قر پرەزيدەنتٸنٸڭ جانىنداعى قازاقستان ستراتەگييالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ەركٸن تۇقىموۆ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ كەشەگٸ جولداۋىنا قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸردٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
«جولداۋدان ٷلكەن ٷمٸت كٷتكەنٸمٸزدەن باستايىن. مۇنى مەن ينستيتۋت قابىرعاسىندا بٸرقاتار ماڭىزدى ساراپتامالىق كەزدەسۋلەر, ەلەۋمەتتانۋلىق زەرتتەۋلەر, قوعامنىڭ تٷرلٸ سالالارىنداعى ەرتٷرلٸ ادامدارمەن ەڭگٸمەلەسۋ بارىسىندا سەزدٸم. سونداي-اق بۇل ٷمٸتٸمٸز اقتالىپ قانا قويماي, كٶپتەگەن كٷمەنشٸل ادامداردىڭ كٶزقاراستارىنان دا باسىم بولعانى قۋانتادى. مەنٸڭ ويىمشا, بۇل تۋرالى پرەزيدەنتتٸڭ ٶزٸ دە ايتتى, بۇل رەفورمالاردىڭ جاڭا باعدارلاماسىندا بٷكٸل قوعامنىڭ ٷنٸ ەستٸلٸپ, ەسكەرٸلگەنٸن, ونىڭ ۇقسك مٷشەلەرٸنٸڭ, زاڭگەرلەردٸڭ, ساياساتتانۋشىلاردىڭ, تەۋەلسٸز جەنە مەملەكەتتٸك ساراپشىلاردىڭ, سونىڭ ٸشٸندە پرەزيدەنت جانىنداعى قسزي ۇسىنىمدارىن ەسكەرە وتىرىپ ەزٸرلەنگەنٸن كٶرسەتەدٸ», - دەيدٸ ول.
سونىمەن قاتار, ول مەملەكەت باسشىسىنىڭ عاسىرلار قويناۋىنان باستاۋ العان, جاڭارۋمەن, جاڭا ٶمٸر مەن ٷمٸتتٸڭ باستالۋىمەن ۇشتاساتىن ناۋرىز مەرەكەسٸ قارساڭىندا قازاقستان حالقىنا جولداۋىن جارييا ەتۋٸنٸڭ مەنٸ زور ەكەنٸن ايتتى.
«جولداۋدىڭ كٶپقىرلى بولعانى سونشالىقتى, ەر ادام ٶزٸ ٷشٸن ماڭىزدى دٷنيە تاۋىپ, نازارى ەرتٷرلٸ جاعدايعا تٷسەتٸنٸ انىق. ٶزٸم ٷشٸن ماڭىزدى 4 تارماقتى انىقتادىم:
پرەزيدەنت ساياسي رەفورمالاردىڭ قاجەتتٸلٸگٸ مەن ۋاقتىلىعىن ناقتى اتاپ ٶتتٸ. ولاردى جٷرگٸزبەسەك, تيٸمدٸ ەكونوميكالىق دامۋ دا, ازاماتتىق قوعام قۇرۋ دا, تٸپتٸ ەگەمەندٸگٸمٸز بەن تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸ ساقتاۋ دا مٷمكٸن ەمەس ەكەنٸ ايتىلدى. مەن ٷشٸن ەڭ ماڭىزدى مەسسەدج وسى بولدى. بۇل ەلەمنٸڭ بارلىق دامىعان ەلدەرٸنٸڭ جەتٸستٸگٸ قالاناتىن ٸرگەتاس: ينكليۋزيۆتٸ ساياسات – ينكليۋزيۆتٸ ەكونوميكا مەن قوعامنىڭ باستاۋشىسى.
وسى تۇرعىدان العاندا, قر پرەزيدەنتٸنٸڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى جاڭا قازاقستاننىڭ باستاۋى بولدى, ٶيتكەنٸ پرەزيدەنتتٸڭ جاڭا باستامالارى مەن رەفورمالارىن قامتۋ تەك بيلٸك ورگاندارىنا عانا ەمەس, سونداي-اق ەربٸر قازاقستاندىققا تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ.رەفورمالار رەفورمالار ٷشٸن ەمەس, قوعام ٷشٸن, ەر ازامات ٷشٸن جاسالۋى تيٸس.
ماڭىزى بويىنشا ەكٸنشٸ تارماق مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قارقىندى ٶزگەرٸپ جاتقان جاعدايلاردا ەلدٸڭ دامۋىن ايتارلىقتاي تەجەيتٸن شەكتەن تىس تٶرەشٸلدٸكتٸ جويۋ قاجەت» دەگەن تەزيسٸ بولدى. جاعدايعا جەدەل دەن قويۋ كەرەك, مۇندا بيۋروكراتييالىق فورماليزمگە جول بەرٸلمەيدٸ, - دەدٸ پرەزيدەنت.
ٷشٸنشٸ ماڭىزدى سەت, جٷيە پرەزيدەنتكە تۇيىقتالماۋى كەرەك, ٶكٸلەتتٸكتەردٸ پارلامەنتكە عانا ەمەس, باسقا دا ورتالىق ورگاندارعا, سونىمەن قاتار ايماقتارعا بەرۋ قاجەت دەگەن تەزيس بولدى. جەرگٸلٸكتٸ جەرلەردە كٶبٸرەك ٶكٸلەتتٸكتەر, قۇرالدار مەن بيۋدجەتتەر بەرٸلەتٸن بولادى.
بٷكٸل ەلەمنٸڭ تەجٸريبەسٸ كٶرسەتكەندەي, بٸردە-بٸر بيلٸك ورتالىقتان مەسەلەلەردٸ شەشە المايدى, ادامداردى تولعاندىراتىن بارلىق مەسەلەلەردٸ بٸر جەردەن قامتۋ مٷمكٸن ەمەس. بۇل نەگٸزٸنەن تۇرمىستىق مەسەلەلەر: سۋ قۇبىرىن سالۋ, اۋىلدا جول سالۋ, جەرگٸلٸكتٸ مەكتەپتٸ جٶندەۋ, جاس دەرٸگەرلەردٸ, مۇعالٸمدەردٸ تارتۋ, جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ جەنە ت.ب. مۇنىمەن وبلىستىق ەمەس, اۋداندىق جەنە اۋىلدىق دەڭگەيلەردە جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك اينالىسۋى تيٸس.
سونىمەن قاتار, ٶڭٸرلەر اراسىنداعى ٸشكٸ ٶڭٸرلٸك ٶنٸم كٶلەمٸ بويىنشا الشاقتىق قازٸردٸڭ ٶزٸندە 10 ەسەلٸك مەنگە جەتتٸ. ەلەۋمەتتٸك ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتٸلۋ دەڭگەيٸندە ايىرماشىلىقتار ساقتالۋدا. مىسالى, دەرٸگەرلەر سانى بويىنشا دامىعان جەنە ارتتا قالعان ايماقتار اراسىنداعى ايىرماشىلىق 3 ەسە, اۋرۋحانا تٶسەكتەرٸنٸڭ سانى بويىنشا – 2 ەسە كٶپ. ٶڭٸرلەر بويىنشا 1 جاستان 3 جاسقا دەيٸنگٸ بالالاردى بالاباقشامەن قامتۋ كٶرسەتكٸشتەرٸ الماتى قالاسىندا 13,9%-دان, تٷركٸستان وبلىسىندا 68,0% ارالىعىندا قۇبىلادى. مەسەلەن, وبلىس ورتالىعىنا اينالاتىن جەزقازعان قالاسىندا 2015-2020 جىلدارى حالىقتىڭ تابيعي ٶسٸمٸنٸڭ تٶمەندەۋٸ, كٶشٸ-قوندىق كەمۋ كٶرسەتكٸشتەرٸنٸڭ ۇلعايۋى بايقالدى.
تٶرتٸنشٸ - سايلاۋ جٷيەسٸن ودان ەرٸ جاڭعىرتۋ. ەلەمدٸك تەجٸريبە پروپورتسيونالدى جەنە ماجوريتارلىق جٷيەنٸڭ تاندەمٸ, ياعني سايلاۋ جٷيەسٸنٸڭ ارالاس مودەلٸن قولدانۋ كٶبٸنەسە اقتالعان جەنە تيٸمدٸ ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. ارالاس سايلاۋ جٷيەسٸ: 1) ٶڭٸرلٸك ٶكٸلدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋگە جەنە ٶڭٸرلەردٸڭ مٷددەلەرٸن ٸلگەرٸلەتۋگە; 2) بٸر مەزگٸلدە پارتييالىق جٷيەنٸ دامىتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», - دەيدٸ ەركٸن تۇقىموۆ.
سپيكەردٸڭ سٶزٸنشە, 2022 جىلعى اقپاندا قر پرەزيدەنتٸنٸڭ جانىنداعى قسزي جٷرگٸزگەن ەلەۋمەتتٸك ساۋالناما نەتيجەلەرٸ كٶرسەتكەندەي, ەل ازاماتتارىنىڭ 43,7% عانا ساياسي پارتييالارعا سەنٸم بٸلدٸرەدٸ.
«شىن مەنٸندە, ساياسي پارتييالار باسقا ساياسي ينستيتۋتتارمەن سالىستىرعاندا ازاماتتاردىڭ ەڭ تٶمەنگٸ سەنٸمٸنە يە. الايدا حالىق تاراپىنان جاڭا ساياسي پارتييالارعا دەگەن سۇرانىس بار. رەسپوندەنتتەردٸڭ جارتىسىنا جۋىعى - 48,4% - ەلدٸڭ ساياسي جەنە ەكونوميكالىق دامۋىنا سىندارلى بالاما ۇسىنا الاتىن جاڭا ساياسي پارتييانى قولداۋعا دايىن», - دەدٸ ول.
