Foto: okg.kz
Taiaýda jolymyz túsip Keles aýdanyna bardyq. Oraz ata aýylyna kireberistegi Bolashaq kóshesiniń boiynda bir úidiń aýlasyndaǵy alqyzyl gúlder anadaidan kózdiń jaýyn alyp, eriksiz nazarymyzdy aýdardy. Áli asfalt tóselmegen shań joldaǵy ásem kórinis beinebir japan daladaǵy jalǵyz gúlzar siiaqty.
«Ásemdik árkimniń ózi úshin kerek. Kóshemiz shań eken dep biz de qoqysqa belshemizden batyp otyra bermeýimiz kerek qoi. Tazalyq eń aldymen adamnyń ózine qajet. Men úshin tańerteń erte turyp, aýladaǵy gúlderge sý seýip, onyń sulýlyǵyna tamsanýdyń áseri bólek» deidi aýylǵa sulýlyq syilap turǵan ásem aýlanyń iesi Meńsulý Maldybaeva.
Meńsulý Shájenqyzynyń aitýynsha, gúl ásemdik syilap qana qoimaidy, sonymen birge aýlany shybyn-shirkeiden de qorǵaidy.
«Bizdiń aýlamyzda masa bolǵan emes. Esesine gúldiń jupar iisi ańqyp turady. Kórshilerimiz de gúldiń keremet iisi seziletinin aitady. Gúl ósken jerde shybyn-shirkei, masa bolmaitynyna ózim de tań qaldym. Keshke taman kóshege shyqsań keide masanyń kóptiginen kóz ashyp júre almai qalasyń, al, bizdiń aýlada eshqashan ondai bolǵan emes. Qaita aýlaǵa kirgennen ózińdi jeńil sezinip, tynysyń ashylyp sala beredi. Jalpy, gúldiń keremetin ony ósirgen adam ǵana biledi» deidi ol.
Iá, dala gúlderin aitpaǵanda, kishkentai bólme gúlderiniń ózi ondaǵy jaǵymsyz kómirqyshqyl gazyn ózine sińirip, aýany ottegimen toltyrady. Qysta úide jylý júiesin qoldanǵandyqtan aýa qurǵap ketedi. Al, gúlder úi aýasyn ylǵaldandyrady. Olar turmystyq tehnika men quraldardan bólinetin elektromagnitti sáýlelerdi ózine sińiredi. Sol arqyly adamnyń álsireýi men bas aýrýyna jol bermeidi. Halyq arasynda bólme gúlderi adamǵa baqyt, tynyshtyq, bailyq jáne súiispenshilik ákeledi dep senim bar.
Bala kezden bólme gúlderin ósirýge áýes bolǵan Meńsulý ár gúldiń qasietin de jatqa biledi.
«Anam Jarylqasyn bizdi jastaiymyzdan tazalyqqa, ásemdikke úiretti. Bólme gúlderin ósirý bizdiń bala kezdegi eń jaqsy kóretin jumysymyz edi. Ata-anamyz muǵalim bolǵandyqtan bizge únemi «Ásemdikke áýes bolyńdar, sulýlyqty, tazalyqty jaqsy kóretin adam eshqashan jamandyqqa úiir bolmaidy» dep otyratyn. Sodan biz gúl ósirýge áýes boldyq. Sińlim Úrjan ekeýmiz bólmeniń bárin gúlge kómkerip tastaimyz. Búginde ol Astanada turady, mektepte informatika páninen sabaq beredi. Kópqabatty úide tursa da gúl ósiredi. Bólmesindegi alqyzyl gúlder men jasyl jelekten janyń rahat sezimge bólenedi» deidi Meńsulý Maldybaeva.
Bólme gúlderinen bólek, aýladaǵy alqyzyl gúlderdiń de bizge beimálim syrlary kóp eken. Árqaisysyna jeke toqtalyp, tanystyryp júrgen Meńsulý Shájenqyzyn kásibi florist dersiń.
«Myna gúldiń aty – Fikýs. Bul ainaladaǵy shańdy ózińe tartyp, aýany tazalaityn qasietke ie. Kúnde tańerteń azdap sý seýip, betindegi shańyn ketiremin, keshke taǵy shań tolyp qalady. Sóitsek, aýadaǵy shańdy ózine sińirip alady eken. Al, mynany kópshilik «Geran» dep ataidy. Qazaqshasy – qaztamaq. Iisi ótkir, anadaidan seziledi. Adamnyń uiqy buzylýyn retteidi ári bakteriialarmen kúresedi. Gerannyń adam janymen egiz ekeni sonsha, birer kún tumaýratyp aýyryp qalsań bul gúlden de maza ketedi. Eger gúl qýrap qalsa, demek úide bireý aýyryp jatyr degen sóz.
Qalampyr gúliniń basqa gúlderge qaraǵanda ereksheligi – tez beiimdelgish. Mysaly, bir aýlada turǵan jerinen kóshetin alyp kelip ekseńiz, sizdiń aýlańyzda múldem basqasha bolyp ósýi múmkin. Iaǵni jańa «qonysyna» qarai qubylady. Sóitsek, munyń túp atasy úsh júz túrden turady eken. Boiyndaǵy «qanyna» qarai ár kezde, ár jerde ártúrli bolyp ósedi. Búgin basqasha bolyp turady da araǵa birer ai salyp múldem basqa túrge enýi múmkin. Qalampyrdy jekelep te, toptap ta egip, kógaldandyrýǵa paidalanady. Baý-baqtarda keremettei gúl shoǵyrlaryn jasaýǵa bolady. Ǵalymdar bul gúldiń úsh júz túri bar ekenin anyqtaǵanymen, aýlada jetpiske jýyq túri ǵana ósedi. Qalǵandary qolǵa úiretkenge kónbeidi, iaǵni dalaly jerde erkin óskendi unatady. Biraq, qolǵa úiretilgeni tez gúl ashady» degen Meńsulý ápke taǵy bir gúldi birazdan beri zerttep júrgenin aitty.
«Biz ádette gúldi náziktiktiń, sulýlyqtyń simvoly dep jatamyz. Biraq, qar jaýyp, boran tursa da qasqaiyp tura beretin gúlder bar. Internetten izdep kórsem, bul gúldiń aty «Baqytgúl» eken. Munyń gúldeýi basqa gúlderge uqsamaidy. Kóp gúlder kóktem, jaz ailarynda ǵana gúl jarady da, kúzge qarai solyp qalady. Gúlderi qýrap túsedi. Al, baqyt gúli ondai emes. Jazdyń sońynan bastap kúz ailaryn tolyq gúldep ótkizedi. Qar jaýǵan qarashada da, sýyq urǵan qystyń alǵashqy ailarynda da gúl jaryp turady. Osy qasietine qarap qazaq bul gúldi «qaisar gúl», «qasietti gúl» dep te ataidy. Qaisarlyǵy quddy qazaq qyzyna uqsaidy».
Meńsulý ápkemen ásem gúlderdi aralap júrip taǵy bir qyzyqqa keneldik. Kózi móp-móldir marǵaý anadaida gúlderdi qyzyqtap oinap tur eken. Ádemi kórinisti qalt jibermei sýretke túsirip almaqshy edim, qansha degenmen mysyqtyń balasy emes pe, jalt berip qashyp ketti. Ózimdi haiýanattar baǵynda júrgendei sezingen men Meńsulý ápkege mysyqtaryńyz da ádemi eken dep edim, «Ádemi ǵana emes, aqyldy da» dep qosyp qoidy. Sóitsek, ápkemiz gúl ósirýdiń has sheberi ǵana emes, úi janýarlaryn ósirýdiń de naǵyz mamany bolyp shyqty. Aýlanyń ádemiligine, tazalyǵyna qarap munda taýyq, úirek, qoi-eshki joq deseńiz qatelesesiz. Munyń bári de bar. Al, mal qora jaqta bailaýly turǵan it «tur», «otyr», «jat» degen buiryqty buljytpai oryndap, aqyrynda iesiniń «ól» degenin estip basyn sylq etip tastai saldy. It ekesh ittiń sóz túsinip, buiryq oryndaǵan tilalǵyshtyǵy men aqyldy bolaryna tań qaldym.
Aman Jaiymbetov,
«Ońtústik Qazaqstan».
