Foto: okg.kz
Qazyǵurt aýdanyna qarasty Turbat aýylyndaǵy «Paseka bal» sharýa qojalyǵy tóńirekke joǵary sapaly balymen tanymal. Qojalyqtyń bul ónimi Qazaqstandaǵy eń iri importtaýshylardyń alǵashqy bestigine kiredi. Qazirgi tańda sharýa qojalyǵy tek omartany kútip-baptap, bal jinaýmen ǵana emes, jylyjaida gúl ósirýmen de, kókónis ósirýmen de ainalysady.
Agronom Salymjan Shakirov jylyjaida gúl ósirý kásibin Áziz Qasimovpen birigip, seriktes bolyp ashqandaryn aitady. Negizgi jumys barysyn qadaǵalap otyratyn da osy Salymjan. Al, Áziz Qasimov akademiialyq omartashylyq bilimi bar kásipqoi maman.
Aita ketý kerek, jalpy aýdandaǵy gúl ósirý jylyjailary 7,5 gektar aýmaqty alyp jatyr. Sonyń 2,5 gektary osy «Paseka bal» sharýa qojalyǵynyń ieliginde.
Turbat aýyly buryn raýshannyń «qara magiia» dep atalatyn túrin egýmen tanymal bolyp kelgen. Endi oǵan Gollandiianyń «misti babls» jáne «katalina» túrleri básekeles bola bastaǵan syńaily. Búginde 1 gektar 20 sotyq alqapta «babls», 800 gektarda «qara magiia», 2 sotyq jerde «katalina» ósirilýde.
«Katalina» gúldi sary búrshikterden tursa, «babls» qyzǵylt jáne kúlgin reńkti bolyp keledi. Onyń bir ósindisinde 15 búrshikke deiin bar. Bul gúl talǵampaz jandarǵa arnalǵan, óte ásem kórinedi.
Raýshan baqtarynda gúlder jyl on eki ai boiy ósiriledi. Qazirgi ýaqytta, iaǵni kúzdiń sońǵy aiynda kún saiyn 3 myń túp gúl kesiledi. Ony ótkizýde eshqandai kedergi joq. Satyp alýshylar ózderi keledi. Osylaisha Turbat raýshandary Shymkent, Almaty, Astana, Qyzylorda sondai-aq, elimizdiń basqa qalalaryna da jóneltiledi.
Salymjannyń aitýynsha, gúlder – erekshe kútimdi jáne jaily jaǵdaidy qajet etedi. Onyń ishinde jaqsy jaryqtandyrý, 70 paiyzdyq ylǵaldylyq, jylý jáne taǵy basqa máseleler bar. Tiisinshe, oǵan ketetin shyǵyndar da az emes. Gúl jylyjailary qarasha aiynan sáýirge deiin jylytylady. Osy jylytý maýsymynda 1000 tonnaǵa deiin kómir jaǵylady. Elektr energiiasy úshin aiyna 250-300 myń teńge tóleidi.
Al, gúlderdiń kúndelikti kútimine Turbat aýylynyń turǵyndary tartylady. Jumys az emes. Gúlderdi sýarý, aram-shópten tazartý, dári shashý qajet. Turaqty jumys isteitinderdiń ailyǵy 150-200 myń teńge tóńireginde. Al, jaldamaly jumysshylar kúnine 5-6 myń teńge alatyn kórinedi.
– Gúldiń shyǵý tegi gollandtyq bolǵanymen, kóshetin Ózbekstannan aldyrǵanbyz. Bizdiń bazarlarǵa gúl Gollandiiadan, Ózbekstannan keledi. Sondyqtan olardy ózimizge básekeles sanaimyz. Biz alypsatarlarǵa taýarymyzdy kóterme baǵada beremiz. Biraq, bul turaqty baǵa emes, jaz kúnderi 150-200 teńgeden ótkizýge májbúrmiz. Bizdiń gúlderimiz bazarda 1000 teńgeden satylady.
Bizdiń elimizde tek kókóniske ǵana sýbsidiia beriledi. Úkimetten gúlge de sýbsidiia berilse dep ótiner edik. Jáne taǵy bir problema – kómir qymbat. Sony jeńildetilgen baǵada berýge kómektesse deimiz.
Munan bólek, Ózbekstannan gúl tasymaldaý jaǵyna shekteý qoiylsa. Olar bizdiń naryqty basyp qaldy. Kórshilerde gaz, jaryq tarifteriniń arzan bolýyna bailanysty gúlderdiń ózindik quny bizdikinen tómen. Onyń ústine olarda jumysshy kúshi de kóp. Olarmen básekelese almaimyz. Bul úshin úkimettik sharalar qajet, – deidi suhbattasymyz.
Otandyq gúl biznesiniń tabysty damýy úshin aitylǵan bul ótinish-tilekter quzyrly oryndardyń qulaǵyna jetse igi.
Baian Darǵojina,
«Ońtústik Qazaqstan».
