بىلتىر عانا «سلاۆيان بازاردىنا» توپ جارعان ديماش قۇدايبەرگەن قىتايدىڭ Hunan tv ۇيىمداستىرعان «مەن ەنشٸمٸن» بايقاۋىنىڭ ەكٸ تۋرىندا ٷزدٸك شىقتى. بٸرنەشە اپتادان بەرٸ كٷللٸ قازاق جۇرتىنىڭ اۋزىندا — ديماش. ال ونىڭ قىتايداعى داقپىرتى تٸپتٸ سۇمدىق. ول تۋرالى تٷسٸرٸلگەن ەزٸل-قويىلىمنىڭ قارالىمى 300 ميلليونعا (!) جەتتٸ.
ەكٸنشٸ تۋرعا ديماشتىڭ ەكەسٸ قانات ايتباەۆ تا قاتىسىپ قايتتى. بٸز قاناتپەن ەڭگٸمەلەسكەن ەدٸك.
— قانات, ەۋەلٸ ديماش قاتىسىپ جاتقان جوبا تۋرالى ەڭگٸمەلەسسەك. بۇل قانداي جوبا, وعان كٸمدەر قاتىسادى?
— بۇل — Hunan tv جوباسى. Hunan tv — ايماقتىق تەلەۆيدەنيە. دەگەنمەن قىتايدا بارلىق باق-قا تەڭ مٷمكٸندٸك بەرٸلگەندٸكتەن, بۇل تەلەۆيدەنيەنٸڭ اتاعى ٶڭٸردەن اسىپ, ەلٸندەگٸ ەڭ ٷزدٸكتەردٸڭ قاتارىنا ەنگەن. تٸپتٸ ونى شەتەلدٸكتەر دە قارايدى ەكەن. 7,5 ميلليون حالىق تۇراتىن حۋنان ايماعىنىڭ ورتالىعى چانشا قىتاي ۇعىمىندا شاعىن قالا سانالادى.
ال «مەن ەنشٸمٸن» حالىقارالىق جوباسىنىڭ دٷنيەگە كەلگەنٸنە 5 جىل تولىپتى. وعان قاتىسۋ دا وڭاي ەمەس. ول ٷشٸن ەنشٸ مٸندەتتٸ تٷردە بٸرنەشە حالىقارالىق بايقاۋدىڭ جەڭٸمپازى بولۋى كەرەك. ەكٸنشٸدەن, ونىڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە ورنالاستىرىلعان ەندەرٸنٸڭ قارالىمى ميلليوننان (!) كەم بولماۋى تيٸس. كەسٸبي شەبەرلٸگٸ, ينتەللەكتۋالدىق دەڭگەيٸ دە سىنعا تٷسەدٸ. مٸنە, وسى تالاپتارعا ساي كەلگەن ەنشٸ عانا قاتىسا الادى.
— ديماشتى ولار ٶزدەرٸ شاقىرتتى ما?
— ۇسىنىس بٸزدٸڭ تاراپىمىزدان بولدى. ەلگٸ تالاپتاردىڭ ٷدەسٸنەن شىعىپ, بٸرنەشە ٸرٸكتەۋ كەزەڭٸنەن ٶتكەسٸن عانا كونكۋرسقا قابىلداندىق. ەرينە, بۇندا ديماشتىڭ بىلتىرعى «سلاۆيان بازارىندا» جەڭٸمپازى بولعانىنىڭ دا ەسەرٸ بولدى. سوندا ايتقان ەندەرٸنٸڭ قارالىمى دا كٶپ بولدى عوي.
— العاشقى ەكٸ تۋردا ديماش جەڭٸمپاز اتاندى. جالپى بۇل بايقاۋدىڭ ەنشٸنٸڭ دەڭگەيٸن باعالاۋ جٷيەسٸ قانداي ەدٸسپەن جٷرگٸزٸلەدٸ?
— داۋىس بەرۋ ٷش دەڭگەيدە جٷرگٸزٸلەدٸ. ەۋەلٸ حالىق اراسىندا انكەتالىق ساۋال جٷرگٸزٸلەدٸ. ونىڭ اراسىنان جاس شاماسى ەرتٷرلٸ, مۋزىكالىق ساۋاتى بار, ەرتٷرلٸ ماماندىققا يە 500 ادام ٸرٸكتەلٸپ, كونكۋرسقا كٶرەرمەن رەتٸندە جٸبەرٸلەدٸ. ياعني بۇلار — داۋىس بەرەتٸن ساراپشىلار. ولاردىڭ قولىنا بيۋللەتەن بەرٸلەدٸ. ەر كٶرەرمەننٸڭ 3 ادامعا داۋىس بەرۋگە قۇقى بار. ەكٸنشٸدەن, زالدا كەسٸبي ساراپشىلار — ون شاقتى مۋزىكا مامانى بار. ولار دا ەبدەن ٸرٸكتەلگەن, وسى سالانى ۇڭعىل-شۇڭعىلىنا دەيٸن بٸلەتٸن ادامدار. ٷشٸنشٸدەن, ەنشٸنٸڭ دە ٶزٸنٸڭ قارسىلاستارىنا داۋىس بەرۋگە مٷمكٸندٸگٸ بار. تەك ٶزٸنە داۋىس بەرە المايدى.
وسى ارادا بٸر ايرىقشا ايتا كەتەتٸن نەرسە بار. بٸر قويىلىمعا قاتىسقان ەلگٸ 500 ساراپشى كٶرەرمەن كەلەسٸ كونتسەرتكە جٸبەرٸلمەيدٸ. ٶيتكەنٸ ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, ولار بٸر ەنشٸگە «باۋىر باسىپ» قالۋى مٷمكٸن.
— ديماش بٸرٸنشٸ تۋردا مارقۇم گرەگوري لەمارشالدىڭ, ەكٸنشٸ تۋردا ۆيتاستىڭ رەپەرتۋارىنداعى ەندەردٸ ورىندادى. مۋزىكا ماماندارىنىڭ دا, كٶرەرمەندەردٸڭ دە پايىمىنشا, ەكەۋٸنەن دە اسىپ تٷستٸ. ٷشٸنشٸ تۋردا قانداي ەن ورىندايدى?
— Queen توبىنىڭ رەپەرتۋارىنان «The show must go on» ەنٸن شىرقايدى.
— ايتپاقشى, ەر تۋردا ايتىلاتىن ەن قالاي تاڭدالادى?
— ونى ۇيىمداستىرۋشىلار تاڭدايدى. بٸر تۋر بٸتكەننەن كەيٸن كەلەسٸ تۋردا ايتىلاتىن ەن حابارلانادى. ونىڭ قاي تٸلدە, قانداي ەنشٸنٸڭ رەپەرتۋارىنداعى ەن ەكەنٸن سوعان دەيٸن قاتىسۋشى بٸلمەيدٸ. ەر ەنشٸگە بەكٸتٸلگەن ادامدار بار. سولار بٷكٸل ۇيىمداستىرۋ شارۋالارىمەن اينالىسادى. ەنشٸ بٸر اپتا ٸشٸندە سول ەندٸ وركەسترمەن ايتۋعا ەزٸر بولۋى كەرەك.
— تىم تىعىز ەمەس پە?
— تىعىز, ەرينە. بٸراق بايقاۋدىڭ شارتى سولاي. سەگٸز ەنشٸ باق سىناپ جاتىر. ەر تۋردان كەيٸن ەڭ تٶمەن بالل الىپ قالعان بٸر ەنشٸ شىعىپ قالىپ, ونىڭ ورنىنا باسقا ادام قوسىلادى.
— وركەستر ەننٸڭ ەرلەۋٸن ٶزدەرٸ جاساي ما? مىسالى, ەر ەنشٸنٸڭ ٶزٸنٸڭ داۋىس دياپازونىن كٶرسەتەتٸن مٷمكٸندٸگٸ ەرقالاي عوي?
— ونى بٸز جاساپ, وركەسترگە ۇسىنامىز. قازاقستاندا, سوسىن قىتايدا بٸرنەشە ادام وسى مەسەلەمەن اينالىسىپ وتىر. بارىنشا ٷلگەرٸپ جاتىرمىز.
— ديماشتىڭ كيٸم كييۋ, شاش قويۋ ستيلٸنە سىن ايتقاندار بولدى…
— ونىڭ بەرٸ تٷسٸنبەستٸكتەن تۋعان ەڭگٸمەلەر. بۇل — شوۋ. بايقاۋدىڭ شارتى بويىنشا ەربٸر ەنشٸ ايتقان ەنٸمەن بٸر وبرازدى شىعارۋى كەرەك. سوعان ساي كيٸم كيٸپ, سوعان ساي بەت-جٷزٸن ەرلەيدٸ.
— ەكٸنشٸ تۋرداعى ەڭ ەسەرلٸ سەت ديماش ەن ايتىپ بولعان سەتتە ديكتورلاردىڭ «زالدا ديماشتىڭ ەكەسٸ وتىر…» دەپ حابارلاپ, ەكەلٸ-بالالى ەكەۋٸڭنٸڭ قۇشاقتاسقان شاقتارىڭ بولدى. ديماش سەنٸ كٶرٸپ, جٷرەگٸ جارىلارداي بوپ قۋاندى…
— ٶيتكەنٸ ول مەنٸ سول كەزدە عانا كٶردٸ عوي…
— قالايشا?
— بۇل دا — ۇيىمداستىرۋشىلار جاساعان «توسىنسىي». قىتايعا كەلگەنٸمنەن ديماش مٷلدە حابارسىز بولدى. تەلەۆيزييالىق توپ مەنەن ونىمەن كونتسەرتكە دەيٸن كەزدەسپەۋٸمدٸ ٶتٸندٸ. بٸراق مەن ونىڭ دايىندىعىن سىرتتاي باقىلاپ جٷردٸم. بٸردە ەكٸنشٸ قاباتتا تۇرىپ تىڭدادىم, تاعى بٸردە بٶلەك بٶلمەدە مونيتور ارقىلى قارادىم. تۋرا كونتسەرت بولاتىن سەتتە زالدا ورنىمنىڭ دايار ەكەنٸن ايتتى, بٸراق وتىرۋعا مەنٸڭ دەتٸم بارمادى. اياق استىنان زالداعى مەنٸ كٶرسە, ديماش تولقىپ كەتٸپ, ەننٸڭ ىرعاعىنان ايىرىلىپ قالار دەپ قورىقتىم. سوندىقتان دا وعان كٶرٸنبەيتٸن جەردە تۇرىپ, تىڭدادىم. ەن ايتىپ بٸتكەندە عانا ساحناعا ۇمتىلدىم…
— جالپى بايقاۋعا قاتىسىپ جاتقان ەنشٸلەرگە قويىلاتىن باسقا قانداي تالاپتار بار?
— ەنشٸ كونكۋرستىڭ شارتتارىن تولىق ورىنداۋى تيٸس. ەشتەڭەگە الاڭداماي, ەندٸ بويىنا سٸڭٸرۋٸ, سوعان دايىندالۋى كەرەك. قالعان شارۋانىڭ بەرٸن قاسىنداعى بەكٸتٸلگەن ادامدار ٸستەيدٸ. بٸز تەك تاماق جاعىنا قاتىستى ۇسىنىس ەنگٸزدٸك. بەرٸ مۇسىلمانشا بولسىن دەگەن ٶتٸنٸشٸمٸزدٸ ايتتىق. ول تولىق ورىندالىپ جاتىر.
— ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە «ۆيتاس ديماشتىڭ ٷستٸنەن ارىزدانىپ جاتىر…» دەگەن ەڭگٸمە بۇرق ەتە قالدى…
— بۇل — Hunan tv مەن ۆيتاستىڭ اراسىنداعى شارۋا. بٸزدٸڭ قاتىسىمىز جوق.
— بايقاۋ بارىسىندا ديماشتىڭ قازاقشا دا ەن ايتۋى مٷمكٸن بە?
— مٷمكٸن. ەننٸڭ قاي تٸلدە ەكەنٸنە شەكتەۋ جوق. بٸراق ورىندالاتىن شىعارمانىڭ ەۋەنٸنٸڭ تانىمالدىعى, كٷردەلٸلٸگٸنە سەيكەس ونى ۇيىمداستىرۋشىلار شەشەدٸ. بٸز ٶز تاراپىمىزدان بٸرنەشە قازاقشا ەن ۇسىنىپ قويدىق.
— بايقاۋدى حالىقارالىق ەتٸپ تۇرعان ديماش قانا دەگەن ەڭگٸمە بار.
— بۇل دوداعا كانادادان, مالايزييادان, گونكونگتان دا قاتىسىپ جاتقان سايىسكەرلەر بار. سونىمەن قاتار بايقاۋدان شىعىپ قالعان قاتىسۋشىلار ورنى تولىعىپ وتىرادى. مىسالى, كەلەسٸ تۋرلاردىڭ بٸرٸنە انگلييالىق تانىمال ەنشٸلەردٸڭ بٸرٸ قاتىسۋى مٷمكٸن.
— جالپى بايقاۋدىڭ جەڭٸمپازى قالاي انىقتالادى?
— (كٷلٸپ) ونى سەۋٸردە كٶرەمٸز. بۇرىن جەڭٸمپاز اتانعان وڭتٷستٸككورەيالىق ەنشٸ ەكٸ تۋردا ٷزدٸك شىعىپتى. باسقا دا كريتەرييلەر بار عوي, سونىڭ بەرٸن ەسەپتەي وتىرىپ, انىقتالاتىن بولار.
— كٷللٸ قازاق ديماشتىڭ تٸلەۋٸن تٸلەپ وتىر…
— يە, ونى ايقىن سەزٸندٸك. قانشاما تٸلەكتەر ايتىلىپ, ٶلەڭدەر ارنالىپ جاتىر. رەسپۋبليكانىڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن حابارلاسقانداردا ەسەپ جوق. اقتٶبەلٸكتەردٸڭ قۋانىشى تٸپتٸ بٶلەك. وبلىس ەكٸمٸ بەردٸبەك ماشبەكۇلى ساپارباەۆ ديماشتىڭ ەربٸر قادامىنا تابىس تٸلەپ, مەيلٸنشە قولداۋ كٶرسەتٸپ وتىر. العىسىمىز شەكسٸز!
P.S. XX عاسىردا جۇبانوۆتار ەۋلەتٸ تۋعان توپىراقتىڭ داڭقىن XXI عاسىردا ايتباەۆتار ەۋلەتٸ جاڭعىرتتى! اللا جار بولعاي!
باۋىرجان باباجانۇلى
