Byltyr ǵana «Slavian bazardyna» top jarǵan Dimash Qudaibergen Qytaidyń Hunan tv uiymdastyrǵan «Men ánshimin» baiqaýynyń eki týrynda úzdik shyqty. Birneshe aptadan beri kúlli qazaq jurtynyń aýzynda — Dimash. Al onyń Qytaidaǵy daqpyrty tipti sumdyq. Ol týraly túsirilgen ázil-qoiylymnyń qaralymy 300 millionǵa (!) jetti.
Ekinshi týrǵa Dimashtyń ákesi Qanat Aitbaev ta qatysyp qaitty. Biz Qanatpen áńgimelesken edik.
— Qanat, áýeli Dimash qatysyp jatqan joba týraly áńgimelessek. Bul qandai joba, oǵan kimder qatysady?
— Bul — Hunan tv jobasy. Hunan tv — aimaqtyq televidenie. Degenmen Qytaida barlyq BAQ-qa teń múmkindik berilgendikten, bul televidenieniń ataǵy óńirden asyp, elindegi eń úzdikterdiń qataryna engen. Tipti ony sheteldikter de qaraidy eken. 7,5 million halyq turatyn Hýnan aimaǵynyń ortalyǵy Chansha Qytai uǵymynda shaǵyn qala sanalady.
Al «Men ánshimin» halyqaralyq jobasynyń dúniege kelgenine 5 jyl tolypty. Oǵan qatysý da ońai emes. Ol úshin ánshi mindetti túrde birneshe halyqaralyq baiqaýdyń jeńimpazy bolýy kerek. Ekinshiden, onyń áleýmettik jelilerde ornalastyrylǵan ánderiniń qaralymy millionnan (!) kem bolmaýy tiis. Kásibi sheberligi, intellektýaldyq deńgeii de synǵa túsedi. Mine, osy talaptarǵa sai kelgen ánshi ǵana qatysa alady.
— Dimashty olar ózderi shaqyrtty ma?
— Usynys bizdiń tarapymyzdan boldy. Álgi talaptardyń údesinen shyǵyp, birneshe irikteý kezeńinen ótkesin ǵana konkýrsqa qabyldandyq. Árine, bunda Dimashtyń byltyrǵy «Slavian bazarynda» jeńimpazy bolǵanynyń da áseri boldy. Sonda aitqan ánderiniń qaralymy da kóp boldy ǵoi.
— Alǵashqy eki týrda Dimash jeńimpaz atandy. Jalpy bul baiqaýdyń ánshiniń deńgeiin baǵalaý júiesi qandai ádispen júrgiziledi?
— Daýys berý úsh deńgeide júrgiziledi. Áýeli halyq arasynda anketalyq saýal júrgiziledi. Onyń arasynan jas shamasy ártúrli, mýzykalyq saýaty bar, ártúrli mamandyqqa ie 500 adam iriktelip, konkýrsqa kórermen retinde jiberiledi. Iaǵni bular — daýys beretin sarapshylar. Olardyń qolyna biýlleten beriledi. Ár kórermenniń 3 adamǵa daýys berýge quqy bar. Ekinshiden, zalda kásibi sarapshylar — on shaqty mýzyka mamany bar. Olar da ábden iriktelgen, osy salany uńǵyl-shuńǵylyna deiin biletin adamdar. Úshinshiden, ánshiniń de óziniń qarsylastaryna daýys berýge múmkindigi bar. Tek ózine daýys bere almaidy.
Osy arada bir airyqsha aita ketetin nárse bar. Bir qoiylymǵa qatysqan álgi 500 sarapshy kórermen kelesi kontsertke jiberilmeidi. Óitkeni uiymdastyrýshylardyń pikirinshe, olar bir ánshige «baýyr basyp» qalýy múmkin.
— Dimash birinshi týrda marqum Gregori Lemarshaldyń, ekinshi týrda Vitastyń repertýaryndaǵy ánderdi oryndady. Mýzyka mamandarynyń da, kórermenderdiń de paiymynsha, ekeýinen de asyp tústi. Úshinshi týrda qandai án oryndaidy?
— Queen tobynyń repertýarynan «The show must go on» ánin shyrqaidy.
— Aitpaqshy, ár týrda aitylatyn án qalai tańdalady?
— Ony uiymdastyrýshylar tańdaidy. Bir týr bitkennen keiin kelesi týrda aitylatyn án habarlanady. Onyń qai tilde, qandai ánshiniń repertýaryndaǵy án ekenin soǵan deiin qatysýshy bilmeidi. Ár ánshige bekitilgen adamdar bar. Solar búkil uiymdastyrý sharýalarymen ainalysady. Ánshi bir apta ishinde sol ándi orkestrmen aitýǵa ázir bolýy kerek.
— Tym tyǵyz emes pe?
— Tyǵyz, árine. Biraq baiqaýdyń sharty solai. Segiz ánshi baq synap jatyr. Ár týrdan keiin eń tómen ball alyp qalǵan bir ánshi shyǵyp qalyp, onyń ornyna basqa adam qosylady.
— Orkestr ánniń árleýin ózderi jasai ma? Mysaly, ár ánshiniń óziniń daýys diapazonyn kórsetetin múmkindigi árqalai ǵoi?
— Ony biz jasap, orkestrge usynamyz. Qazaqstanda, sosyn Qytaida birneshe adam osy máselemen ainalysyp otyr. Barynsha úlgerip jatyrmyz.
— Dimashtyń kiim kiiý, shash qoiý stiline syn aitqandar boldy…
— Onyń bári túsinbestikten týǵan áńgimeler. Bul — shoý. Baiqaýdyń sharty boiynsha árbir ánshi aitqan ánimen bir obrazdy shyǵarýy kerek. Soǵan sai kiim kiip, soǵan sai bet-júzin árleidi.
— Ekinshi týrdaǵy eń áserli sát Dimash án aityp bolǵan sátte diktorlardyń «Zalda Dimashtyń ákesi otyr…» dep habarlap, ákeli-balaly ekeýińniń qushaqtasqan shaqtaryń boldy. Dimash seni kórip, júregi jarylardai bop qýandy…
— Óitkeni ol meni sol kezde ǵana kórdi ǵoi…
— Qalaisha?
— Bul da — uiymdastyrýshylar jasaǵan «tosynsyi». Qytaiǵa kelgenimnen Dimash múlde habarsyz boldy. Televiziialyq top menen onymen kontsertke deiin kezdespeýimdi ótindi. Biraq men onyń daiyndyǵyn syrttai baqylap júrdim. Birde ekinshi qabatta turyp tyńdadym, taǵy birde bólek bólmede monitor arqyly qaradym. Týra kontsert bolatyn sátte zalda ornymnyń daiar ekenin aitty, biraq otyrýǵa meniń dátim barmady. Aiaq astynan zaldaǵy meni kórse, Dimash tolqyp ketip, ánniń yrǵaǵynan aiyrylyp qalar dep qoryqtym. Sondyqtan da oǵan kórinbeitin jerde turyp, tyńdadym. Án aityp bitkende ǵana sahnaǵa umtyldym…
— Jalpy baiqaýǵa qatysyp jatqan ánshilerge qoiylatyn basqa qandai talaptar bar?
— Ánshi konkýrstyń sharttaryn tolyq oryndaýy tiis. Eshteńege alańdamai, ándi boiyna sińirýi, soǵan daiyndalýy kerek. Qalǵan sharýanyń bárin qasyndaǵy bekitilgen adamdar isteidi. Biz tek tamaq jaǵyna qatysty usynys engizdik. Bári musylmansha bolsyn degen ótinishimizdi aittyq. Ol tolyq oryndalyp jatyr.
— Áleýmettik jelide «Vitas Dimashtyń ústinen aryzdanyp jatyr…» degen áńgime burq ete qaldy…
— Bul — Hunan tv men Vitastyń arasyndaǵy sharýa. Bizdiń qatysymyz joq.
— Baiqaý barysynda Dimashtyń qazaqsha da án aitýy múmkin be?
— Múmkin. Ánniń qai tilde ekenine shekteý joq. Biraq oryndalatyn shyǵarmanyń áýeniniń tanymaldyǵy, kúrdeliligine sáikes ony uiymdastyrýshylar sheshedi. Biz óz tarapymyzdan birneshe qazaqsha án usynyp qoidyq.
— Baiqaýdy halyqaralyq etip turǵan Dimash qana degen áńgime bar.
— Bul dodaǵa Kanadadan, Malaiziiadan, Gonkongtan da qatysyp jatqan saiyskerler bar. Sonymen qatar baiqaýdan shyǵyp qalǵan qatysýshylar orny tolyǵyp otyrady. Mysaly, kelesi týrlardyń birine angliialyq tanymal ánshilerdiń biri qatysýy múmkin.
— Jalpy baiqaýdyń jeńimpazy qalai anyqtalady?
— (Kúlip) Ony sáýirde kóremiz. Buryn jeńimpaz atanǵan ońtústikkoreialyq ánshi eki týrda úzdik shyǵypty. Basqa da kriteriiler bar ǵoi, sonyń bárin eseptei otyryp, anyqtalatyn bolar.
— Kúlli qazaq Dimashtyń tileýin tilep otyr…
— Iá, ony aiqyn sezindik. Qanshama tilekter aitylyp, óleńder arnalyp jatyr. Respýblikanyń túkpir-túkpirinen habarlasqandarda esep joq. Aqtóbelikterdiń qýanyshy tipti bólek. Oblys ákimi Berdibek Mashbekuly Saparbaev Dimashtyń árbir qadamyna tabys tilep, meilinshe qoldaý kórsetip otyr. Alǵysymyz sheksiz!
P.S. XX ǵasyrda Jubanovtar áýleti týǵan topyraqtyń dańqyn XXI ǵasyrda Aitbaevtar áýleti jańǵyrtty! Alla jar bolǵai!
Baýyrjan BABAJANULY
