Foto: alashaqparat.kz
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń memlekettik baǵdarlamalardy ulttyq jobalarǵa transformatsiialaý jónindegi tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda túrli baǵytta jobalar kesheni ázirlengen bolatyn. Sonyń biri – Kásipkerlikti damytýdyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan ulttyq jobasy. Atalǵan joba kásipkerlik belsendilikti arttyrýǵa, kásipkerlerdiń ósýin jedeldetýge, sonymen qosa básekelestikti damytýǵa baǵyttalǵan.
Osy oraida, Túrkistan oblysynyń BAQ ókilderi Sozaq aýdanyndaǵy memlekettik baǵdarlamalar arqyly kásip ashqan azamattardyń jumysymen tanysty.
Sholaqqorǵandyq kásipker Talshyn Satybaldy ótken jyly atalǵan joba arqyly 1 mln 225 myń teńge kóleminde qaitarymsyz grant alǵan. Ol osy qarjyǵa aýdan ortalyǵynan massaj salonyn ashyp, onda áielder men balalarǵa arnalǵan emdik jáne klassikalyq massaj qyzmetterin kórsetedi. Búginde kásipker 6 adamdy jumyspen qamtyp otyr. Kásipkerdiń aitýynsha, ortalyqta massajdan bólek, hidjama, shýgaring, sathý terapevt jáne manikiýr qyzmetteri bar.
«Qaitarymsyz grant – aýdan turǵyndaryna kásip bastaýǵa úlken kómek. Búginde ortalyǵymyzda aýyl turǵyndaryna túrli qyzmetter kórsetilip jatyr. Keide tipti turǵyndar aldyn ala jazylyp keledi. Ózim bul salada úsh jyldan beri eńbek etip kelemin, al ortalyqtyń ashylǵanyna bir jyl boldy. Men aldymen arnaiy kýrsty oqydym, al qazir massaj sabaqtaryn ózim ótkizemin, 40-qa jýyq shákirtim bar. Ortalyqtaǵy qyzmetkerlerdiń ai saiynǵy tabysy 200-300 myń teńgeni quraidy. Aldaǵy ýaqytta osy kásibimdi damytý maqsatynda qosymsha memleketten granttar bólinip jatsa, taǵy da qatysý josparda bar. Condai-aq, sońǵy úlgidegi zamanaýi apparattardy alyp, kásibimdi odan ári damytýdy kózdep otyrmyn», – dedi kásipker.
Memlekettik grantpen kásibin dóńgeletip otyrǵandardyń biri – Záýre Amanbekova. Ol úiiniń irgesinen shaǵyn naýbaihana ashqan. Qaitarymsyz grant kerekti qural-jabdyqtar satyp alýyna úlken septigin tigizgenin aitady. Oǵan konditerlik ónim pisiretin pesh, úlken tońazytqysh satyp alypty. Qazir tapsyrystardy oryndap jatyr. Eńbekpen órnektelgen ómiri kópke úlgi bolarlyq. Búginde munda dámi til úiiretin túrli tátti kúlsheler men konditerlik taǵamdar daiyndalady. Munda bes adam eńbek etedi.
«Bul kásippen otbasymyzben ainalysamyz. Sebebi joldasym, ulym men kelinim maǵan kúndelikti kómektesedi. Ulym dúkenderge nandy taratyp otyrsa, kelinim sol tátti nandardy pisirýge kómektesedi. Odan bólek qaramaǵymda eki adam jumys istep, óz nápaqasyn taýyp júr. Ózim Almaty qalasynda Nan pisirý makaron jáne konditerlik óndiris tehnologiiasy mamandyǵynda bilip alǵanmyn. Eńbektiń nany tátti deidi. Eńbeksiz adam armanyna jete almaidy. Jumys isteimin degen adamdarǵa qýana-qýana úiretemin», – dedi kásipker.
Eske sala ketsek, byltyr Sozaq aýdanynda 80-nen asa azamat memlekettik granpen qamtylsa, 511 adam «Biznes bastaý» boiynsha oqýǵa jiberilgen.
Aita ketsek, biyl Túrkistan oblysynda 600-ge jýyq jasqa 2,5 paiyzdyq jeńildetilgen nesie beriledi. Qazirgi tańda qujat qabyldaý júrip jatyr. Qatysýshylardyń jasy 21 men 35 aralyǵynda bolýy tiis. Jastar 5 million teńgege deiin nesie ala alady.
2021 – 2025 jyldarǵa arnalǵan kásipkerlikti damytý jónindegi ulttyq joba 10 mindetti kózdeidi, onyń 3-i halyqty jumyspen qamtýǵa járdemdesýge baǵyttalǵan: óz isin ashý jáne damytý úshin jaǵdai jasaý, sýbsidiialanatyn jumys oryndaryn uiymdastyrý arqyly kásipkerlerdi qoldaý jáne kásipkerlerdiń qajettilikterine daǵdylardy damytý. Birinshi mindet sheńberinde “Bastaý Biznes” jobasy boiynsha kásipkerlik negizderine oqytý júrgiziledi, sondai-aq memlekettik tirkeý merzimi dara kásipker retinde úsh jyldan kem bolatyn jumyssyz nemese dara kásipker retinde grant berýge ótinish berilgenge deiin olar tirkelgen jaǵdaida halyqtyń áleýmettik osal toptaryna granttar beriledi. Ekinshi mindet sheńberinde eńbek naryǵynda belgili bir kedergilerge tap bolǵan adamdardy (jumyssyzdar, jastar, múgedektigi bar adamdar, zeinetkerlik jasqa deiingi adamdar jáne t.b.) jumyspen qamtýǵa yqpal etetin is-sharalar iske asyrylady.Oqý oryndarynyń túlekterine arnalǵan Jastar praktikasy, “birinshi jumys orny” jáne “urpaqtar kelisimsharty” jobalary boiynsha jumys oryndary olar alǵan kásip (mamandyq) nemese sabaqtardyń Ulttyq synyptaýyshynyń sol sabaq tobyna jatatyn uqsas kásip (mamandyq) boiynsha qurylady.
Jastar praktikasy alǵan kásibi (mamandyǵy) boiynsha bastapqy jumys tájiribesin alýǵa arnalǵan (qatysý merzimi 12 aiǵa deiin, sýbsidiialar mólsheri 30 AEK (ai saiyn). “Birinshi jumys orny” jobasy birinshi ret jumys izdep júrgen jumyssyzdarǵa jumys oryndaryn jáne qajetti eńbek daǵdylaryn berýge baǵyttalǵan (qatysý merzimi 18 aiǵa deiin, sýbsidiialar mólsheri 30 AEK (ai saiyn). “Urpaqtar kelisimsharty” jobasy keiinnen zeinetkerlik jasqa tolǵan jumyskerdi aýystyra otyryp, jumysqa ornalastyrýǵa baǵyttalǵan (qatysý merzimi 6 aiǵa deiin, sýbsidiialar mólsheri 30 AEK (ai saiyn). Qoǵamdyq jumystar-qyzmetkerlerdi aldyn ala kásiptik daiarlaýdy talap etpeitin, olardyń ýaqytsha jumyspen qamtylýyn qamtamasyz etý úshin áleýmettik-paidaly baǵyty bar eńbek qyzmetiniń túrleri. Qoǵamdyq jumystarǵa qatysýǵa: jumyssyzdar; jazǵy demalys kezeńinde jalpy bilim beretin mektepterdiń joǵary synyp oqýshylary men stýdentteri; bos turýyna bailanysty jumyspen qamtamasyz etilmegen adamdar (qatysý merzimi 12 aiǵa deiin, sýbsidiialar mólsheri keminde 20 AEK (ai saiyn) quqyly.
Áleýmettik jumys oryndary jumyssyzdardyń jalaqysyn sýbsidiialai otyryp, olardy jumysqa ornalastyrýǵa arnalǵan (qatysý merzimi 12 aiǵa deiin, sýbsidiialar mólsheri keminde 20 AEK (ai saiyn). “Kúmis jas” jobasy 50 jastan asqan jumyssyzdardyń ekonomikalyq belsendiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan (qatysý merzimi 36 aiǵa deiin, sýbsidiia mólsheri 30 AEK-ten aspaidy (ai saiyn). Joǵaryda kórsetilgen sýbsidiialanatyn jumys oryndaryna qatysý úshin mynadai qujattar qajet: qatysýǵa ótinish; jeke basyn kýálandyratyn qujattyń kóshirmesi; eńbek kitapshasynyń kóshirmesi (bar bolsa); bilimi týraly qujattyń kóshirmesi (attestat, kýálik, diplom), bar bolsa oqýdan ótkenin rastaityn qujattar (kýálik, sertifikat).Jumyssyz azamattardy kásiptik oqytý 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan kásipkerlikti damytý jónindegi ulttyq joba sheńberinde kelesi úsh baǵyt boiynsha uiymdastyrylady. Birinshiden, jumys berýshilerdiń suranysy boiynsha oqý uiymdarynda oqytý. Oqytý oqytýdan ótken adamdardy jumysqa ornalastyrýǵa kepildik beretin jumys berýshilerdiń ótinimderi boiynsha uiymdastyrylady. Ol úshin taraptardyń (jumyspen qamtý ortalyǵy, jumyssyz, jumys berýshi jáne oqý uiymy) arasynda taraptardyń quqyqtary men mindetterin kózdeitin 4 jaqty áleýmettik kelisimshart jasalady.
Ekinshi, jumys berýshide jumys ornynda oqytý. Jumys berýshilerde jumyssyzdardy jumys ornynda oqytý bilikti tálimgerdi bekite otyryp, kásiporyndar bazasynda uiymdastyrylady. Oqý kezeńinde jumys berýshi jumyssyzdarmen eńbek shartyn jasasady jáne ony ýaqytsha jumys ýaqytyna jumysqa ornalastyrady.
Úshinshi, platformada onlain oqytý skills.enbek.kz. Portal onlain oqytýdyń qysqa merzimdi kýrstarynyń marketpleisi bolyp tabylady jáne suranysqa ie daǵdylardy úirenýge nemese biliktiligin arttyrýǵa niet bildirgen kez kelgen respýblika azamaty úshin qoljetimdi. Jastardyń kásipkerlik bastamalaryn qoldaý úshin jeńildetilgen shaǵyn nesieleý qarastyrylǵan. Nominaldy syiaqy mólsherlemesi-jyldyq 2,5% – dan aspaidy. Qaryzdyń eń joǵary somasy-kepilmen qamtamasyz etýdiń mindetti shartymen 5 mln teńgege deiin. Nesieleý merzimi mal sharýashylyǵyn qospaǵanda, kez kelgen maqsat úshin 5 jylǵa deiin (qyzmettiń osy baǵyty úshin – 7 jylǵa deiin).
2021 – 2025 jyldarǵa arnalǵan kásipkerlikti damytý jónindegi ulttyq joba 10 mindetti kózdeidi, onyń 3-i halyqty jumyspen qamtýǵa járdemdesýge baǵyttalǵan: óz isin ashý jáne damytý úshin jaǵdai jasaý, sýbsidiialanatyn jumys oryndaryn uiymdastyrý arqyly kásipkerlerdi qoldaý jáne kásipkerlerdiń qajettilikterine daǵdylardy damytý.
