Byltyr pandemiia barlyq salany sergeldeńge túsirdi. Ásirese, ekonomika, kásipkerlik sektory edáýir shatqaiaqtap qaldy. Degenmen de memleket daǵdarystyń salqynyn sezdirmes úshin qoldan kelgen sharalardy jasady. Biznesti qoldaý úshin sýbsidiialar bóldi. Kásipkerlerdiń alǵan nesiesi qaita qaraldy. Aýyl sharýashylyǵy, saýda jáne óńdeý ónerkásibine de kóńil bólindi.
Otandyq biznesti qoldaý úshin Úkimet daǵdarysqa qarsy is-sharalardyń barlyq tiimdi tetigin qarastyrdy. Sonyń ishinde «Báiterek» holdingi men onyń enshiles uiymdary da kásipkerlik salasyn kúrdeli kezeńnen alyp shyǵý jumystaryna jumyldy. «Báiterek» UBH» AQ basqarma tóraǵasy Aidar Áriphanovtyń aitýynsha, holding koronavirýs órshigen tusta da jumysyn toqtatpai, qyzmet kórsetýdi qashyqtan usynǵan. «Virýs taralǵan kezde halyqty sabyltpas úshin qyzmettiń bárin onlain usyndyq. Ótinishterdiń qaraý ýaqyty men kerekti qujattardyń sanyn qysqartyp, elge neǵurlym jedel qyzmet kórsetýge tyrystyq. Resimdelgen qujattar da onlain nusqada iesine jiberilip otyrdy», deidi A.Áriphanov.
Orta jáne shaǵyn bizneske kórsetilgen qoldaýdyń úlkeni nesieni qaita qaraý boldy. Qazaqstannyń Damý banki 2020 jyly kásipkerlerdiń ǵana emes, investitsiialyq jobalarǵa berilgen nesieni de qaita qarap, merzimin uzartyp, mólsherlemesin azaitty. Aitalyq, byltyr 16 naýryz ben 31 jeltoqsan aralyǵynda «Damý» qory «sýbsidiialaý» tetigi boiynsha shaǵyn jáne orta biznestiń 4 179 jobasynyń kreditin qaita qarap, jeńildikter bergen. Osy kezeń ishinde qor «kepildik berý» quraly boiynsha 3 291 jobanyń nesiesin qaita qurý jónindegi usynysty maquldaǵan. Sondai-aq «Damý» qory kásipkerlerdiń jobalaryn qarjylandyrý úshin olarǵa qoldaý bildirip otyrǵan. Byltyr kásipkerlerdiń 9 984 jobasy qor tarapynan qoldaý kórgen. Bul − 2019 jylmen salystyrǵanda 19%-ǵa artyq kórsetkish.
Aiaq astynan bolǵan pandemiia jaǵdaiy biznes salasyna aýyr soqqy bolsa da Úkimet tarapynan jasalǵan batyl qadamdar olarǵa ájepteýir qoldaý bolǵany anyq. Mysaly, daǵdarysqa qarsy sharalardyń biri − «Biznestiń jol kartasy – 2025» memlekettik baǵdarlamasyna kásipkerlikti qoldaýdyń jańa baǵyttary engizildi. Sonyń nátijesinde biznes sýbektilerine mólsherlemesi 6%-dan aspaityn sýbsidiia bólindi. Ainalym qarajatyn tolyqtyrýǵa – 5 mln teńgege deiin, investitsiialyq maqsattarǵa 20 mln teńgege deiin qarjy berile bastady. Onyń kepil máselesin «Damý» qory moinyna alyp, jalpy qaryz somanyń 85%-na deiingi mólsherine ózderi kepildik berdi.
Sonymen byltyr «Biznestiń jol kartasy – 2025» aiasynda sýbsidiialaý tetikteri negizinde jalpy kredit mólsheri 411,5 mlrd teńge bolatyn 5 808 jobaǵa qoldaý kórsetildi. Bul rette 35,1 mlrd teńgege jýyq sýbsidiia tólengenin atap ótken jón. Buǵan qosa, jalpy kólemi 214,8 mlrd teńge bolatyn 6 782 jobaǵa qordyń kepildigimen qoldaý kórsetildi. Berilgen kepildikterdiń jalpy mólsheri 81 mlrd teńgeni qurady.
Al 2020 jyldyń qazan aiynda COVID-19 pandemiiasy kezinde ekonomikanyń eń kóp zardap shekken salalarda jumys istegen shaǵyn jáne orta bizneske sýbsidiia berý baǵdarlamasy qabyldandy. Oǵan ekonomikanyń 29 sektory qamtyldy. 8 454 jobaǵa qoldaý kórsetilip, kredit portfeliniń jalpy kólemi 426,8 mlrd teńgeni qurady. Osy bastama sheńberinde sýbsidiialar 2020 jyldyń 16 naýryzynan bastap berilse, biylǵy 15 naýryzǵa deiin jalǵasady.
2020 jyldyń qorytyndysy boiynsha «sýbsidiialaý» tetigi boiynsha kelip túsken barlyq ótinishtiń 96,7%-y onlain rásimdelgen. Aitalyq, 2019 jyly bar-joǵy 678 joba, iaǵni Elektrondy úkimet arqyly joldanǵan jalpy ótinimniń 28%-y maquldansa, 2020 jyly bul kórsetkish 90,5%-ǵa jetken. Osy rette kásipkerlikti qoldaýǵa baǵyttalǵan baǵdarlamalarǵa qatysýǵa ótinish bildirgenderden kelip túsken joba sany 2019 jylmen salystyrǵanda 1,3 esege artyp, 24,3 myńnan 32,5 myńǵa kóbeigen.
Úkimet pandemiia kezinde jeke qurylys salýshylardy da nazardan tys qaldyrǵan joq. Byltyr kommertsiialyq kreditterdiń quny arzandatylyp, 23 mlrd teńgege jeke qurylys salýshylardyń jobalary sýbsidiialanǵan. Sondai-aq Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda «Otbasy bank» pen «Qazaqstan ipotekalyq kompaniiasy» aiyppuldar men ósimpuldardy eseptemei, negizgi borysh pen syiaqy tólemderin 90 kúnge keiinge shegerýge múmkindik berdi. Osylaisha, 34,7 myń azamattyń tólemi shegerilgen. «Qazaqstan ipotekalyq kompaniiasy» menshigindegi jyljymaityn múlik nysandaryn jaldaý aqysyn 2020 jyldyń sońyna deiin toqtatqany da jeke kásipkerlerge biraz qoldaý bolǵany anyq.
Qymbat Toqtamurat,
"Egemen Qazaqstan" gazeti
