Erden Qajybek: Álipbi aýystyrýdan saiasi astar izdeýshiler qatelesedi

Erden Qajybek: Álipbi aýystyrýdan saiasi astar izdeýshiler qatelesedi

Búgin Májiliste ótip jatqan «Memlekettik tildiń latyn grafikasyndaǵy álipbiiniń biryńǵai standartyn engizý máseleleri týraly» parlamenttik tyńdaý kezinde Ahmet Baitursynuly atyndaǵy Til bilimi institýtynyń direktory Erden Qajybek baiandama jasady.

«Bul tek qana tildiń reformasy emes – dil reformasy, janymyzdyń jańǵyrýy, mańyzdy strategiialyq baǵdarlama. Bul – bolashaǵymyzdyń tizginin óz qolymyzǵa alýdyń, Prezident sózimen aitsaq, «bolashaqqa baǵdar», «rýhani jańǵyrýdyń» ózegi, Qazaqstannyń 30 damyǵan eldiń qatarynda sap túzeýiniń jarqyn kepili», - deidi ol.   

Onyń aitýynsha, bizdiń álipbi aýystyrýymyzdyń negizgi sebebi – taza tildik qajettilikke tikelei bailanysty. «Budan saiasi astar izdeýshiler qatelesedi», - deidi Til bilimi institýtynyń direktory.

«Alfavit qabyldaý – aisbergtyń ushy, qyrýar jumystyń bastamasy, alǵysharty ǵana. Elbasy atap ótkendei, aldaǵy 2 jylda uiymdastyrý jáne ádistemelik jumystar júrgizilýge tiis.

Atap aitsaq, olar jańa qazaq jazýynyń –

ü fonetika-fonologiialyq negizderin jańadan túzip shyǵý;

ü latyn grafikasy negizindegi álipbi boiynsha qazirgi qazaq jazýynyń orfografiialyq erejeleriniń nobaiyn ázirleý;

ü jańa álipbi negizinde termindik, onomastikalyq, eski jazba kitabi leksikalyq birlikterdiń zańdylyqtaryn iriktep, bekitý;

ü jańa ulttyq  álipbidi úiretýge arnalǵan oqýlyqtardy, meńgertýge arnalǵan ádistemelik oqý quraldardy daiyndaý;

ü tájiribelik-úilestirý jáne biliktilikti arttyrý dárister júiesin qalyptastyrý;

ü mektepke deiingi, orta jáne joǵary bilim berý mekemeleri, ádistemelik-úilestirý, ǵylymi, bilim berý uiymdarynyń oqýshy-muǵalimderin daiarlaý;

ü jazý reformasynyń ulttyq jáne memlekettik til retindegi qazaq tiliniń ómirsheńdigi men bolashaǵyna igi áser etetin mehanizmderdi anyqtap, engizý;

ü memlekettik til saiasatynyń tiimdiligin arttyrý máselelerin uiymdastyrý;

ü avtomatty túrde kirill jazýynan latyn grafikasyna ózgeretin ári latyn jazýyn jedel túrde úiretýge baǵyttalǵan mobildik qosymshalardyń  IT baǵdarlamalar keshenin daiyndaý; 

ü ǵylymnyń ár salasyna arnalǵan bir tildi, eki tildi, kóp tildi sózdikterdi jasaýdy jáne t.b. is-sharalardy zertteý, saraptaý, bekitý, iske asyrý», - dep, atap kórsetti Erden Qajybek myrza.