«Eńbek resýrstaryn damytý ortalyǵy» AQ (budan ári – ERDO) sarapshylary koronavirýs pandemiiasynyń saldarynan týyndaǵan álemdik eńbek naryǵyndaǵy úrdisterdi taldai kele, álemdegi jumyssyzdyq deńgeii aǵymdaǵy nemese kelesi jyly qalpyna kelýi neǵaibyl degen qorytyndyǵa keldi. Bul týraly QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrliginiń baspasóz qyzmeti habarlady.
Dúniejúzilik bank málimeti boiynsha álemdik JIÓ 2020 jyly 3,6%-ǵa tómendedi jáne bul 1961 jyldan bergi baiqalǵan eń nashar nátije. Tipti 2009 jylǵy álemdik qarjy daǵdarysynan dúniejúzi JIÓ-niń 1,7%-yn joǵaltqan bolatyn. Jalpy álemdik jumyssyzdyq deńgeii daǵdarys jaǵdaiynda 2018-2019 jyldardaǵy 5,4%-ben salystyrǵanda 2020 jyly 6,5%-ǵa deiin ósti. 2021 jyly ol 6,3% deńgeiine deiin azdap tómendeidi dep kútilýde.
Qazirgi ýaqytta pandemiia kezinde ýshyǵyp ketken jumyssyzdyq deńgeiiniń tómendeý úrdisi baiqalady. Máselen, eger 2019 jylǵy jeltoqsanda bul mán EYDU elderi boiynsha tutastai alǵanda 5,3%-dy qurasa, 2020 jylǵy sáýirdiń ózinde 8,8%-dy qurady jáne bul ýshyǵý qarqyny uiymnyń jańa tarihynda buryn-sońdy bolmaǵan edi. Nebári 4 aidyń ishinde jumyssyzdar qataryn 20,4 mln adam tolyqtyrdy, al olardyń jiyntyq sany 1,6 esege, 35,5-ten 55,9 mln adamǵa deiin ósti. Degenmen, 2021 jyldyń mamyryna qarai, jumyssyzdar sany ótken jylǵy sáýirdiń eń joǵary kórsetkishterimen salystyrǵanda 43,5 mln adamǵa nemese 12,4 mln adamǵa azaidy.
«EYDU elderindegi jumyssyzdyqtyń jiyntyq deńgeii 2021 jyly ótken jylǵy 7,1%-ben salystyrǵanda 6,6%-ǵa deiin tómendeidi dep kútilýde, biraq 2019 jylǵy daǵdarysqa deiingi mánge qaraǵanda joǵary -5,4% bolyp qala beredi.Tipti 2022 jyly bul kórsetkish tek 6%-ǵa deiin tómendeidi dep kútilýde», - dedi ERDO Boljaý departamentiniń direktory Dmitrii Shýmekov.
Kóptegen adamdar resmi túrde jumysynan aiyrylmaǵandyqtan jáne májbúrli demalysta bolǵandyqtan, jumyssyzdyqtyń balama kórsetkishi jumys ýaqytynyń kórsetkishi bolyp tabylady. Máselen, HEU málimeti boiynsha, ótken jyly barlyǵy jumys istegen ýaqyt sany álemdik aýqymda 8,8%-ǵa qysqardy, bul tolyq jumyspen qamtylǵan 303 mln jumys ornyn (budan ári - TJQJO) joǵaltýdy bildiredi. Óńirler bólinisinde tabysy ortashadan tómen elderdiń ekonomikalary eń kóp shyǵynǵa ushyrap, ol 11,3%-dy (132 mln TJQJO) qurady. Tabysy joǵary elder bar bolǵany 8,3%-dy (46,3 mln TJQJO), tabysy ortasha deńgeiden joǵary elder 7,3%-dy (110 mln TJQJO), tabysy tómen elder 6,7%-dy (15 mln TJQJO) joǵaltty.
Eńbek ministrliginiń dereginshe, G20-ǵa kiretin elder 2020 jyly 195 mln TJQJO nemese jumys istegen jumys ýaqytynyń 8,5%-yn joǵaltty, al 2021 jyly olardyń shyǵyndary úsh ese azaiyp, 68,2 mln TJQJO quraidy, bul jumys istegen ýaqyttyń 3%-ǵa qysqarýyna sáikes keledi.
Osyǵan bailanysty eń kóp zardap shekken elder qatarynda Perý - jumys ýaqytynyń qysqarýy 27,5%, Gondýras (24,3%), Panama (23,5%), Argentina (21%) bar. AQSh-ta shyǵyn 9,2%, EO aýmaǵyndaǵy 27 elde 8,3%, Ulybritaniia 12,8% boldy. Eýroodaqtyń iri ekonomikalarynyń (Germaniia, Frantsiia jáne Italiia) shyǵyny tiisinshe 6,3%, 8,4% jáne 13,5% qurady. Aziianyń iri ekonomikalarynda jumys istegen ýaqyt mólsheri kelesidei qysqardy: Qytaida 4,1%, Japoniiada 5,4% jáne Úndistanda 13,7% .
HEU baǵalaýy boiynsha Qazaqstanda 2020 jyly COVID-19 daǵdarysy saldarynan qyzmetkerlerdiń ekonomika boiynsha jumys istegen ýaqyty ótken jylmen salystyrǵanda 11,5%-ǵa qysqardy, al tolyq jumyspen qamtylǵan jumys oryndarynyń sanynda (aptasyna 40 saǵat) kórsetilgen jumys ýaqytynyń joǵalýy 939,2 myń birlikti qurady. Kórshiles elderde jumys ýaqytynyń azaiýy Resei Federatsiiasy men Ózbekstandaǵy 8,5%-dan Qyrǵyzstandaǵy 11,7%-ǵa deiin ózgerdi.
Toqsandyq ólshemde álemdik ekonomika úshin eń aýyry 2020 jyldyń ekinshi toqsany boldy, ol kezde jumys istegen ýaqyt sany 2019 jyldyń sońǵy toqsanymen salystyrǵanda 18,2%-ǵa qysqardy, al birinshi toqsanda shyǵyn barlyǵy 5,2%-dy qurady. Biraq úshinshi toqsanda shyǵyn 7,2%-ǵa deiin, al tórtinshi toqsanda 4,6%-ǵa deiin tómendedi.
«HEU-da 2021 jyly álemdik shyǵyn 2020 jylǵymen salystyrǵanda eki eseden astam tómendeidi jáne 3,5%-dy nemese 122 mln TJQJO quraidy dep kútilýde. Bul shyǵyndardyń ishinde tabysy ortasha deńgeiden tómen elderge 42,4 mln TJQJO nemese 35%, tabysy ortasha deńgeiden joǵary elderge 49,5 mln TJQJO (41%) keledi, al tabysy joǵary elderdiń shyǵyny barlyǵy 22 mln TQJO, al tómen elderde 8,1 mln TJQJO quraidy», - dep túiindedi vedomostvo.
