فوتو: okg.kz
تاياۋدا جولىمىز تٷسٸپ كەلەس اۋدانىنا باردىق. وراز اتا اۋىلىنا كٸرەبەرٸستەگٸ بولاشاق كٶشەسٸنٸڭ بويىندا بٸر ٷيدٸڭ اۋلاسىنداعى القىزىل گٷلدەر انادايدان كٶزدٸڭ جاۋىن الىپ, ەرٸكسٸز نازارىمىزدى اۋداردى. ەلٸ اسفالت تٶسەلمەگەن شاڭ جولداعى ەسەم كٶرٸنٸس بەينەبٸر جاپان دالاداعى جالعىز گٷلزار سيياقتى.
«ەسەمدٸك ەركٸمنٸڭ ٶزٸ ٷشٸن كەرەك. كٶشەمٸز شاڭ ەكەن دەپ بٸز دە قوقىسقا بەلشەمٸزدەن باتىپ وتىرا بەرمەۋٸمٸز كەرەك قوي. تازالىق ەڭ الدىمەن ادامنىڭ ٶزٸنە قاجەت. مەن ٷشٸن تاڭەرتەڭ ەرتە تۇرىپ, اۋلاداعى گٷلدەرگە سۋ سەۋٸپ, ونىڭ سۇلۋلىعىنا تامسانۋدىڭ ەسەرٸ بٶلەك» دەيدٸ اۋىلعا سۇلۋلىق سىيلاپ تۇرعان ەسەم اۋلانىڭ يەسٸ مەڭسۇلۋ مالدىباەۆا.
مەڭسۇلۋ شەجەنقىزىنىڭ ايتۋىنشا, گٷل ەسەمدٸك سىيلاپ قانا قويمايدى, سونىمەن بٸرگە اۋلانى شىبىن-شٸركەيدەن دە قورعايدى.
«بٸزدٸڭ اۋلامىزدا ماسا بولعان ەمەس. ەسەسٸنە گٷلدٸڭ جۇپار يٸسٸ اڭقىپ تۇرادى. كٶرشٸلەرٸمٸز دە گٷلدٸڭ كەرەمەت يٸسٸ سەزٸلەتٸنٸن ايتادى. گٷل ٶسكەن جەردە شىبىن-شٸركەي, ماسا بولمايتىنىنا ٶزٸم دە تاڭ قالدىم. كەشكە تامان كٶشەگە شىقساڭ كەيدە ماسانىڭ كٶپتٸگٸنەن كٶز اشىپ جٷرە الماي قالاسىڭ, ال, بٸزدٸڭ اۋلادا ەشقاشان ونداي بولعان ەمەس. قايتا اۋلاعا كٸرگەننەن ٶزٸڭدٸ جەڭٸل سەزٸنٸپ, تىنىسىڭ اشىلىپ سالا بەرەدٸ. جالپى, گٷلدٸڭ كەرەمەتٸن ونى ٶسٸرگەن ادام عانا بٸلەدٸ» دەيدٸ ول.
يە, دالا گٷلدەرٸن ايتپاعاندا, كٸشكەنتاي بٶلمە گٷلدەرٸنٸڭ ٶزٸ ونداعى جاعىمسىز كٶمٸرقىشقىل گازىن ٶزٸنە سٸڭٸرٸپ, اۋانى وتتەگٸمەن تولتىرادى. قىستا ٷيدە جىلۋ جٷيەسٸن قولدانعاندىقتان اۋا قۇرعاپ كەتەدٸ. ال, گٷلدەر ٷي اۋاسىن ىلعالداندىرادى. ولار تۇرمىستىق تەحنيكا مەن قۇرالداردان بٶلٸنەتٸن ەلەكتروماگنيتتٸ سەۋلەلەردٸ ٶزٸنە سٸڭٸرەدٸ. سول ارقىلى ادامنىڭ ەلسٸرەۋٸ مەن باس اۋرۋىنا جول بەرمەيدٸ. حالىق اراسىندا بٶلمە گٷلدەرٸ ادامعا باقىت, تىنىشتىق, بايلىق جەنە سٷيٸسپەنشٸلٸك ەكەلەدٸ دەپ سەنٸم بار.
بالا كەزدەن بٶلمە گٷلدەرٸن ٶسٸرۋگە ەۋەس بولعان مەڭسۇلۋ ەر گٷلدٸڭ قاسيەتٸن دە جاتقا بٸلەدٸ.
«انام جارىلقاسىن بٸزدٸ جاستايىمىزدان تازالىققا, ەسەمدٸككە ٷيرەتتٸ. بٶلمە گٷلدەرٸن ٶسٸرۋ بٸزدٸڭ بالا كەزدەگٸ ەڭ جاقسى كٶرەتٸن جۇمىسىمىز ەدٸ. اتا-انامىز مۇعالٸم بولعاندىقتان بٸزگە ٷنەمٸ «ەسەمدٸككە ەۋەس بولىڭدار, سۇلۋلىقتى, تازالىقتى جاقسى كٶرەتٸن ادام ەشقاشان جاماندىققا ٷيٸر بولمايدى» دەپ وتىراتىن. سودان بٸز گٷل ٶسٸرۋگە ەۋەس بولدىق. سٸڭلٸم ٷرجان ەكەۋمٸز بٶلمەنٸڭ بەرٸن گٷلگە كٶمكەرٸپ تاستايمىز. بٷگٸندە ول استانادا تۇرادى, مەكتەپتە ينفورماتيكا پەنٸنەن ساباق بەرەدٸ. كٶپقاباتتى ٷيدە تۇرسا دا گٷل ٶسٸرەدٸ. بٶلمەسٸندەگٸ القىزىل گٷلدەر مەن جاسىل جەلەكتەن جانىڭ راحات سەزٸمگە بٶلەنەدٸ» دەيدٸ مەڭسۇلۋ مالدىباەۆا.
بٶلمە گٷلدەرٸنەن بٶلەك, اۋلاداعى القىزىل گٷلدەردٸڭ دە بٸزگە بەيمەلٸم سىرلارى كٶپ ەكەن. ەرقايسىسىنا جەكە توقتالىپ, تانىستىرىپ جٷرگەن مەڭسۇلۋ شەجەنقىزىن كەسٸبي فلوريست دەرسٸڭ.
«مىنا گٷلدٸڭ اتى – فيكۋس. بۇل اينالاداعى شاڭدى ٶزٸڭە تارتىپ, اۋانى تازالايتىن قاسيەتكە يە. كٷندە تاڭەرتەڭ ازداپ سۋ سەۋٸپ, بەتٸندەگٸ شاڭىن كەتٸرەمٸن, كەشكە تاعى شاڭ تولىپ قالادى. سٶيتسەك, اۋاداعى شاڭدى ٶزٸنە سٸڭٸرٸپ الادى ەكەن. ال, مىنانى كٶپشٸلٸك «گەران» دەپ اتايدى. قازاقشاسى – قازتاماق. يٸسٸ ٶتكٸر, انادايدان سەزٸلەدٸ. ادامنىڭ ۇيقى بۇزىلۋىن رەتتەيدٸ ەرٸ باكتەرييالارمەن كٷرەسەدٸ. گەراننىڭ ادام جانىمەن ەگٸز ەكەنٸ سونشا, بٸرەر كٷن تۇماۋراتىپ اۋىرىپ قالساڭ بۇل گٷلدەن دە مازا كەتەدٸ. ەگەر گٷل قۋراپ قالسا, دەمەك ٷيدە بٸرەۋ اۋىرىپ جاتىر دەگەن سٶز.
قالامپىر گٷلٸنٸڭ باسقا گٷلدەرگە قاراعاندا ەرەكشەلٸگٸ – تەز بەيٸمدەلگٸش. مىسالى, بٸر اۋلادا تۇرعان جەرٸنەن كٶشەتٸن الىپ كەلٸپ ەكسەڭٸز, سٸزدٸڭ اۋلاڭىزدا مٷلدەم باسقاشا بولىپ ٶسۋٸ مٷمكٸن. ياعني جاڭا «قونىسىنا» قاراي قۇبىلادى. سٶيتسەك, مۇنىڭ تٷپ اتاسى ٷش جٷز تٷردەن تۇرادى ەكەن. بويىنداعى «قانىنا» قاراي ەر كەزدە, ەر جەردە ەرتٷرلٸ بولىپ ٶسەدٸ. بٷگٸن باسقاشا بولىپ تۇرادى دا اراعا بٸرەر اي سالىپ مٷلدەم باسقا تٷرگە ەنۋٸ مٷمكٸن. قالامپىردى جەكەلەپ تە, توپتاپ تا ەگٸپ, كٶگالداندىرۋعا پايدالانادى. باۋ-باقتاردا كەرەمەتتەي گٷل شوعىرلارىن جاساۋعا بولادى. عالىمدار بۇل گٷلدٸڭ ٷش جٷز تٷرٸ بار ەكەنٸن انىقتاعانىمەن, اۋلادا جەتپٸسكە جۋىق تٷرٸ عانا ٶسەدٸ. قالعاندارى قولعا ٷيرەتكەنگە كٶنبەيدٸ, ياعني دالالى جەردە ەركٸن ٶسكەندٸ ۇناتادى. بٸراق, قولعا ٷيرەتٸلگەنٸ تەز گٷل اشادى» دەگەن مەڭسۇلۋ ەپكە تاعى بٸر گٷلدٸ بٸرازدان بەرٸ زەرتتەپ جٷرگەنٸن ايتتى.
«بٸز ەدەتتە گٷلدٸ نەزٸكتٸكتٸڭ, سۇلۋلىقتىڭ سيمۆولى دەپ جاتامىز. بٸراق, قار جاۋىپ, بوران تۇرسا دا قاسقايىپ تۇرا بەرەتٸن گٷلدەر بار. ينتەرنەتتەن ٸزدەپ كٶرسەم, بۇل گٷلدٸڭ اتى «باقىتگٷل» ەكەن. مۇنىڭ گٷلدەۋٸ باسقا گٷلدەرگە ۇقسامايدى. كٶپ گٷلدەر كٶكتەم, جاز ايلارىندا عانا گٷل جارادى دا, كٷزگە قاراي سولىپ قالادى. گٷلدەرٸ قۋراپ تٷسەدٸ. ال, باقىت گٷلٸ ونداي ەمەس. جازدىڭ سوڭىنان باستاپ كٷز ايلارىن تولىق گٷلدەپ ٶتكٸزەدٸ. قار جاۋعان قاراشادا دا, سۋىق ۇرعان قىستىڭ العاشقى ايلارىندا دا گٷل جارىپ تۇرادى. وسى قاسيەتٸنە قاراپ قازاق بۇل گٷلدٸ «قايسار گٷل», «قاسيەتتٸ گٷل» دەپ تە اتايدى. قايسارلىعى قۇددى قازاق قىزىنا ۇقسايدى».
مەڭسۇلۋ ەپكەمەن ەسەم گٷلدەردٸ ارالاپ جٷرٸپ تاعى بٸر قىزىققا كەنەلدٸك. كٶزٸ مٶپ-مٶلدٸر مارعاۋ انادايدا گٷلدەردٸ قىزىقتاپ ويناپ تۇر ەكەن. ەدەمٸ كٶرٸنٸستٸ قالت جٸبەرمەي سۋرەتكە تٷسٸرٸپ الماقشى ەدٸم, قانشا دەگەنمەن مىسىقتىڭ بالاسى ەمەس پە, جالت بەرٸپ قاشىپ كەتتٸ. ٶزٸمدٸ حايۋاناتتار باعىندا جٷرگەندەي سەزٸنگەن مەن مەڭسۇلۋ ەپكەگە مىسىقتارىڭىز دا ەدەمٸ ەكەن دەپ ەدٸم, «ەدەمٸ عانا ەمەس, اقىلدى دا» دەپ قوسىپ قويدى. سٶيتسەك, ەپكەمٸز گٷل ٶسٸرۋدٸڭ حاس شەبەرٸ عانا ەمەس, ٷي جانۋارلارىن ٶسٸرۋدٸڭ دە ناعىز مامانى بولىپ شىقتى. اۋلانىڭ ەدەمٸلٸگٸنە, تازالىعىنا قاراپ مۇندا تاۋىق, ٷيرەك, قوي-ەشكٸ جوق دەسەڭٸز قاتەلەسەسٸز. مۇنىڭ بەرٸ دە بار. ال, مال قورا جاقتا بايلاۋلى تۇرعان يت «تۇر», «وتىر», «جات» دەگەن بۇيرىقتى بۇلجىتپاي ورىنداپ, اقىرىندا يەسٸنٸڭ «ٶل» دەگەنٸن ەستٸپ باسىن سىلق ەتٸپ تاستاي سالدى. يت ەكەش يتتٸڭ سٶز تٷسٸنٸپ, بۇيرىق ورىنداعان تٸلالعىشتىعى مەن اقىلدى بولارىنا تاڭ قالدىم.
امان جايىمبەتوۆ,
«وڭتٷستٸك قازاقستان».
