QR Prezidentiniń janyndaǵy Qazaqstan strategiialyq zertteýler institýtynyń direktory Erkin Tuqymov Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń keshegi Joldaýyna qatysty pikir bildirdi, dep habarlaidy QazAqparat.
«Joldaýdan úlken úmit kútkenimizden bastaiyn. Muny men institýt qabyrǵasynda birqatar mańyzdy saraptamalyq kezdesýler, áleýmettanýlyq zertteýler, qoǵamnyń túrli salalaryndaǵy ártúrli adamdarmen áńgimelesý barysynda sezdim. Sondai-aq bul úmitimiz aqtalyp qana qoimai, kóptegen kúmánshil adamdardyń kózqarastarynan da basym bolǵany qýantady. Meniń oiymsha, bul týraly Prezidenttiń ózi de aitty, bul reformalardyń jańa baǵdarlamasynda búkil qoǵamnyń úni estilip, eskerilgenin, onyń UQSK músheleriniń, zańgerlerdiń, saiasattanýshylardyń, táýelsiz jáne memlekettik sarapshylardyń, sonyń ishinde Prezident janyndaǵy QSZI usynymdaryn eskere otyryp ázirlengenin kórsetedi», - deidi ol.
Sonymen qatar, ol Memleket basshysynyń ǵasyrlar qoinaýynan bastaý alǵan, jańarýmen, jańa ómir men úmittiń bastalýymen ushtasatyn Naýryz merekesi qarsańynda Qazaqstan halqyna Joldaýyn jariia etýiniń máni zor ekenin aitty.
«Joldaýdyń kópqyrly bolǵany sonshalyqty, ár adam ózi úshin mańyzdy dúnie taýyp, nazary ártúrli jaǵdaiǵa túsetini anyq. Ózim úshin mańyzdy 4 tarmaqty anyqtadym:
Prezident saiasi reformalardyń qajettiligi men ýaqtylyǵyn naqty atap ótti. Olardy júrgizbesek, tiimdi ekonomikalyq damý da, azamattyq qoǵam qurý da, tipti egemendigimiz ben táýelsizdigimizdi saqtaý da múmkin emes ekeni aityldy. Men úshin eń mańyzdy messedj osy boldy. Bul álemniń barlyq damyǵan elderiniń jetistigi qalanatyn irgetas: inkliýzivti saiasat – inkliýzivti ekonomika men qoǵamnyń bastaýshysy.
Osy turǵydan alǵanda, QR Prezidentiniń Qazaqstan halqyna Joldaýy jańa Qazaqstannyń bastaýy boldy, óitkeni Prezidenttiń jańa bastamalary men reformalaryn qamtý tek bilik organdaryna ǵana emes, sondai-aq árbir qazaqstandyqqa tikelei áser etedi.Reformalar reformalar úshin emes, qoǵam úshin, ár azamat úshin jasalýy tiis.
Mańyzy boiynsha ekinshi tarmaq Memleket basshysynyń «qarqyndy ózgerip jatqan jaǵdailarda eldiń damýyn aitarlyqtai tejeitin shekten tys tóreshildikti joiý qajet» degen tezisi boldy. Jaǵdaiǵa jedel den qoiý kerek, munda biýrokratiialyq formalizmge jol berilmeidi, - dedi Prezident.
Úshinshi mańyzdy sát, júie Prezidentke tuiyqtalmaýy kerek, ókilettikterdi Parlamentke ǵana emes, basqa da ortalyq organdarǵa, sonymen qatar aimaqtarǵa berý qajet degen tezis boldy. Jergilikti jerlerde kóbirek ókilettikter, quraldar men biýdjetter beriletin bolady.
Búkil álemniń tájiribesi kórsetkendei, birde-bir bilik ortalyqtan máselelerdi sheshe almaidy, adamdardy tolǵandyratyn barlyq máselelerdi bir jerden qamtý múmkin emes. Bul negizinen turmystyq máseleler: sý qubyryn salý, aýylda jol salý, jergilikti mektepti jóndeý, jas dárigerlerdi, muǵalimderdi tartý, jumys oryndaryn qurý jáne t.b. Munymen oblystyq emes, aýdandyq jáne aýyldyq deńgeilerde jergilikti bilik ainalysýy tiis.
Sonymen qatar, óńirler arasyndaǵy ishki óńirlik ónim kólemi boiynsha alshaqtyq qazirdiń ózinde 10 eselik mánge jetti. Áleýmettik infraqurylymmen qamtamasyz etilý deńgeiinde aiyrmashylyqtar saqtalýda. Mysaly, dárigerler sany boiynsha damyǵan jáne artta qalǵan aimaqtar arasyndaǵy aiyrmashylyq 3 ese, aýrýhana tósekteriniń sany boiynsha – 2 ese kóp. Óńirler boiynsha 1 jastan 3 jasqa deiingi balalardy balabaqshamen qamtý kórsetkishteri Almaty qalasynda 13,9%-dan, Túrkistan oblysynda 68,0% aralyǵynda qubylady. Máselen, oblys ortalyǵyna ainalatyn Jezqazǵan qalasynda 2015-2020 jyldary halyqtyń tabiǵi ósiminiń tómendeýi, kóshi-qondyq kemý kórsetkishteriniń ulǵaiýy baiqaldy.
Tórtinshi - sailaý júiesin odan ári jańǵyrtý. Álemdik tájiribe proportsionaldy jáne majoritarlyq júieniń tandemi, iaǵni sailaý júiesiniń aralas modelin qoldaný kóbinese aqtalǵan jáne tiimdi ekenin kórsetedi. Aralas sailaý júiesi: 1) óńirlik ókildikti qamtamasyz etýge jáne óńirlerdiń múddelerin ilgeriletýge; 2) bir mezgilde partiialyq júieni damytýǵa múmkindik beredi», - deidi Erkin Tuqymov.
Spikerdiń sózinshe, 2022 jylǵy aqpanda QR Prezidentiniń janyndaǵy QSZI júrgizgen áleýmettik saýalnama nátijeleri kórsetkendei, el azamattarynyń 43,7% ǵana saiasi partiialarǵa senim bildiredi.
«Shyn máninde, saiasi partiialar basqa saiasi institýttarmen salystyrǵanda azamattardyń eń tómengi senimine ie. Alaida halyq tarapynan jańa saiasi partiialarǵa degen suranys bar. Respondentterdiń jartysyna jýyǵy - 48,4% - eldiń saiasi jáne ekonomikalyq damýyna syndarly balama usyna alatyn jańa saiasi partiiany qoldaýǵa daiyn», - dedi ol.
