Foto: okg.kz
Alǵash táýelsizdik alǵan jyldary elimiz birshama qiyndyqqa ushyraǵany ras. Ekonomikamyz quldyrap, aýyldar tozyp, halyq qalaǵa shubyryp, qolyna ilingenin qorek qylǵan zaman da ótti. Sondai alasapyran kezeńde el ishinde istiń kózin taýyp, qoldaǵy baryn qurap, ózimen birge jerlesterin de jumyspen qamtyp, zamana qiyndyǵynan eńsesin túsirmei shyqqan isker azamattar tabylyp jatty. Búgingi keiipkerimiz Habibýlla Azimov – toqsanynshy jyldardyń toqyraýyn mańdai ter, adal eńbeginiń arqasynda jeńip shyqqan kásipker qariia.
Ol Saýran aýdany, Qarashyq aýyldyq okrýginde dúniege kelgen. Eńbek jolyn sol kezdegi «Pobeda» kolhozynda qurylysshy-injener qyzmetinen bastaǵan. Táýelsizdikten keiin «Turan» sharýa qojalyǵyn quryp, maqta sharýashylyǵymen ainalysa bastady. Jyldardy araǵa salyp maqta óńdeitin, onyń maiyn alatyn, tamshylatyp sýarý tehnologiiasyna polietelindi sý qubyrlaryn shyǵaratyn, sút ónimderin óńdeitin tsehtar ashqan. Búginde bul jumys oryndary «Qazaqstanda jasalǵan» markasymen túrli ónimderin shyǵaryp, 150-ge jýyq adamdy jumyspen qamtyp otyr.
– Men eń alǵash ret 1992 jyly qurylys materialdaryn satýmen ainalystym. Keiin kolhoz basshylarynyń usynysymen maqta óńdeitin tseh ashtym. Ol kezderi maqtany ózimiz egetin edik, – deidi aqsaqal.
Habibýlla Azimov táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda Qarashyq aýylynda alǵash ret jip iiretin tseh ashypty. Búginde aitýǵa ońai bolǵanymen, kásipkerlik jolynda talai qyzyqtar men qiyndyqtar bolǵanyn óz aýzynan estidik.
– 1996 jyly jip iiretin tseh ashýdy oiladym. Ol úshin Reseidiń Ivanovka aýdanyna saparlap, sol óńirdegi 46 fabrikany túgel aralap, ózim úirenip, kózimmen kórip, jan-jaqty zertteý júrgizdim. Reseilik áriptesterim bilimdi mamanmen, qajetti qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etip, qol ushyn sozdy, – deidi Habekeń. Árine, shyǵasy shyqpai, kiris kirmeitini belgili. Ol jyldary aýylda bul istiń jónin biletin maman da tapshy edi. Sondyqtan Habibýlla aǵamyz aýyldaǵy qoly epsekti qyz-kelinshekterdi jinap Táshkenge oqytqan eken.
– Mamandarymdy tigin fabrikasynda oqytyp, úiretip shyǵarý asa mańyzdy edi. Ol kezde Almatydaǵy fabrikalar jabylyp qalǵan, Resei alys boldy. Sondyqtan Ózbekstanǵa bardym. Qaisybir istiń bolmasyn, bastamasynda kedergilerge jolyǵatynyń belgili. Táshkendegi fabrikanyń bastyǵy orys kelinshek eken. Meniń qyzdarymdy oqýǵa qabyldamai, úiretýden bas tartyp, «Almatyǵa, Reseige bar» dep mańyna jýytqysy kelmedi. Men «biz únemi nashar ómir súretinimiz úshin shaǵymdanyp júremiz. Al, nashar ómir sen siiaqty kertartpa kisilerdiń kesirinen bolyp jatyr. Mine, men úlken iske niet etip, shekara asyp kelip turmyn. Al, seniń jolatqyń kelmeidi. Qyzǵanysh degen qaýipti kesel» dep aityp tastadym. Ol sóz tappaǵasyn «jalaqy tólemeimin, jatar oryn bere almaimyn, tamaǵyn ne isteimin?» dep bultaqqa sala bastady. «Jalaqysy, jatar orny, tamaǵy, jalpy barlyq shyǵynyn moinyma alamyn» dep kóndirdim. Keiin sol qyzdaryma orys kelinshektiń riza bolǵany sonshalyqty «osyndai pysyq qyzdar mende joq» dep shynyn aitty. Sol qyzdarym aýylǵa kelip, ózgelerge de úiretti» deidi aqsaqal. 1996 jyly ashylǵan sol tsehta júzden asa adam jumys istegen.
Keiipkerimiz búginde maqta salasynyń qyr-syryn túgel meńgergen desek bolady. Jyl saiyn 800 gektardan asa jerge maqta egip, 35-38 tsentnerden ónim alady. Ony Resei, Bangladesh, Chehiia, Túrkiia, Pribaltika elderine ótkizedi. Ózimiz shyǵarǵan «Jańa Túrkistan» dep atalatyn, 120 kúnde ashylatyn maqtanyń sorty óte sapaly. Sondyqtan da oǵan suranys kóp. Búginde aýylda maqtany qolmen teretin adam qalmady. Barlyǵyn biz arnaiy tehnikamen terip beremiz» deidi ol.
Ǵumyrynyń elý bir jylyn eńbekpen ótkizip kele jatqan qariianyń aitary men kóńilge túigeni mol. Ásirese, egis salasynyń qajettiligi men kemshin tustaryna bei-jai qarai almaidy. Onyń aitýynsha, diqandar janarmaidyń, elektr energiiasyn, túrli himiialyq qospalardyń qymbattyǵynan zardap shegedi.
«2000 jyldary jaryqtyń baǵasy 1 teńge 7 tiyn edi. Qazir 47 teńge boldy. Soliarka 3 teńgeden 300 teńgege kóterildi. Buryn bir keli maqtaǵa 6 litr soliarka keletin, qazir bir keli maqta 200 teńge, al, soliarka 300 teńge. Ónim arzan, shyǵyn qymbat» deidi ol. Qariianyń aitýynsha, baǵany kóterý qiyndyqtan shyǵar jol emes. Sondai-aq, satýshy men alýshynyń arasyndaǵy tepe-teńdikti durystaý qajet.
«Máselen, bir jyldary júgeri qymbat bolsa, eldiń bári júgeri egip ketedi. Ónim kóp bolǵan soń, quny túsetini naryqtyń zańy. Birer jyl buryn halyq maldy kóptep ustaityn bolǵandyqtan, jem-shóp baǵasy kóterilip ketti. Mal ustaýdyń shyǵyny artyp ketken soń, turǵyndar qolda bar malyn satyp, basyn azaityp edi, mine, jońyshqa arzandap ketti. Qaýyn-qarbyz egetin diqandar tikelei Reseidiń naryǵyna muqtaj. Biyl ol jaqtan suranys az boldy da, keibir diqandarymyzdyń eńbegi esh boldy» deidi qariia.
Habibýlla Azimov búginde elimizdiń tek shikizat óndirýmen ǵana toqtalyp qalǵanyna alańdaidy.
«Máselen, bir tonna maqtanyń paidasy 1500 dollar bolsa, odan alynatyn kóilek, shulyq, bas kiim, taǵy da basqa ónimderden túsetin paida júz myń dollarǵa deiin barady. Sondyqtan elimiz maqtany óńdeitin, odan turmysqa qajetti zattar shyǵaratyn fabrika salsa jaqsy bolar edi. Sol sekildi qyzanaq, bolgar buryshy, sábiz, kartop, baklajan sekildi baqsha ónimderinen tez daiyndalatyn taǵam óndirý de tiimdi. Búginde «Rollton», «Doshirak» sekildi taǵamdardyń kúnine milliondaǵan danasy satylady. Al, bizde olardy shyǵarýdyń barlyq múmkindigi bar. Búginde bazarymyzdy Resei, Ózbekstan, Qytai, Túrkiia elderiniń ónimi jaýlap alǵan. Al, ol naryqta biz joqpyz, bar bolsaq, tym azbyz» deidi kásipker keiipkerimiz.
Búginde jubaiy Malar apamyzben birge eki ul, úsh qyz tárbielep, nemere súiip otyrǵan qariia áli de attan túspek emes.
«Jumys barysymen birqatar eldiń dámin tattym. Bir baiqaǵanym, Qazaqstan qazir kópke tanymal. Bir qýanarlyǵy, biz jaily tek jaǵymdy pikir aityp jatady. Meni sol qýantady. Árine, kez kelgen eldiń kem-ketigi bolady. Biraq, ol da túzelip, jolǵa túsedi. Eń bastysy, táýelsiz elimizdiń baǵyty aiqyn, maqsaty anyq. Men jaqsylyqqa senemin!» deidi qariia.
Pernebai Sapar,
«Ońtústik Qazaqstan».
