«كٶز جاسىڭا ەرٸك بەر, جەڭٸلدەپ قالاسىڭ». دەل وسى سٶزدەردٸ جيٸ ەستيمٸز جەنە جىلاپ الساق, جەڭٸلدەپ قالاتىنىمىزعا سەنەمٸز. كٶپشٸلٸكتٸڭ الدىندا جىلاۋ, سونداي-اق, ەلسٸزدٸكتٸڭ كٶرٸنٸسٸ. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, بۇل ەكٸ تٷسٸنٸك تە 100 پايىز دۇرىس ەمەس, دەپ حابارلايدى ۆۆس.
باسىلىمنىڭ حابارلاۋىنشا, اۋستراليياداعى كۆينسلەند ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پسيحولوگتارى زەرتتەۋ جٷرگٸزگەن. لي شارمەن جەنە ونىڭ ەرٸپتەستەرٸ تاريحتا العاش رەت ادامنىڭ كٶز جاسىن تەكسەرەتٸن تەست ويلاپ تاپتى. «ادامداردىڭ كٶزٸنشە جىلاۋ دۇرىس پا? ونىڭ قانداي سالدارى بولۋى مٷمكٸن?» دەگەن ساۋال جولداپ, ەرٸكتٸلەردٸڭ جاۋابىن جيناقتاعان. نەتيجەسٸندە 40 تٷرلٸ شەشٸم شىعارعان.
ودان كەيٸن جٷزگە جۋىق ادامنىڭ باسىن قوسىپ, عالامتور ارقىلى پسيحولوگ عالىمدار ساۋالناما ٶتكٸزەدٸ. باسىلىمنىڭ ايتۋىنشا, شارمەن باستاعان عالىمدار وسى زەرتتەۋدٸڭ نەتيجەسٸندە مىناداي 3 شەشٸم شىعارعان:
- وڭاشادا جىلاپ الۋ پايدالى.
- وڭاشادا جىلاۋدىڭ تٷك پايداسى جوق.
- كٶپشٸلٸكتٸڭ كٶزٸنشە جىلاۋدىڭ دا ەش پايداسى جوق.
ياعني, زەرتتەۋشٸلەر وڭاشادا جىلاۋدىڭ پايدالى يا پايداسىز بولۋى ادامنىڭ مٸنەزٸ مەن كٶزقاراسىنا بايلانىستى دەيدٸ.
ال امەريكالىق پسيحولوگ رەندولف كورنەليۋس 1985 جىلدان بەرٸ باق بەتتەرٸنە شىققان ادامنىڭ كٶز جاسى تۋرالى 72 ماقالانى ساراپتاپ, ونىڭ 94 پايىزىندا كٶز جاسىنا ەرٸك بەرۋدٸڭ پايدالى دەپ جازىلعانىن دەلەلدەدٸ.
باسىلىمنىڭ حابارلاۋىنشا, تانىمال بريتان پسيحياترى گەنري مودسلي «ەموتسييانى سىرتقا كٶز جاسى ارقىلى شىعارماۋ كٶپتەگەن ٸشكٸ ورگانداردىڭ اۋرۋىنا الىپ كەلەدٸ» دەپ جازعان.
ال كٶپشٸلٸكتٸڭ الدىندا جىلاۋ تۋرالى شارمەن باستاعان عالىمدار توبى نە دەيدٸ? 2016 جىلى جٷرگٸزٸلگەن تەجٸريبە بويىنشا, «جىلاۋىق ەرٸپتەستٸ» ۇجىمدا جۇمىسقا قابٸلەتسٸز دەپ باعالاعان. بۇل تەجٸريبەگە قاتىسقاندار سۋرەت ارقىلى جىلاپ وتىرعان ەرلەر مەن ەيەلدەرگە باعا بەرگەن.
