Foto: zakon.kz
13 tamyzda Premer-Ministrdiń orynbasary, Ulttyq ekonomika ministri Serik Jumanǵarin baspasóz konferentsiiasyn ótkizip, eldiń ekonomikalyq ósý qarqyny týraly aitty. Ministr investitsiia tartý, saýda-sattyq, biznesiti qoldaý, óńdeý jáne taý-ken ónerkásibi, qurylys salasy týraly baiandap, jańa Salyq kodeksi men aýylsharýashylyǵy salalaryna da toqtalyp ótti, dep habarlaidy Ult.kz.
"Memleket Basshysy Qasym-Jomart Toqaev aldymyzǵa 2029 jylǵa qarai Qazaqstan ekonomikasyn eki esege arttyrý sekildi órshil maqsat qoiyp otyr. 2024 jylǵy qorytyndy boiynsha JIÓ kólemi boiynsha nysanaly kórsetkishke qol jetkizildi. Bul baǵyttaǵy jumys, ásirese, investitsiiany yntalandyrý, ónimdilikti arttyrý jáne ekonomikanyń shikizatqa jatpaityn sektoryn keńeitý esebinen jalǵasýda. Osy jylǵy qańtar-shildeniń qorytyndysy boiynsha ekonomikalyq ósim 6,3%-ǵa jetti. Naqty sektordaǵy ósim 8,3% qurady. Qyzmetter óndirisi 5,2%-ǵa ósti. Negizgi draiverler - kólik, qurylys jáne saýda.Taý-ken ónerkásibinde ósý jalǵasyp, óńdeý sektory jandandy", - dedi Jumanǵarin baiandamasynda.
Investitsiialar
Negizgi kapitalǵa salynǵan investitsiia 16,1%-ǵa ósti.
Investitsiianyń eń kóp ósýi bilim berýde 2,3 ese, qarjy qyzmetinde – 90,1%, óńdeý ónerkásibinde 38,7%, aýyl sharýashylyǵynda 27%, densaýlyq saqtaýda 17,5%, kólikte 17% mólsherinde baiqalady.
Syrtqy saýda
Qańtar-maýsymdaǵy syrtqy saýda ainalymy 66 mlrd dollardy qurady.
Eksport 36,8 mlrd dollarǵa jetti. Onyń ishinde óńdelgen taýarlar eksporty – 12,8 mlrd dollar.
Taýarlar importy 29,1 mlrd AQSh dollary.
Oń saýda balansy saqtalýda - 7,7 mlrd doll.
Óńdeý ónerkásibi
Óńdeý ónerkásibinde óndiris kólemi 6,1% - ǵa ósti.
Ósýge metall buiymdarynyń óndirisi men mashina jasaýda 14% –ǵa, tamaq ónimderinde 9,2% – ǵa, munai óńdeýde 8,6% - ǵa, himiia ónerkásibi ónimderinde 6% - ǵa ulǵaiý esebinen qol jetkizildi.
Taý-ken ónerkásibi
Taý-ken ónerkásibi joǵary ósý qarqynyn saqtap keledi -pliýs 8,5%.
Bul munai óndirýdiń 11,9% – ǵa, gaz óndirýdiń 14,3% – ǵa jáne kómirdiń 10,6% - ǵa artýymen bailanysty.
Qurylys
Qurylys ta joǵary ósýdi kórsetýde.
Qurylys jumystarynyń ósýi 18,5% - ǵa deiin jedeldedi.
9,4 mln sharshy metr turǵyn úi paidalanýǵa berilgen. Bul ótken jylǵy tiisti kezeńnen 5,2% - ǵa artyq.
Jańa Salyq kodeksi
2025 jylǵy 18 shildede Memleket basshysy kelesi jylǵy 1 qańtardan bastap kúshine enetin jańa Salyq kodeksine jáne ilespe zańǵa qol qoidy. Kodekstiń negizgi ózgeristeri týraly biz buǵan deiin habarlaǵan bolatynbyz. Muny slaidtan jan-jaqty kóre alasyzdar. Kásipkerler men biznes-qoǵamdastyq arasynda salyq organdary túsindirý jumystaryn júrgizýde.
Prezidenttiń tapsyrmasy boiynsha protsesterdi, memlekettik qyzmetterdi jáne salyq tóleýshilermen elektrondyq ózara is-qimyldy avtomattandyratyn salyqtyq ákimshilendirýdiń integratsiialanǵan júiesi engizilýde. Salyqtardy avtomattandyrylǵan esepteý jáne salyq tóleýshiniń qujattamasyn qalyptastyrý úshin Smart Data Finance júiesi ónerkásiptik paidalanýǵa engizildi. Memlekettik organdarmen 64 integratsiia iske asyrylyp, derekter kólik jáne múlik salyǵyn esepteý, kameraldyq baqylaý jáne jalpyǵa birdei deklaratsiialaý kezinde qoldanylady.
Jańa kodeks-bul biýdjet-salyq reformasynyń Biýdjet kodeksi qabyldanǵannan keiingi ekinshi kezeńi. Úshinshi kezeń-ekonomikanyń naqty sektoryn keńinen qarjylandyrý. Bul baǵdarlamanyń operatory "Báiterek" holdingi. Ony qarjylandyrý qoldaý kólemin 8 trln teńgege deiin jetkizý úshin 1 trln teńgege ulǵaityldy. Bul, esepteýler boiynsha, 2025 jyly JIÓ ósýiniń shamamen 1,3%-yn qamtamasyz etedi.
Ekonomikany qarjylandyrý
31 shildedegi málimet boiynsha, "Báiterekó" kásipkerlerge 3,5 trln teńgege (jospardyń 44%) qoldaý kórsetti. Onyń ishinde 1,75 trln teńge ShOB-qa, onyń ishinde AÓK-ke 657,5 mlrd. Iri biznes 1,38 trln teńgege, eksporttaýshylar 394 mlrd teńgege (83 kompaniia) qoldaý tapty. Sýbsidiialardan kepildikterge kóshý sheńberinde "Damý" bazasynda 7 mlrd teńgege deiingi ShOB jobalary jáne 7 mlrd teńgeden astam iri jobalar úshin kepildik qorlary quryldy.
Banktik ótimdilikti tartý úshin "Báiterek", ekonomika ministrligi, Ulttyq Bank, QQQ jáne QNRDA qatysýymen jobalyq keńse quryldy. Sindikattalǵan qarjylandyrýdy qoldana otyryp, 9,1 trln teńgege 19 joba maquldandy.
Biznestiń habardarlyǵyn arttyrý maqsatynda "Biznestiń tsifrlyq kartasy"jobasy iske asyrylýda. 100-den astam qoldaý sharalary bar tizilim bekitildi. "EGov Business" qosymshasymen "Báiterek" holdingin qoldaý sharalaryn qamtityn "Bgov" AJ integratsiiasy aiaqtaldy. Ony 71 myń paidalanýshy 2,3 mln ret paidalandy.
ShOB qoldaý
1 tamyzdaǵy málimet boiynsha, 288,3 mlrd teńgege 2 048 joba sýbsidiialanyp, 61 mlrd teńgege 737 jobaǵa kepildik berildi. 9 myńǵa jýyq kásipker oqýdan ótti. 2025 jyly ShOB-ty qoldaýǵa 271,1 mlrd teńge baǵyttaý josparlanýda.
12,6% mólsherlememen "Órleý" jeńildikti kreditteý baǵdarlamasy iske qosyldy. Qoldaýdyń jalpy kólemi - 750 mlrd teńge (onyń ishinde 300 mlrd - "Damý" qarajaty, 450 mlrd - bank qarajaty). 200 mlrd teńgege 394 joba qarjylandyryldy.
Aýyl sharýashylyǵy
Memlekettik saiasat sheńberinde salanyń turaqtylyǵy men tiimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan AÓK qoldaý sharalary iske asyrylýda. Jyl saiyn egis jáne egin jinaý jumystaryna ainalym qarajaty 5% jeńildikti mólsherlememen qarjylandyrylady. Alǵash ret 2025 jylǵy dala jumystaryna rekordtyq 700 mlrd teńge jáne otandyq aýyl sharýashylyǵy tehnikasynyń lizingine 250 mlrd teńge bólindi. Egisti qarjylandyrý ótken jylǵy qarashada bastaldy.
Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha egisterdi ártaraptandyrý júrgizilýde: bidai alqaptary 885 myń gektarǵa qysqartylyp, maily daqyl siiaqty joǵary marjinaldy daqyl egisteri 1 mln gektarǵa jáne dándi – burshaqty daqyl 278 myń gektarǵa ulǵaityldy. Agrotehnikalyq is-sharalardy ýaqtyly qarjylandyrý sońǵy jyldardaǵy ortasha jyldyq kórsetkishter deńgeiinde ónim jinaýǵa múmkindik beredi.
Osy jylǵy 7 aida astyq balamasynda 8,9 mln tonna astyq pen un jóneltildi (ótken jylǵa 27%). Marketingtik jyldyń qorytyndysy boiynsha astyq ekvivalentinde 13 mln tonna eksport boljanýda (+44%). Astyq eksporty Ortalyq Aziiaǵa (+35%), Iranǵa (×17), Ázirbaijanǵa (×113), Resei (×4), Baltyq jaǵalaýy (×8) jáne Qara teńizge (+52%) aitarlyqtai ósti; Marokko, Aljir jáne Vetnamǵa jetkizilim bastaldy. Ósimdik maiy eksporty 7 aida 384,6 myń tonnaǵa (+38%) jetse, bir jylǵa boljam 670 myń tonnaǵa jýyq.
Etti mal sharýashylyǵyn damytý úshin 50 mlrd teńge kóleminde 5% mólsherlememen ainalym qarajatyn jeńildikpen nesieleý iske qosyldy. Sondai-aq, ótken jyldan bastap qaita óńdeý kásiporyndarynyń ainalym qarajatyn nesieleý jumys isteidi. Jyl sońyna deiin bul maqsattarǵa "taza" 5% - ǵa 44 mlrd teńge baǵyttalady. Bul aýyl sharýashylyǵy óniminiń qosylǵan qunyn arttyrady.
Osy sharalardyń barlyǵy AÓK-tegi jalpy qosylǵan qunnyń ósýi jáne jyldyń josparly kórsetkishterine qol jetkizý úshin turaqty alǵysharttar qalyptastyrady.
Prezidenttiń "Ádil Qazaqstan: Zań jáne tártip, ekonomikalyq ósý, qoǵamdyq optimizm" atty Joldaýy boiynsha jalpyulttyq is — sharalar josparyn iske asyrý sheńberinde taýarlyq kredit tetigi engizilýde-orta jáne iri biznes aýyl sharýashylyǵy janýarlaryn, tehnikany, otyrǵyzý materialyn jáne basqa da resýrstardy shaǵyn fermerler men az qamtylǵan aýyl turǵyndaryna kepilsiz beredi. Qazirdiń ózinde 8,2 myńnan astam mal, 300-den astam jylqy, 5,8 myń qus 400-den astam otbasyna berildi.
Shaǵyn nesieleý jáne lizing erejeleri bekitilip, aýyl turǵyndaryn oqytý baǵdarlamasy jumys isteidi.
Saýda
Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha otandyq óndirýshilerdi qoldaý sharalary qabyldandy. Mamyrda taýarlardyń shyǵarylǵan elin aiqyndaityn jáne qazaqstandyq taýar óndirýshilerdiń tizilimin jasaityn zań qabyldandy. Tizilimde memlekettik qoldaý sharalaryna jáne memlekettik qurylymdardy satyp alýǵa qol jetkizýdi qamtamasyz ete otyryp, kompaniialar men olardyń ónimderi týraly derekter bar. 2026 jylǵy 1 qańtardan bastap "ST-KZ" sertifikattary men indýstriialyq sertifikattardyń kúshi joiylady. Taýarlardyń, jumystar men qyzmetterdiń jalpy jikteýishi engizilýde.
Baǵany retteý salasynda ÁMAT-qa shekti baǵadan bas tartý kózdelgen. Onyń ornyna saýda ústemesin baqylaý kúsheiip, ataýly kómek keńeitilýde. 2026 jylǵy 1 qańtardan bastap tiisti túzetýler kúshine enedi. "Tsifrlyq azyq-túlik vaýcheri" servisine testileý júrgizilýde. Ol AÁK alýshylarǵa ÁMAT-ty satyp alý baǵasymen, ústemeaqysyz satyp alýǵa múmkindik beredi.
Sondai-aq shildede saýda-sattyqtyń ashyqtyǵy men ádil baǵa belgileýdi qamtamasyz etýge baǵyttalǵan birjalyq saýda máseleleri jónindegi zań kúshine endi. "Áleýmettik mańyzy bar birjalyq taýar" (munai ónimderi, kómir, qant) uǵymy engizildi. Bul baǵany baqylaýdy kúsheitýge jáne taýar aǵyndaryn baqylaýǵa múmkindik beredi.
Memlekettik basqarýdy tsifrlandyrý jáne jańǵyrtý
2025 jyly shekara mańyndaǵy ótkizý pýnktterin jańǵyrtý sheńberinde "Qaplanbek", "Atameken", "Kóljat" jáne "Alakól"iske qosyldy. Jyl sońyna deiin taǵy beseýi ("Qazyǵurt", "Tájen", "Temir baba", "Maiqapshaǵai" jáne "Baqty") engiziledi. Bul syrtqy kontýrdaǵy barlyq avtoótkizgishterdi jańǵyrtýdy qamtamasyz etedi. Ótkizý qabileti 25% – ǵa (QHR-dan-37% - ǵa) ósip, avtokóliktiń ótý ýaqyty 9-dan 3 saǵatqa deiin qysqarǵan. SargoRuqsat elektrondyq kezegi engizildi.
1 qańtardan bastap "Memlekettik satyp alý týraly" jańa zań qoldanysta. Nátijesinde sharttar kólemi 2 ese, otandyq óndirýshilerden satyp alý 2,5 ese ósti. Rásimder merzimi 3-6 ese qysqardy.
Memlekettik qoldaýdyń tiimdiligin esepke alý jáne baǵalaý úshin "Baqylauda"servisi quryldy. Qazirgi ýaqytta bizneske 106 shara qarastyrylǵan. 2015 jyldan 2023 jylǵa deiin olardy 10 trln teńgeden astam somaǵa 222,5 myń alýshy paidalandy. Qoldaý sharalary boiynsha derekter salyq aqparatymen integratsiialanady. Bul skoring júrgizýge, tiimdilikti baqylaýǵa, biýdjetti josparlaý kezinde málimetterdi paidalanýǵa jáne qarsy mindettemelerdi (jumys oryndaryn qurý, salyqtardyń ósýi) qalyptastyrýǵa múmkindik beredi.
