Qoǵamdyq damýdyń ereksheligine qarai tarihtyń ár kezeńinde batyrdyń tulǵasy túrli igi qasiettermen sipattalyp kelgen. Alǵyr erler eldiń ishki-syrtqy jaýlaryna qarsy turyp, Otanynyń tynyshtyǵyn, tutastyǵyn, múddesin saqtaýǵa erligimen súieý boldy. «Eri barda, eli qor bolmas» dep, ejelden batyrlyq pen batyldyqty dáriptegen babalarymyz maqal-mátelderinde, epostyq jyrlar men ańyz-ápsanalarynda bul qasietterdiń mańyzyn dáriptep ótken. Ójet minez ben batyldyqtyń, qaisarlyq pen tabandylyqtyń arqasynda ata-babalarymyz elimizdiń týyn jyqpai, ulan-ǵaiyr ólkeni keler urpaqqa mura etip qaldyrdy.
Batyr adamnyń beinesi kóne dáýirlerden búginge deiin ádilettilikti ornatý, ar-namysty qorǵaý, halyqtyń birligi men bostandyǵyna qol jetkizý úshin kúresken erlikterimen qalyptasqan. Erjúrek batyrlar halyq rýhani qajyǵanda kúsh beretin jarqyn beine bolǵan, bola beredi. Sebebi olardyń jasaǵan erlikteri adam balasynyń kúsh-qýatyna, asqaqtyǵy men adamgershiligine degen senimdi uialatyp, ult sanasynda óshpes iz qaldyrady. Al batyrlardyń erligin qasterlep, olardy jas býynǵa nasihattaý – qazirgi qoǵamnyń rýhani qaita jandanýyna serpilis berýde asa mańyzdy.
Qazirgi tańda shynaiy batyrdyń beinesin tek ádebi-tarihi kitaptar men shyǵarmalardaǵy qaharman tulǵalardan ǵana emes, ózimizdiń aramyzda adal qyzmet etip júrgen jandardyń boiynan da kórýge bolady. Olar – bizben qatar júrip, búkil sanaly ǵumyryn qoǵamnyń tynyshtyǵy men qaýipsizdigin saqtaýǵa arnaǵan azamattar. Bul batyrlar elin, jerin, halqyn qorǵaý jolynda ózin qurban etip, zamandastary men keleshek urpaqtyń aldynda asqan qairat pen janqiiarlyqtyń úlgisine ainaldy. Olar beikúná turǵyndardyń ómirine qastandyq jasaýdy kózdegen, raqymshylyq pen aiaýshylyqty bilmeitin jaýlarymen betpe-bet jolyqqanda ójettik tanytty. Osyndai erlikter otandy qorǵaýǵa ant qabyldaǵan qarýlastaryn rýhtandyryp, kúsh-qairat qosyp, olardy uly maqsattarǵa jigerlendirýde.
Memlekettiń qaýipsizdigine nuqsan keltirip, eldiń shyrqyn buzatyn halyqaralyq terrorizm – HHI ǵasyr indeti. Jahandaný kezeńindegi zamanaýi qarýlar men tehnologiialardy paidalanǵan terroristik uiymdar álemniń ár túrli aimaqtarynyń, sonyń ishinde Qazaqstannyń da tynyshtyǵyn buzyp, turaqtylyǵyna qaýip tóndirýde. Oǵan keshegi Almaty, Aqtóbe, Atyraý jáne Taraz aimaqtarynda oryn alǵan lańkestik áreketter, sondai-aq quqyq qorǵaý organdarynyń aldyn alý sharalarymen joly kesilgen kóptegen qylmystyq oqiǵalar aiǵaq. Terrorizm jeke tulǵanyń ómirine ǵana emes, qoǵam men memleketke de qaýip tóndiretin keń kólemdi qubylys ekenin terroristik toptardyń tarapynan jasalǵan áreketter kórsetýde.
Halyqaralyq terrorizm qaýpiniń soqqylaryna eń aldymen quqyq qorǵaý organdarynyń sabazdary ushyraityny belgili. Eldi ishki jáne syrtqy jaýlardan qorǵap, qoǵamdyq tártipti saqtaýǵa ant bergen bul qyrandar, kúndelikti ómirde talai ret terrorizm men basqa da qylmysty oqiǵalarǵa tap bolyp otyr. Olardyń arasynda halyqtyń tynyshtyǵyn buzǵan el dushpandaryna qarsy kúreste erekshe batyldyq pen ójettilikti tanytyp, jaraqat alǵan, sondai-aq erlikpen qaza bolǵan qaharmandar az emes. Elimiz táýelsizdigin alǵannan beri quqyq qorǵaý organdarynyń 700-ge jýyq qyzmetshileri qyzmettik mindetterin oryndaý kezinde kóz jumdy. Bul kórsetkish tártip saqshylarynyń memleket qaýipsizdigin saqtaýdaǵy eren eńbekteri men erlikteriniń kýási bolyp, olardyń jumystary qanshalyqty jaýapty ekenin ańǵartady.
Terrorizmge qarsy qarýly qaqtyǵystarda erlik tanytqan búgingi batyrlardyń qatarynda Aqtóbedegi qandy qyrǵyn kezinde terroristtermen betpe-bet kelip, qarýsyzdyǵy men sanynyń azdyǵyna qaramastan, toitarys bergen azamattarymyzdy ataýǵa bolady. Olardyń ishinde merzimdi qyzmettegi áskeri qyzmetshiler D.Sapar men A.Shaisultannyń erlikteri el esinde máńgi qalady. Bul batyrlar qarýly toptyń kórsetken azaptaýyna moiymai, ómirlerine qaýip tónse de, halqynyń ómirin ózderinen artyq kórdi. Terroristerge áskeri qupiiany ashpady. Ókinishke orai, ultymyzdyń ulandary D.Sapar erlikpen qaza taýyp, A.Shaisultan aýyr jaraqat aldy.
Sonymen qatar, terroristik toptardyń áskeri bólimshege shabýyldary kezinde áskeri qyzmetshiler N.Balajanov, D.Chernyshev jáne S.Súndetov ózderiniń azshylyǵyn elemei, sany jaǵynan kóp basqynshylarǵa qarsy kúresti erlikpen jalǵastyra tústi. Bul qandy-qasap qyrǵyn barysynda S.Súndetov jaraqat alyp, terroristerdiń qolyna tústi. Alaida, ór minezdi batyl sarbaz dushpandardyń qorqytýlary men azaptaýlaryna boi bermei, áskeri qupiiany ashpady. Nátijesinde, asa aýyr jaraqat alǵan S.Súndetov tańdanarlyq jaǵdaida ólimnen aman qaldy.
Osy urysta N.Balajanov jaraqattanǵan edi. Oǵan kómekke asyqqan 16 áskeri sarbaz shabýylǵa toitarys berip, erekshe erlik pen jaýjúrektik tanytty. Olardyń arasynda da jaraqattaryna qaramai, osy shaiqasta tabandylyq kórsetken sarbazdar boldy. Bul sarbazdar – qazirgi kúnniń batyrlary, zamanymyzdyń otansúigish qaharmandary. El olardyń erlikterin árdaiym esinde ustaidy.
Eldiń ishki jáne syrtqy jaýlarymen kúres júrgizýde janqiiarlyq pen batyldyq tanytyp, Otan úshin jan qiǵan azamattar búginde qazaq jastary úshin úlgi tutar batyrlarǵa ainaldy. 2011 jyldyń 12 qarashasynda Taraz qalasynda terrorizmge qarsy aiqasta kórsetken erligi úshin elimizde «Halyq qaharmany» ataǵy Ǵaziz Baitasovqa berilgen. Erlik jasap qaitys bolǵan batyrlarymyzdy esten shyǵarmai, olardyń erligin urpaqqa úlgi etý – ólige qurmet, tirige paryz.
Negizinen, elimizde «Halyq qaharmany» ataǵyna laiyq bolǵan adamdar az emes. Solardyń ishinen mysal retinde Qaraǵandy oblysynyń IID jeke batalonnyń jol politsiiasynyń inspektorlary Qairat Jumabekov pen starshina Dmitrii Pýgachty atap ótýge bolady. 2008 jyldyń 20 mamyrynda olardyń basqarýyndaǵy jol politsiiasynyń arnaiy kóligi 130 balany tasymaldap, Astanadan Qaraǵandyǵa qaityp kele jatqan edi. Qarsy baǵytta aýyr júk kóliginiń jol erejesin buzý saldarynan týyndaǵan jol apaty kezinde Q.Jumabekov pen D.Pýgach óz kóligin soqqynyń astyna qoiyp, 130 balany apattan aman alyp qaldy. Apat nátijesinde alǵan dene jaraqatynan Qairat Jumabekov sol jerde qaza boldy. Al starshina D.Pýgach aýyr dene jaraqattarymen aýrýhanaǵa jetkizildi.
Mundai erlik 2014 jyly «Qyzylorda-Pavlodar» tas jolynda da oryn aldy. Ekibastuz qalasynyń politsiiasynyń eki qyzmetkeri Nurlan Zakenov pen Arǵyn Qýanov balalardy tasymaldaǵan avtobýsqa qarsy kele jatqan kóliktiń soqqysyn ózderine qabyldap, erekshe batyrlyqtyń úlgisin tanytty. Batyrlardyń mundai erligin babalarymyz «Ójet ólimnen de qaimyqpaidy» dep sipattaǵan eken.
Azamattarymyzdy ot-sý apatynan, zorlyq-zombylyqtar men qaiǵyly oqiǵalardan qorǵaý jolynda óz ómirlerin qiiatyn erler – halqynyń naǵyz qorǵandary. Jas urpaqty elimizdiń shynaiy patrioty, ultjandy jáne otansúigish azamaty etip tárbieleý úshin, ulttyq mádeniet pen dástúrli rýhani qundylyqtardy saqtai otyryp, batyr babalarymyz ben erjúrek qandastarymyzdy úlgi etip, óshpes erlikti dáriptep otyrý kerek. «El úmitin er aqtar, er ataǵyn el saqtar» degen ata-babalardyń qanatty sózderi dushpandardyń zulymdyqtaryna moiymaǵan batyrlaryna arnalǵandai.
M.Mýslimov
QR DIAQM «Din máseleleri jónindegi
ǵylymi-zertteý jáne taldaý ortalyǵy» RMM
Islamdy zertteý bóliminiń jetekshi ǵylymi qyzmetkeri