázirleýi qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy búkil álemde ónerkásip pen ekonomikany kómirteginen ada etýdiń turaqty úrdisi baiqalyp otyrǵanyn eske saldy. Qazaqstan bul igi isten syrt qalmai, 2060 jylǵa qarai kómirteginen taza el bolýǵa qol jetkizetinin málimdedi.
– Qaldyqtardy boldyrmaý maqsatynda kásiporyndar men ekonomikaǵa túbegeili ózgerister engizý qajet. 2030 jylǵa qarai gaz óndirý kólemin 1,5 esege – 21-den 33 milliard kilovatt saǵatqa deiin arttyrýdy tapsyramyn. Elimizdiń energetikalyq teńgeriminiń keminde tórtten bir bóligi gazǵa tiesili bolýy kerek. Meniń tapsyrmama sáikes sol ýaqytqa qarai jańartylatyn qýat kózderiniń kólemi 15 paiyzdy quraýy tiis. Osylaisha, osy on jyldyqtyń sońyna qarai elimizdegi elektr qýatynyń jartysyna jýyǵy meilinshe ekologiialyq taza energiia kózderinen óndiriletin bolady, – dedi Memleket basshysy.
