Memleket basshysy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý», «Tórtinshi ónerkásiptik revoliýtsiia jaǵdaiyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýlarynda halyqtyń áleýmettik-ekonomikalyq ál-aýqatyn jaqsartýǵa qatysty birqatar naqty tapsyrmalar berdi, olar 2019 jylǵy 1 qańtarda kúshine endi. Bul týraly QR Premer-Ministriniń resmi saity habarlady.
Halyq tabysyn arttyrý
Birinshiden, Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń tapsyrmasymen búginnen bastap eń tómengi jalaqy (ETJ) mólsheri 1,5 esege ósedi, eń tómengi jalaqy eń tómengi kúnkóris shegine bailanysty bolmaidy. Jańa jyldan bastap ETJ 42 500 tg quraidy. Bul barlyq sala boiynsha túrli menshik nysandaryndaǵy kásiporyndarda jumys isteitin 1 million 300 myń adamnyń eńbekaqysyn tikelei qamtidy. Biýdjettik mekemelerde jumys isteitin 275 myń qyzmetkerdiń eńbekaqysy kóbeiip, orta eseppen 35%-ǵa ósedi. QR Ulttyq ekonomika ministrliginiń derekerine sáikes, ETJ ósirýdiń nátijesinde 6 mln-nan astam jaldamaly jumyskerdiń iemdenetin tabysy salyqtan bosatylatyn kiris kóleminiń ulǵaiýy esebinen jylyna 15 myń teńgege deiin ósedi. «QR keibir zańnamalyq aktilerine halyqty jumyspen qamtý máseleleri boiynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańy aiasynda qabyldanǵan barlyq túzetýler aldymen árbir qazaqstandyqtyń tabysy men ómir súrý sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan. Budan ózge, Densaýlyq saqtaý ministrliginiń derekteri boiynsha, Elbasy tapsyrmasy boiynsha alǵashqy meditsinalyq-sanitarlyq kómek (AMSK) qyzmetkerlerin yntalandyrý úshin búginnen bastap aýrýlardy basqarýdyń jańa tásilderin engizýshi ýchaskelik meditsina qyzmetkerleriniń eńbekaqysy 20%-ǵa kezeń-kezeńimen ulǵaitylady. Osy jyly tegin meditsinalyq kómektiń kepildendirilgen kólemi aiasynda dárigerlerdiń qyzmetterine tarifterdi kezeń-kezeńmen kóbeitý arqyly jalpy praktika dárigerlerine, beiindi mamandarǵa istelgen jumysyna sai aqy tólenetin bolady.
Áleýmettik qoldaý sharalaryn kúsheitý
Memleket basshysy «Tórtinshi ónerkásiptik revoliýtsiia jaǵdaiyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» Qazaqstan halqyna Joldaýynda mindetti áleýmettik saqtandyrý júiesinde eńbek ótili men ótemaqy mólsheri arasyndaǵy ózara bailanysty kúsheitýdi tapsyrdy. Atalǵan tapsyrmany iske asyrý aiasynda Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrligi jańa redaktsiiada «Mindetti áleýmettik saqtandyrý týraly» QR zańynyń jobasyn ázirledi. Ózgerister, eń aldymen, mindetti áleýmettik saqtandyrý júiesine qatysý uzaqtyǵyna bailanysty áleýmettik tólemderdiń mólsherin arttyrý jáne basqa da parametrlerdi ózgertý arqyly eńbek etý qabiletinen aiyrylý, asyraýshysynan aiyrylý jáne jumysynan aiyrylý sekildi áleýmettik syn-tegeýrinderdiń úsh túri oryn alǵan jaǵdaida azamattardyń áleýmettik qorǵalý deńgeiin arttyrýǵa baǵyttalǵan. Osylaisha, biylǵy 1 qańtardan bastap memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan eńbekke qabiletinen aiyrylý jáne asyraýshysynan aiyrylǵan jaǵdaida barlyq járdemaqy alýshylar úshin áleýmettik tólemderdiń mólsheri respýblikalyq biýdjetten uqsas tólemderdi indeksteý deńgeiine sáikes 5%-ǵa arttyryldy. Bul eńbekke qabiletinen aiyrylǵanyna bailanysty 88,3 myńǵa jýyq áleýmettik járdemaqy alýshyǵa jáne asyraýshysynan aiyrylǵan 50,1 myń áleýmettik járdemaqy alýshyǵa qatysty. Sonymen, eńbekke qabiletinen aiyrylǵan jaǵdaida áleýmettik tólemderdiń ortasha mólsheri 15,9 myń teńgeden 16,6 myń teńgege deiin, asyraýshysynan aiyrylǵan jaǵdaida áleýmettik tólemderdiń ortasha mólsheri 20,6 myń teńgeden 21,7 myń teńgege deiin ósti. Buǵan qosa, zań jobasynda áleýmettik saqtandyrý júiesine uzaq ýaqyttan beri qatysýshy azamattar úshin áleýmettik járdemaqylar mólsherin esepteý úshin qoldanylatyn koeffitsient ár jylǵa 2%-ǵa artady. Múmkindikteri shekteýli adamdar úshin eńbekke qabiletinen aiyrylǵan jaǵdaida áleýmettik tólemder mólsherlerin eńbekke qabiletinen aiyrylýdyń ortashalandyrylǵan koeffitsientterine qarap emes, eńbekke qabiletinen aiyrylýdyń naqty belgilengen dárejesine qarai anyqtaý usynylǵan (iaǵni, áleýmettik tólemder derbestendiriledi). Asyraýshysynan aiyrylǵan otbasylarǵa asyraýshysynan aiyrylǵan jaǵdaida áleýmettik tólemder mólsherlerin anyqtaý úshin qoldanylatyn asyraýyndaǵy adamdar sanynyń koeffitsientterin arttyrý usynylady. Jumysynan aiyrylǵan adamdarǵa jumystan aiyrylý jaǵdaiyna áleýmettik tólemder mólsherleri anyqtalǵan kezde tabysty almastyrý koeffitsientin 30%-dan 40%-ǵa deiin arttyrý, sondai-aq atalǵan áleýmettik tólem uzaqtyǵyn 4 aidan 6 aiǵa deiin ulǵaitý usynylady. Jalpy, usynylyp otyrǵan ózgerister eńbekke qabiletinen aiyrylý, asyraýshysynan aiyrylý jáne jumysynan aiyrylý jaǵdailarynda áleýmettik tólemder mólsherleriniń orta eseppen 30%-ǵa ósýin baǵamdaidy.
Yntymaqty zeinetaqy mólsherin arttyrý
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrliginiń aqparatyna sáikes, búginnen bastap yntymaqty zeinetaqy 7%-ǵa, bazalyq zeinetaqy 5%-ǵa ósti. 2019 jylǵy 1 qańtardan bastap eń tómengi yntymaqty zeinetaqy — 36 108 tg, eń tómengi bazalyq zeinetaqy — 16 037 tg quraidy. Osylaisha, mindetti zeinetaqy aýdarymdaryn engizgenge deiin zeinetkerlik demalysqa shyqqan erler men áielder úshin 2019 jylǵy 1 qańtardan bastap eń tómengi zeinetaqy 52 145 tg quraidy. Sonymen qatar, eń tómengi kúnkóris deńgeiiniń ulǵaiýyna bailanysty eń tómengi kúnkóris deńgeiiniń 54% teń BJZQ-dan beriletin zeinetaqy tólemderiniń eń tómengi mólsheri de ózgerdi. 2019 jyly BJZQ-dan tólenetin zeinetaqy tólemderiniń eń tómengi mólsheri — 16 037 tg quraidy. Eń tómengi yntymaqty, bazalyq jáne jinaqtaýysh komponentterdi qosqanda, 68 182 teńgege teń zeinetaqy tólemderiniń eń tómengi jiyntyq mólsheri shyǵady. 2019 jylǵy 1 qańtardan bastap mindetti zeinetaqy jarnalary esebinen BJZQ-dan tólem alýǵa quqyǵy bar azamattar osyndai eń tómengi zeinetaqy ala bastady.
Frilanserler — eńbek qatynastarynyń qatysýshylary retinde
Budan ózge, QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrligi «frilanserlerdiń» — azamattyq-quqyqtyq sipattaǵy kelisimsharttar boiynsha qyzmet kórsetetin nemese jumys isteitin jeke tulǵalardyń mindetti zeinetaqy jarnalaryn tóleý máselesi boiynsha ózgerister engizdi. Túzetýler «frilanserlerdiń» mindetti zeinetaqy jarnalaryn (MZJ) tóleý rásimderin jeńildetýge baǵyttalǵan. Aita ketý kerek, atalǵan túzetýler osy sanattaǵy jumys isteitin azamattardyń, depýtattyq korpýs ókilderiniń jáne jekelegen jumys túrlerine «frilanserlerdi» qyzmetke tartatyn birqatar zańdy tulǵalardyń kópshiliginiń pikirin eskeretinin aita ketken jón. Qabyldanǵan zańnamalyq túzetýlerdi iske asyrý aiasynda 2019 jyldyń birinshi toqsanynda tiisti Erejelerge ózgerister engiziledi. Osylaisha, atalǵan Erejelerge ózgerister engizilgen sátten bastap, frilanserler azamattyq-quqyqtyq sipattaǵy (AQS) kelisimsharttar boiynsha tabystarynan mindetti zeinetaqy jarnalaryn tóleý mindetterinen bosatylady. Azamattardyń jinaqtaýshy zeinetaqy júiesine qatysýyna qatysty kezekti túzetý — mindetti zeinetaqy jarnalarynyń (MZJ) jańa salymshylary úshin Biryńǵai jinaqtaýshy zeinetaqy qorynda (BJZQ) jeke zeinetaqy shotyn (JZSh) ashý rásimin jeńildetý bolyp tabylady. Eger áreket etip turǵan zańnamaǵa sáikes BJZQ-da jeke zeinetaqy shotyn ashý úshin jeke tulǵalar MZJ esebinen JZSh ashý týraly ótinimmen BJZQ bólimshesine júginýi qajet bolsa, onda jańa tetik boiynsha BJZQ-da jeke zeinetaqy shoty jańa salymshylar úshin BJZQ-ǵa birinshi túsken jarna negizinde avtomatty túrde ashylady. Mindetti zeinetaqy jarnalary esebinen jeke zeinetaqy shotyn ótinimsiz ashýdyń bul tetigi 2019 jyldyń birinshi toqsanynda qabyldanýy tiisti Biryńǵai jinaqtaýysh zeinetaqy qorynyń Zeinetaqy erejelerine ózgerister engizilgen sátten bastap iske qosylady. Sonymen qatar, mindetti zeinetaqy jarnalary boiynsha salymshyny jeke tulǵa retinde kýálandyratyn qujattyń rekvizitteri, turǵylyqty meken-jaiy jáne t.b. týraly qajetti málimetterdi BJZQ memlekettik organdardyń aqparattyq júieleri arqyly alatyn bolady.
Jappai kásipkerlikti damytý
Prezident Joldaýyna sáikes, 2019 jyldan bastap jyl saiyn kásipkerlerdiń basym jobalaryn sýbsidiialaýǵa qosymsha 30 mlrd tg bólinedi. Otandyq kásiporyndarǵa halyq tutynatyn taýarlardyń kóptegen túrlerin igerý usynylady, iaǵni, olar «qarapaiym zattar ekonomikasyn» damytýy tiis. Bul tek eksporttyq áleýetti damytý úshin emes, sondai-aq ishki naryqty otandyq taýarlarmen molyqtyrý úshin qajet. Baǵdarlamanyń birinshi baǵytynyń qatysýshylary — salalyq shekteýlersiz aýyldyq jerlerde, shaǵyn qalalarda jáne monoqalalarda ózderiniń jeke ári tiimdi jobalaryn júzege asyrýshy jáne sony josparlap júrgen kásipkerler. Baǵdarlamanyń ekinshi baǵytynyń qatysýshylary — «Biznestiń jol kartasy – 2020» baǵdarlamasy aiasynda, sondai-aq óńdeý ónerkásibiniń basym salalarynda jáne IIDMB anyqtalǵan qyzmetterdiń jekelegen túrleriniń aiasynda ekonomikanyń basym sektorlarynda óz jobalaryn iske asyrýshy nemese sony josparlap júrgen indýstriialyq-innovatsiialyq qyzmettiń tiimdi kásipkerleri. Jalpy, 2018 jylǵa «BJK–2020» aiasynda qarjylyq jáne qarjylyq emes qoldaýdy iske asyrýǵa 46 mlrd tg mólsherinde qarajat bólingen. 2018 jylǵy 1 jeltoqsandaǵy jaǵdai boiynsha 2 276,6 mlrd tg nesielerdiń jalpy somasyna 12 350 joba sýbsidiialanǵan, al tólengen sýbsidiialar somasy 217,44 mlrd tg qurady, 170 mlrd tg nesielerdiń jalpy somasyna 4 668-ine kepildendirildi, al berilgen kepildikter somasy 70 mlrd tg qurady, 4,6 mlrd tg somasyna 2 050 joba boiynsha memlekettik granttar berildi. Jetpei turǵan indýstriialyq infraqurylymdy júrgizý úshin 122,5 mlrd teńge somasyna 809 joba qarjylandyryldy. «BJK–2020» mańyzdy baǵyty — biznesti júrgizý negizderin oqytý jáne áleýetti ári jańadan bastaýshy kásipkerlerdi konsýltatsiialyq súiemeldeý quraldarynyń jiyntyǵyn qamtityn kásipkerlik áleýetti kúsheitý. 2018 jylǵy 1 jeltoqsandaǵy jaǵdai boiynsha 173,9 myń jańa jáne burynnan kele jatqan kásipkerler kásipkerik negizderine oqytyldy. «Salyq amnistiiasyn» júrgizý kásipkerlikti damytýǵa serpin beredi. Onyń aiasynda 2018 jylǵy 1 qazandaǵy jaǵdai boiynsha bereshek ótelgen jaǵdaida, 2018 jylǵy 1 qazandaǵy jaǵdai boiynsha salyq tóleýshilerdiń jeke shottarynda eseptelgen aiyppuldar men ósimpuldar esepten shyǵarylady. Is-sharalar biznes ahýaldy jaqsartý maqsatynda shaǵyn jáne orta biznes sýbektilerine amnistiia júrgizýdi qarastyrady. Amnistiia kásipkerlerdi qoldaýdyń tiimdi tetigine ainalyp, negizgi qaryzdyń tólenýine jáne salyq aýyrtpalyǵynan tolyqtai bosaýǵa yntalandyratyn bolady. Aldyn-ala málimetterge sáikes, amnistiiaǵa jatatyn salyq tóleýshilerdiń sany 90 077 quraidy. 210,7 mlrd teńge mólsherinde negizgi qaryzdy tólegen jaǵdaida, joǵaryda atalǵan salyq tóleýshilerdiń 122,9 mlrd teńge kóleminde ósimpuldary jáne 7,3 mlrd tg somasynda aiyppuldary esepten shyǵarylady. Budan ózge, 2019 jylǵy 1 qańtardan bastap salyqtyq quqyq buzýshylyqtar úshin qylmystyq jaýapkershilik qabyldaý shegi aiyppuldardy ósirýmen 50 myń AEK deiin ulǵaitylady.
Kóleńkeli ekonomikany azaitý
Elbasy 2018 jylǵy 5 qazandaǵy Qazaqstan halqyna Joldaýynda úsh jyl ishinde ekonomikadaǵy kóleńkeli ainalymdy kem degende 40%-ǵa qysqartý úshin naqty sharalar qabyldaý qajettigin atap kórsetken. Osyǵan orai, Úkimet kóleńkeli ekonomikaǵa qarsy is-qimyl jónindegi 2019–2021 jyldarǵa arnalǵan is-sharalar josparyn bekitti. Jalpy alǵanda, biznesti «kóleńkeden» shyǵarý amaldary «Salyqtardyń jinalýyn arttyrý» jobasy boiynsha bastamalardy iske asyrýdy qosa alǵanda, salyqtyq jáne kedendik ákimshilendirýdi tsifrlandyrýǵa jáne olardy integratsiialaýǵa negizdelgen. QR Qarjy ministrliginiń aqparatyna sáikes, Is-sharalar jospary biznesti yntalandyrýǵa, shaǵyn jáne orta biznes sýbektilerin «kóleńkeden» shyǵarý jumystaryn kúsheitýge, qolma-qol aqshasyz ainalymdar úlesin ulǵaitýǵa, salyqtyq-keden saiasatyn, memlekettik satyp alýlar týraly zańnamany jetildirýge baǵyttalǵan. Qabyldanyp jatqan sharalar kóleńkeli ekonomika deńgeiin tómendetýge, biýdjetke salyqtardyń túsimin ulǵaitýǵa múmkindik beredi jáne elimizdiń áleýmettik-ekonomikalyq damýyna yqpal etedi.
