«Kóz jasyńa erik ber, jeńildep qalasyń». Dál osy sózderdi jii estimiz jáne jylap alsaq, jeńildep qalatynymyzǵa senemiz. Kópshiliktiń aldynda jylaý, sondai-aq, álsizdiktiń kórinisi. Ǵalymdardyń aitýynsha, bul eki túsinik te 100 paiyz durys emes, dep habarlaidy VVS.
Basylymnyń habarlaýynsha, Aýstraliiadaǵy Kvinslend ýniversitetiniń psihologtary zertteý júrgizgen. Li Sharmen jáne onyń áriptesteri tarihta alǵash ret adamnyń kóz jasyn tekseretin test oilap tapty. «Adamdardyń kózinshe jylaý durys pa? Onyń qandai saldary bolýy múmkin?» degen saýal joldap, eriktilerdiń jaýabyn jinaqtaǵan. Nátijesinde 40 túrli sheshim shyǵarǵan.
Odan keiin júzge jýyq adamnyń basyn qosyp, ǵalamtor arqyly psiholog ǵalymdar saýalnama ótkizedi. Basylymnyń aitýynsha, Sharmen bastaǵan ǵalymdar osy zertteýdiń nátijesinde mynadai 3 sheshim shyǵarǵan:
- Ońashada jylap alý paidaly.
- Ońashada jylaýdyń túk paidasy joq.
- Kópshiliktiń kózinshe jylaýdyń da esh paidasy joq.
Iaǵni, zertteýshiler ońashada jylaýdyń paidaly ia paidasyz bolýy adamnyń minezi men kózqarasyna bailanysty deidi.
Al amerikalyq psiholog Rendolf Korneliýs 1985 jyldan beri BAQ betterine shyqqan adamnyń kóz jasy týraly 72 maqalany saraptap, onyń 94 paiyzynda kóz jasyna erik berýdiń paidaly dep jazylǵanyn dáleldedi.
Basylymnyń habarlaýynsha, tanymal britan psihiatry Genri Modsli «emotsiiany syrtqa kóz jasy arqyly shyǵarmaý kóptegen ishki organdardyń aýrýyna alyp keledi» dep jazǵan.
Al kópshiliktiń aldynda jylaý týraly Sharmen bastaǵan ǵalymdar toby ne deidi? 2016 jyly júrgizilgen tájiribe boiynsha, «jylaýyq áriptesti» ujymda jumysqa qabiletsiz dep baǵalaǵan. Bul tájiribege qatysqandar sýret arqyly jylap otyrǵan erler men áielderge baǵa bergen.
