Foto: Keiipkerdiń arhivinen
Ǵalamdaǵy eń qaýipti mamandyqtardyń biri – órt sóndirýshi qyzmeti. Naǵyz er azamattarǵa tán mamandyq júrektilik pen batyldyqty talap etedi. Kúnde ólim men ómirdiń arasynda arpalysyp júrgen batyrlardyń qural-saimandary saqadai sai, daiyndyqtary joǵary bolýy kerek, dep jazady Ult.kz.
Ómir men ólim arasyndaǵy mamandyqty igerip júrgen keiipkerimiz Qulmanov Daýlet. Ol 1991 jyly Túrkistan oblysynda dúniege kelgen. Túrkistan oblysy Saýran aýdanyna qarasty órt sóndirý bóliminiń júrgizýshi qyzmetkeri.
Keiipkerimizdiń kúndik jumys ýaqyty tártip boiynsha 8:45-te bastalady. Ár kúni tańy jattyǵý jumystaryn jasaýmen bastalady. Avtokólik júrgizýshisi bolǵan soń, joldaǵy erejelerdi qatty saqtaityn aitty. Ǵylymi biologiia mamandyǵyn meńgerse de, órt sóndirý mamandyǵyna degen qyzyǵýshylyǵy artyp, qazirgi tańda órt sóndirý salasy boiynsha qyzmet etip júr.
Batyrlyq ta, táýekelshildik te tolyp artylatytyn mamandyqtyń biri – órt sóndirýshi mamandyǵy. Álemde bul mamandyq birneshe júzdegen jyldar paida bolǵan, al Qazaqstanda bul mamandyq 2008 jyly 90 jyldyǵyn atap ótedi. Órt sóndirýshiler, jaýyngerler men ofitserler halyqtyń ómirin, dúnie-múlkin qorǵaý úshin ot jalynymen arpalysatyn, órtterdiń aldyn-alý sharalaryn júrgizetin erjúrek tulǵalar.
Búgingi keiipkerimiz Túrkistan oblysy Túrkistan qalasynyń týmasy Sandybaev Asanǵali Beisenǵaliuly. Ol 1990 jyly qyrkúiek aiynda týylǵan. Eń alǵash 2013 jyldan bastap qyzmetke kelgen. Mamandandyrylǵan Ashysai degen eldi mekende jumys atqarǵan, 2020 jyldan keiin Saýran aýdanynda qurylǵan órt sóndirý bóliminde jumys jasaidy. Eger belgili bir jerde órt shyqqan jaǵdaida eń birinshi qońyraý dabyly osy mekemege túsedi. Arnaiy tutqada otyrǵan kezekshi dispecher oqiǵa bolǵan oryndy anyqtap, jaqyn mańdaǵy órt sóndirý kóligin jiberýge tyrysady. Laýlaǵan ottyń kóp aimaqty sharpymaǵany anyqtalsa bir ǵana kólik jetip barady. Sebebi, tonnalap sý tiegen bir kóliktiń kúshi jalynnyń betin qaitarýǵa qaýqarly. Úi, qoima, zaýyt t.s.s. úlken ǵimarattar men ormandy alqaptar órtene bastasa kóptegen kólikter, sonymen qosa ózge de qaýipsizdik tehnikalary jóneltiledi.
Kei jaǵdailarda tikushaqtyń da kómegine júginetin kezder bolady. Dabyl qońyraýy túsken jerge birinshi bolyp jetken órt sóndirýshiler eń birinshi arnaiy qubyrshekti jaqyn mańdaǵy sý aǵatyn qubyrlarǵa bolmasa kóliktiń sý saqtaityn bóligine qosady. Qyzyl jalynnyń beti qashan qaitatynyn eshkim bilmeidi. Keibir laýlaǵan otpen arpalys, birtalai kúnge sozylady. Osy ýaqytta sharpyǵan ottyń arasynda qalyp qoiǵan jandardy qutqarý úshin órt sóndirýshiler laýlaǵan jalynnyń ortasyna kirýge týra keledi. Órt sóndirýshi bolý úshin eń birinshi siz detektiv sekildi jumys jasai bilýdi úirengenińiz jón. Bul qaida bara jatqanyńyzdy, qandai qujattardy alý keregin jáne qandai alǵashqy kómekterdi jasaý kerek ekenin bes saýsaǵyńyzdai bilgenińiz durys.
Qazirgi qyzmeti bólimshe komandiri 10 jyldyq qyzmet jolynda eń esinde qalǵan oqiǵasy «3 adamdy órtten jalǵyz ózi qutqarǵan» eken.
Órt sóndirýshilerdiń basty maqsattarynyń biri – adamdardy qutqarý. Olar basyp qalǵandardy qutqarý úshin janyp jatqan ǵimarattarǵa kirip, óz ómirlerin qaterge tigedi. Olardyń batyldyǵy men adaldyǵy kóptegen adamdardyń ómirin saqtap qalady. Oqiǵa ornynda órt sóndirýshiler birinshi bolyp áreket etýdi de maqsat tutady. Olar meditsinalyq top kelgenge deiin zardap shekkenderge meditsinalyq kómek kórsetedi, bul kóbinese adamdardyń ómirin saqtap qalýdyń sheshýshi faktory bolyp tabylady.
Órt sóndirýshiniń jumysy joǵary kásibilikti, janqiiarlyqty jáne basqalardyń múddesi úshin óz ómirin qaterge tigýdi talap etedi. Olardyń qyzmetke degen adaldyǵy men erligi alǵys pen qurmetke laiyq. Bul adamdar bizdiń qaýipsizdigimizdi qorǵaidy, biz olardyń batyldyǵy men adaldyǵyn baǵalaýymyz kerek.
