Dál qazirgi sátte QR Ulttyq mýzeiine álemge áigili úzdik jaýharlar jetkizilip, kópshiliktiń ózge elder tarihymen, mádenietimen tanysyp, ǵasyrlar boiy kózdiń qarashyǵyndai saqtalǵan jádigerlerdi qolmen ustap, jaqsylap kórýine múmkindik jasalýda. Jádiger – ótken kúnniń belgisi, múmkin búgil bir dáýirdiń kýási, tipti tarihqa dálel bolatyn naqty aiǵaq. Jaratylysy jumbaq, ómir súrgendigi aqiqat, talai boljam, pikir, ańyz-ápsanalar arqalaǵan Mysyr perǵaýyndary da «EKSPO»-nyń kóshinen qalmai, Ulttyq mýzeige taban tiredi.
Mysyrlyqtardyń kóp qudaiǵa tabynýy halyqtyń dini nanym-seniminiń qalyptasýyna yqpal etken. Egipet faraondary (perǵaýyndar) – halyqty bileýshi kúsh. Sol kezeńniń túsinigine sai perǵaýyn qudaidyń uly dep sanalǵan. Ózderin «qudai» dep atap, táńiri retinde tanyta bastaǵan perǵaýyndar ushan-teńiz bailyq iesi, biik mánsapqa ie qudyretti kúsh retinde uǵyndyrǵan. Sol dáýirde «perǵaýyn» esimi qasietti sanalyp, ony ataýǵa eshkimniń júregi daýalamaǵan eken. Faraondar tek Mysyr eline ǵana emes, kórshi patshalyqtar men taipalarǵa da biligin júrgizip, ozbyrlyq kórsetken. Egipettiń árbir qalasynyń birneshe qudaiy bolǵan. Eń qudyretti kún qudaiy – «Ra», odan keiingi joǵarǵy dárejeli ólim qudaiy – «Osiris». Sol sekildi shyndyq pen tártip qudaiy, ai qudaiy, qunarly jer qudaiy, analyq qudaiy t.b. qyzmetterge ielik etetin qudailar jetip artylady. Ondaǵy qudailardyń kóptigi sonsha, tipti ózara qyzmetterin almastyryp almaý úshin «qudyretti kúsh ielerin» arnaiy abyzdar basqaryp otyrǵan.
«Ejelgi Mysyr eskertkishteri» halyqaralyq kórmesiniń ashylý saltanatynda Qazaqstan Respýblikasynyń Mádeniet jáne sport vitse-ministri Aqtoty Raiymqulova alǵy sóz alyp, qonaqtardy igi bastamamen quttyqtap, Qazaqstan Respýblikasynyń Mádeniet jáne sport ministri Arystanbek Muhamediulynyń quttyqtaý sálemin jetkizdi. «Mysyr tarihy – kóne tarih. Kóne tarihpen kómkerilgen kórmeniń ashylý saltanaty qutty bolsyn! Bul kórme Mysyr tarihyn kezeń-kezeńimen tanystyratyn ekponattardan quralǵan. Mundaǵy tarihi týyndylar ótken dáýirden mol maǵlumat beredi. Kórmedegi eksponattar ejelgi dáýir adamdarynyń tanym-túsinigin, mádenietin, sol dáýirdegi qolóner sheberleri týraly mol málimet beredi. QR Ulttyq mýzeiinde osy aida birneshe halyqaralyq kórmeler ótkizildi, mundai kórmeler halyqtyń tanym kókjiegin keńeitýge septigin tigizedi dep oilaimyn. Ejelgi Mysyr tarihy men mádenieti bizdiń halqymyz úshin jat emes. Biz ǵasyrlar boiy rýhani turǵydan jaqyn týysqan eldermiz. Kórmege qoiylǵan eksponattar sizderge kúsh-qýat syilaidy dep senemin».
Mysyr Arab Respýblikasynyń Týrizm ministrligi Halyqaralyq qatynastar boiynsha birinshi vitse-ministri Ahmet Shýkri: «Bul kórme – Qazaqstan men Mysyr eliniń birlese otyryp jasaǵan úlken sharasy. Eki el arasyndaǵy dostyq qarym-qatynastyń nátijesinde qos halyqtyń ózara syilastyǵy arta túsedi dep senemin. Bolashaqta halyqtar dostyǵy úlken tabysqa jetkizetini sózsiz. Búgingi kórme de osynyń nátijesi», – dep óz pikirin bildirdi.
Kózben kórý arqyly bilgenimizdi bekitip, Ulttyq mýzeide uiymdastyrylǵan kórmedegi jádigerler arqyly Mysyr elin tani túsetinimiz sózsiz. Ol eldiń mádenietiniń eń basty ereksheligi – ólimdi qabyldamaý. Iaǵni, máńgilik ómirge degen senim halyqtyń sanasyna sińip qalǵandyǵy sonshalyq, nátijesinde tutastai bir halyqtyń mádenieti men óneri qalyptasqan. Qalai deisiz ǵoi? Derekter boiynsha mezgil saiyn jańaryp otyratyn tabiǵatqa jáne únemi tasyp, sosyn qaita tartylatyn Nil ózenine qarap, mysyrlyqtarda «ólgennen keiin qaita qalpyna kelý, qaita tirilý bar» degen túsinik qalyptasqan. Nil tartylsa, ainalasyna qurǵaqshylyq keledi. Al tasysa, jan-jaǵyn qunarlandyryp, tirshilik beredi. Ózenniń jyl saiyn tartylyp, qaita tasýy – ómirdiń jalǵasy, al tabiǵattyń belgili bir kezeńde qaita túrlenýi ólgennen keiingi tirshilik barynyń dáleli retinde qabyldanǵan. Al bul túsiniktiń búkil bir eldiń mádenietine qandai qatysy bar dersiz. Máńgilik ómirdiń kúiin kúittep, onda qajet bolatyn kerek-jaraqtardy qamtamasyz etý úshin adamdar, eń aldymen, ólgen adamnyń denesin óz qalpynda saqtaýdy úirendi. Ony balzamdap, mýmiiaǵa ainaldyrdy. Sosyn ólgen adamnan ainytpai onyń músinin jasaýǵa kiristi. Tipti músinshini olar «sanh» dep, iaǵni «ómirdi jasaýshy» dep ataǵan. Músin jasaý kásibi tirshilikti qaita jalǵaý dep túsindirilip, músinshiler óz isterin maqtan tutypty. «Neǵurlym dene jaqsy saqtalyp nemese músin sapaly jasalsa, oǵan jany qaityp oralady» degen túsinik bolǵan. Osynyń nátijesinde árýaqqa tabyný keń etek alǵan.
Sol kezeńde halyqtyń senimine totemizm yqpal etip, qudailar suńqar, ógiz, siyr, qoi, ań keiipterinde jasalynǵan. Keiinirek bul úrdis taǵy ózgerip, qudailardyń músinderi jartylai adam, jartylai ań beinesinde kórinis tapty. Egipet mádenietiniń basym bóligin qamtamasyz etetin faraondardyń túrli músinderi osy uǵymnan bastaý alsa kerek. «Ólgennen keiin ómir jalǵasady» nemese «qaita tirilý» túsiniginiń nátijesinde záýlim piramidalar salynǵan. Perǵaýyndardyń mazary o dúniege barǵanda mekendeitin baspanasy dep túsindirilip, ár faraon óz mazarynyń barynsha asqaq jáne berik bolyp salynýyna basa nazar aýdarsa kerek. Piramidalar tek Egipet mádenietiniń ozyq úlgisi ǵana emes, búkil álemdi tańdandyrǵan jumbaqqa toly ǵajap qurylys. «Álemniń jeti keremetine» kiretin mazarlar áli kúnge deiin esh ózgerissiz tur.
Kóshpendi halyqtyń qudaiy Táńir ekeni anyq. Ótken dáýirdiń kelbetin kórsetetin kinofilmderden kókke qarap qol jaiyp, Qudaidan kómek suraityn keiipkerlerdi kórip júrmiz. Al qazaqy salt-dástúr, yrym-joralǵylarymyz dini uǵymdarmen astasyp jatyr. Otpen alastaý, dem salý uǵymdary – ózimizge ǵana túsinikti dúnieler. Túptep kelgende adamnyń deniniń saý bolýyna sebep bolar yrym túrleri bolmaq. Jańa týǵan aiǵa amandasyp, juldyzdarǵa qarap baǵyt aiqyndaý da kóshpendi halyqtyń ózindik ereksheligi. Ár túrli qyzmetke ielik etip, qudai dep tanylǵan perǵaýyndardy Egipet eliniń ereksheligi, mádenieti, kóne tarihy dep qabyldaimyz. Al toqsan toǵyz sipatqa ie, esh serigi joq jalǵyz Haq Taǵalamyzdy qudyretti dep taný musylmandyǵymyzdyń sipaty bolyp qala bermek.
Eger Mysyr "qudailarymen" jaqsylap tanysyp, syr-sipatyn uǵyna túsemin deseńiz, Ulttyq mýzeidiń esigi ashyq. «Ejelgi Mysyr eskertkishteri» kórmesi 3 tamyzǵa deiin jalǵasady.
Láilá Noǵaibek
QR Ulttyq mýzeii qyzmetkeri
