Ótken 4-5 qyrkúiek kúnderi Elbasy Nursultan Nazarbaev Qytaidyń Hanchjoý qalasynda uiymdastyrylǵan G20-nyń «Úlken jiyrmalyq» 11-shi sammitine qatysty. Keleli keńestiń alǵashqy kúni sóz alǵan Qazaqstan Prezidentiniń álemdik aýqymdaǵy oramdy oilary men utymdy usynystary eshkimdi beijai qaldyrǵan joq.
Ilgeri niet, óreli oi
Jahandyq ekonomikanyń ornyqty jáne teńgerimdi ósimin yntalandyrý, halyqaralyq qarjy salasyn jetildirý, onyń reformalaryn alǵa jyljytý, inkliýzivti qarjylardy damytý máseleleri jan-jaqty talqylanǵan, «Innovatsiialyq, kináratsyz, ózara bailanysty jáne inkliýzivti álemdik ekonomika qurý» taqyrybymen ótken osynaý mártebeli jiynda Memleket basshysy álemdi tolǵandyryp otyrǵan ózekti máselelerge aiyryqsha nazar aýdardy.
Tarqata aitar bolsaq, sammittiń «Saiasi úilesimdilikti nyǵaitý jáne damýdyń jańa jolyna bet burý» taqyrybyndaǵy alǵashqy sessiiasynyń ashylýynda Elbasy Nursultan Nazarbaev birinshi kezekte aitýly basqosýdyń úmitke toly kúrdeli kezeńde ótip otyrǵanyna toqtaldy.
«Álemdik ekonomikanyń, saýda men kapital qozǵalysynyń ósý qarqyny baiaýlap keledi. Ol milliondaǵan adamnyń ál-aýqatyna áser etedi. Dúniejúzilik saýda uiymynyń róli tómendeýine jáne álemdik ekonomikanyń fragmenttelýine alyp keletin transqurylyqtyq jańa saýda-investitsiia birlestikteri qurylýda. Bul úderister jahandyq ekonomikadaǵy yqpal aimaǵy úshin kúrestiń jańa kezeńiniń basy bolýy múmkin», – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Memleket basshysy jahandyq damýdyń budan arǵy joly negizinen búkil dúniejúzilik qoǵamdastyqtyń is-qimylynyń júieliligine bailanysty ekenine ekpin berdi.
Osyǵan bailanysty, Nursultan Nazarbaev ekonomikany jáne qarjyny halyqaralyq turǵydan retteýdegi basty róldi birtutas jahandyq uiymnyń atqarýy tiis degen pikir bildirdi.
«Ondai qurylymdy Birikken Ulttar Uiymynyń Ekonomikalyq jáne áleýmettik keńesin Jahandyq damý keńesine ainaldyrý arqyly qalyptastyrýǵa bolady. Oǵan Jahandyq ekonomikalyq retteýshi fýnktsiialar júktelýi kerek», – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Memleket basshysynyń aitýyna qaraǵanda, qazirgi ýaqytta monetarlyq, fiskaldyq saiasatty úilestirý jáne qurylymdyq reformalar júrgizý mańyzdy, alaida uzaq merzimdi turaqtylyqty qamtamasyz etý úshin bul da jetkiliksiz.
«Damýshy elderdi qosa alǵanda, búkil álemde aiyrbas baǵamyn turaqtandyrýǵa qatysty neǵurlym tiimdi usynystar ázirleý qajet», – dedi Nursultan Nazarbaev.
Sondai-aq, Elbasy jahannyń ekonomikalyq jáne qarjylyq yntymaqtastyq máselelerin saraptaýǵa arnalǵan bul forýmda álemdik ekonomikany jandandyrýǵa baǵyttalǵan shara retinde jańa indýstriialyq revoliýtsiiaǵa, sandyq ekonomika men innovatsiiaǵa senim artýdy usyndy.
«Men bul ustanymdy tolyq qoldaimyn. Ol mindetti tek qana inkliýzivtilik qaǵidalary arqyly iske asyra alamyz. G20 men damýshy memleketter arasyndaǵy dialog ortalyǵyn anyqtap alý kerek. Máselen, Qazaqstanda qurylǵan jáne barlyq qatysýshylar úshin ashyq G-Global aqparattyq-kommýnikativtik alańyn bir nusqa retinde qarastyrýdy usynamyn. Ol 140 memlekettiń 30 myńnan astam mamanynyń basyn qosyp otyr», – dedi Memleket basshysy.
Budan bólek, Nursultan Nazarbaev BUU-nyń ornyqty damý maqsattary men Parij kelisiminiń jáne «jasyl ekonomika» qaǵidalarynyń iske asýyna Qazaqstannyń belsendi qoldaý kórsetip otyrǵanyn atap ótti.
«Astanada 2017 jyly «Bolashaqtyń energiiasy» taqyrybymen ótkiziletin EKSPO halyqaralyq kórmesi osyǵan qyzmet etetin bolady. Sonymen qatar, biz «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵyn quryp jatyrmyz. Barlyq memleketterdi Astanadaǵy EKSPO-2017 kórmesine qatysýǵa shaqyramyn. Onda BUU-nyń qoldaýymen tiisti is-sharalar ótkizýge bolar edi», – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Sóziniń sońynda Memleket basshysy Qazaqstannyń osy zamandaǵy meilinshe ózekti problemalardy sheshý joldaryna qatysty oilaryn «Álem. HHI ǵasyr» manifesi arqyly jetkizgenin, sondai-aq manifest ideialaryn iske asyrý men iadrolyq jáne jappai qyryp-joiýǵa arnalǵan ózge de qarý túrlerinen azat álem qalyptastyrý bastamasy uiym tarapynan qoldaý tabady dep úmittenetinin aitty.
«Terrorizmdi tolyq jeńý úshin G20-nyń barlyq músheleri men basqa da múddeli elderdiń birlese kúsh jumyldyrýy jaqsy bastama bolar edi. Búkil álem qoǵamdastyǵy osyny kútedi», – dedi Nursultan Nazarbaev.
Sonymen qatar, Qazaqstan Prezidenti G20 sammiti aiasynda jiynǵa qatysýshy memleketterdiń jáne halyqaralyq uiymdardyń basshylarymen kezdesip, ózekti máseleler tóńireginde oi bólisti.
Keń óristi keleli keńes
Nursultan Nazarbaev G20 sammiti sátinde AQSh Prezidenti Barak Obamamen kezdesip, taraptar birqatar mańyzdy salalardaǵy ekijaqty ózara is-qimyldyń qazirgi jaǵdaiy men damý perspektivalaryn talqylady. Sondai-aq, eki eldiń kóshbasshylary halyqaralyq kún tártibindegi ózekti máseleler tóńireginde de pikir almasty.
Qazaqstan Prezidenti Nursultan Nazarbaev AQSh basshysy Barak Obamanyń prezidenttigi kezinde eki el arasyndaǵy yntymaqtastyq kóptegen baǵyttar boiynsha, sonyń ishinde iadrolyq qarýdy taratpaý jáne qarýsyzdaný salasynda jańa deńgeige kóterilgenin atap ótti.
Al Barak Obama Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Amerika Qurama Shtattary úshin jaqyn dos jáne senimdi seriktes ekenin aityp, óziniń prezidenttik merzimi aiaqtalǵannan keiin de ózara tyǵyz is-qimyl jasaýǵa ázir ekenin jetkizdi.
Kezdesý sońynda Qazaqstan Prezidenti AQSh basshysy B.Obamany elimizge saparmen kelýge shaqyrdy.
G20 sammiti sheńberinde Memleket basshysy Birikken Ulttar Uiymynyń Bas hatshysy Pan Gi Mýnmen júzdesip, taraptar Qazaqstan men BUU arasyndaǵy ózara is-qimyl máselelerin talqylady ári ekijaqty bailanystardy odan ári damytý perspektivalaryn qarastyrdy. Budan bólek, Nursultan Nazarbaev pen Pan Gi Mýn halyqaralyq kún tártibindegi túitkildi máselelerdi sóz etti. Sondai-aq, Prezident elimiz ben BUU arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń tabysty ekenin aityp, uiymnyń jahandyq bastamalary men jobalaryn Qazaqstannyń qoldaitynyn jetkizdi. Al BUU Bas hatshysy tiimdi seriktestiktiń odan ári nyǵaiyp, dami beretinine senim bildirdi.
Memleket basshysynyń G20 sammiti aiasyndaǵy taǵy bir kezdesýi Eýropalyq komissiianyń Tóraǵasy Jan-Klod Iýnkermen boldy. Júzdesý barysynda Qazaqstan men Eýropalyq odaq arasyndaǵy saiasi jáne saýda-ekonomikalyq bailanysty nyǵaitý perspektivalary sóz etildi. Taraptar ekijaqtyń keńeitilgen seriktestik pen yntymaqtastyq týraly kelisimniń mańyzdylyǵyn atap ótip, qarym-qatynastyń odan ári qarqyndy dami beretinine senim artty.
Al Memleket basshysynyń Ulybritaniia Premer-ministri Tereza Meimen ótkizgen kezdesýinde elder arasyndaǵy ekijaqty ózara qarym-qatynas máseleleri, sondai-aq, halyqaralyq kún tártibindegi ózekti jaǵdaiattar qarastyryldy. Óz kezeginde Nursultan Nazarbaev Ulybritaniiaǵa Devid Kemeron Premer-ministr bolǵan kezinde ózara is-qimyl men yntymaqtastyqtyń joǵary deńgeiine qol jetkizilgenin aita kelip, T.Meidi Qazaqstanǵa saparmen kelýge shaqyrdy.
Elbasynyń Kanada Premerministri Djastin Triýdomen kezdesý sátinde memleketter arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń saýda-ekonomikalyq, investitsiialyq jáne mádeni-gýmanitarlyq salalar tárizdi basty baǵyttaryna qatysty pikir almasyldy. Budan basqa, taraptar túrli salalarda, sonyń ishinde aýyl sharýashylyǵy baǵytynda ekijaqty ózara is-qimyldy nyǵaitý úshin zor áleýet bar ekenin sóz etti. Kezdesý sońynda Nursultan Nazarbaev Kanada Premer-ministrin Astanaǵa saparmen kelýge shaqyrdy.
Elbasy Nursultan Nazarbaev pen Túrkiia Prezidenti Rejep Taiyp Erdoǵannyń júzdesýi barysynda ekijaqty yntymaqtastyqtyń keń aýqymdy máseleleri sóz boldy. Sondai-aq, óńirlik jáne halyqaralyq kún tártibindegi birqatar ózekti jaǵdaiattar, sonyń ishinde Taiaý Shyǵys pen Ortalyq Aziiadaǵy máseleler aityldy. Óz kezeginde Memleket basshysy jahandyq terrorizmmen jáne ekstremizmmen kúreste halyqaralyq qoǵamdastyqtyń kúshin jumyldyryp, is-qimyldy naqty úilestirý qajettigin jetkizdi.
Memleket basshysynyń Japoniia Premer-ministri Sindzo Abemen ótkizgen kezdesýinde saýda-ekonomikalyq, saiasi jáne mádeni-gýmanitarlyq salalardaǵy bailanystardy nyǵaitý perspektivalary men ózara is-qimyldyń basty baǵyttary talqylandy. Sondai-aq, áńgime barysynda halyqaralyq kún tártibindegi birqatar máseleler jóninde pikir almasty. Basqosý sońynda Sindzo Abe elimizdiń iadrolyq qarýsyzdaný isindegi mańyzdy eńbegin eskere otyryp, Nursultan Nazarbaevty aldaǵy sapary barysynda Nagasakige kelýge shaqyrdy.
Bulardan bólek, Qazaqstan Prezidenti G20 sammitine qatysý barysynda birqatar memleket jáne delegatsiia basshylarymen qysqa kelissózder júrgizdi. Atap aitqanda, Nursultan Nazarbaev Resei Federatsiiasynyń Prezidenti V.Pýtinmen, Frantsiia Prezidenti F.Ollandpen, Germaniianyń Federaldy kantsleri A.Merkelmen, Koreia Respýblikasynyń Prezidenti Pak Kyn Hemen, Ońtústik Afrika Respýblikasynyń Prezidenti D.Zýmamen, Mysyr Prezidenti A.Sisimen, Senegal Prezidenti M.Sallmen, sondai-aq, Argentina Prezidenti M.Makrimen júzdesti.
Sonymen qatar, Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Ispaniianyń Premer-ministri M.Rahoimen, Italiianyń Premer-ministri M.Rentsimen jáne Úndistannyń Premer-ministri N.Modimen ekijaqty yntymaqtastyqtyń túrli máseleleri boiynsha áńgimelesti.
Sondai-aq, Qazaqstan Prezidenti halyqaralyq uiymdardyń basshylary – Eýropalyq keńestiń tóraǵasy D.Týskpen, Halyqaralyq valiýta qorynyń basqarýshy direktory K.Lagardpen, Qarjylyq turaqtylyq jónindegi keńestiń tóraǵasy M.Karnimen jáne Ekonomikalyq yntymaqtastyq jáne damý uiymynyń basshysy A.Gýrriamen ózara is-qimyldyń keibir jaittaryn talqylady.
Bul kúni, iaǵni 4 qyrkúiekte Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev qytailyq álemdik deńgeidegi «Alibaba Group» internet-kompaniiasynyń quryltaishysy, direktorlar keńesiniń tóraǵasy Djek Many qabyldady.
«Biz sizben Astanada kezdesken bolatynbyz, búgin, mine, osy jerde jolyǵyp otyrmyz. Sol joly «Samuryq-Qazyna» ókilderi sizdermen ózara yntymaqtastyq jaiyn, sondai-aq, «Alibaba Group» kompaniiasynyń Ortalyq Aziia, Resei, Shyǵys Eýropa elderindegi jumystaryn órkendetý úshin Qazaqstanda onyń filialyn qurý múmkindigin talqylaǵan», – dedi kezdesýde Elbasy.
Sonymen qatar, kompaniiamen yntymaqtastyqty damytý jáne onyń Qazaqstandaǵy qyzmeti aiasyn keńeitý perspektivalary, sonyń ishinde elektrondy kommertsiia men tólem júielerin integratsiialaý salasyndaǵy birlesken jobalardy iske asyrý máseleleri talqylanǵan bul kezdesýde Memleket basshysy Qazaqstan Qytaidaǵy elektrondy saýda salasynyń úzdigi bolyp sanalatyn jáne sol baǵytta zor jetistikke jetken «Alibaba Group» qyzmetiniń tájiribesin zertteýge múddeli ekenin atap ótti.
«Men sizdiń kompaniiamen seriktestikti qoldaimyn. Bizdiń ulttyq kompaniiamyz – «Qazposhtanyń» «Alibaba Group» kompaniiasymen ózara tiimdi is-qimyl jasaýǵa barlyq múmkindigi bar. Jalpy, sizderdiń kompaniialaryńyz tárizdi kásiporyndar álemdik ekonomikanyń ornyqty damýy men turaqtylyqtyń faktory bolyp sanalady. Álemdi saiasi fragmentatsiialaý, shekaralardy jabý jáne ózara sanktsiia salý beleń alǵan qazirgidei jaǵdaida sizder bul kedergilerdi tabysty eńserip, halyqaralyq saýdanyń damýyna yqpal etip otyrsyzdar», – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Shtab-páteri Hanchjoý qalasynda ornalasqan iri qurylym – «Alibaba Group» internet-kompaniiasynyń negizin qalaýshy ári direktorlar keńesiniń tóraǵasy Djek Ma Qazaqstanda kompaniianyń bastamalaryna qoldaý kórsetilip otyrǵany úshin alǵysyn jetkizip, aldaǵy kezeńge arnalǵan jumys josparlary týraly aityp berdi. Sondai-aq, «Alibaba Group» basshysy elimizben seriktestik qarym-qatynastyń odan ári dami beretinine senim bildirdi.
Sondai-aq, Djek Ma Qazaqstan Prezidenti Nursultan Nazarbaevqa óziniń ystyq yqylasyn jetkizdi.
«Bizge ýaqyt bólgenińiz úshin rahmet! Bizdiń býyn túgeldei Sizdi úlgi tutady. Qazaqstan Sizdiń myqty kóshbasshylyǵyńyz ben basshylyǵyńyzdyń arqasynda úlken jetistikterge jetýde. Sizdi qurmet tutamyn», – dedi ol.
Memleket basshysymen ótken kezdesýden keiin Djek Ma tilshilerge suhbat berdi.
«Qazaqstan Prezidentiniń G20 sammiti aiasyndaǵy tyǵyz kestesine qaramastan, bizben kezdesý úshin ýaqyt bólgenine tań-tamasha boldym. Menińshe, bul Qazaqstannyń shaǵyn jáne orta biznesi, jastary jáne tolyqtai alǵanda sizderdiń elderińizdiń ekonomikasy úshin qyzyqty ári mańyzdy bolmaq. Biz logistika salasyndaǵy, sonymen birge, shaǵyn jáne orta biznes, jastar úshin qarjylyq jaǵdaidy jetildirý boiynsha yntymaqtastyq áleýetin talqyladyq», – dedi ol Qazaqstan Prezidenti Nursultan Nazarbaevpen kezdesýinen keiin. Odan ári ol: «Sizderdiń Prezidentterińiz óz elin alǵa qarai ilgeriletip, memleketti jańǵyrtýmen qatar jaqsy ómirge jetelep kele jatqan asa kórnekti kóshbasshy. Qazaqstandaǵy konferentsiiaǵa qatysqan kezimde jańa elorda – Astanany salýǵa nebári 17 jyl ýaqyt ketkenin estigende zor tańdanysta boldym. Ol sulý da zamanaýi qala. Men tipti, álemniń qandai da bir bóliginde nebári 17 jyldyń ishinde osyndai qala salýǵa bolady degendi kóz aldyma elestete de almas edim. «Alibaba» kompaniiasynyń qurylǵanyna da osy ýaqytqa deiin 17 jyl ótti. Meniń oiymsha, kompaniia qurý ońai is emes. Biraq mundai qala salyp, eldi gúldendirý odan da qiyn ekendigi sózsiz. Men Qazaqstan basshysynyń yjdahatty jumysyna tańǵaldym», – dedi Djek Ma.
Onyń sózine qaraǵanda, Qazaqstanmen aradaǵy áriptestikte IJÓ turǵysynan álem boiynsha 20-shy orynda turǵan «Alibaba Group» kompaniiasy úshin basymdyq berilip otyrǵan eki sala – logistika men internet-qarjylandyrý.
Al sammittiń ekinshi kúni, iaǵni 5 qyrkúiekte Memleket basshysy Saýd Arabiiasynyń murager hanzadasynyń orynbasary Muhammed ben Salmanmen kezdesti. Júzdesýde Qazaqstan men Saýd Arabiiasy seriktestiginiń birqatar negizgi baǵyttary boiynsha ózara is-qimyl máseleleri qarastyryldy ári taraptar túrli salalardaǵy ekijaqty yntymaqtastyqty odan ári nyǵaitý úshin zor áleýet bar ekenin atap ótip, memleketaralyq bailanystardy jandandyrýǵa ýaǵdalasty. Sondai-aq, Nursultan Nazarbaev pen Muhammed ben Salman qazirgi tańda kún tártibinde turǵan ózekti máseleler jóninde sóilesti.
Tabysty sapar – el igiligi
Prezident Nursultan Nazarbaev Qytai Halyq Respýblikasyna jasaǵan saparynyń qorytyndysyna arnalǵan brifing ótkizdi. Brifingte Elbasy G20 sammitine óziniń ekinshi ret qatysyp otyrǵanyn jáne biyl QHR Tóraǵasy Si Tszinpinniń shaqyrýymen kelgenin aitty.
«Jer shary turǵyndarynyń 70 paiyzyn jáne álemdik ekonomikanyń jartysyn quraityn memleketterdiń basshylary bas qosatyn osyndai iri is-sharaǵa qatysý – Qazaqstan úshin zor mártebe. Munda jahandyq ekonomika men saiasattyń salmaqty máseleleri talqylanady, iri óńirlik jáne álemdik máseleler, sonyń ishinde qaýipsizdikke qatysty máseleler boiynsha ortaq ustanymdar ázirlenedi. Birinshi sessiiada sóz sóilegen kezde men osy barlyq máseleler jónindegi Qazaqstannyń kózqarasyn usyndym. Sammittegi pikirsaiys barysynda ǵalamnyń tynysyn sezinip, álemniń damyǵan jáne damýshy elderin alańdatqan problemalaryn uǵynasyń. Qazaqstanǵa da osynda kóterilgen máselelerdi eskerip, onymen aldyn ala shuǵyldanýy kerek», – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Sonymen qatar, Nursultan Nazarbaev qazirgi kúrdeli kezeńde Qazaqstannyń indýstriialandyrý jáne investitsiialar tartý baǵytynda ýaqtyly kúsh-jiger jumsaǵanyn aityp, onyń qaitarymdy bolatynyna senim bildirdi.
«Qazir jumyssyzdyqtyń tómengi deńgeiin saqtap, jańa jumys oryndaryn ashýdy oilastyrý qajet, daǵdaryspen kúresten ekonomikalyq ósimge qadam basý kerek. Biz 9 qyrkúiekte ótetin Úkimettiń keńeitilgen otyrysynda osy týraly aitatyn bolamyz», – dedi Memleket basshysy.
Qazaqstan Prezidenti sammitpen qatar QHR-ǵa jumys sapary bolyp ótkenin eske saldy. Osyǵan bailanysty Nursultan Nazarbaev bizdiń elimiz kótergen ekijaqty qarym-qatynastyń barlyq máselesine Qytai tarapy qyzyǵýshylyq pen múddelilik tanytyp otyrǵanyn jetkizdi.
«Biz buǵan deiingi ýaǵdalastyqtyń barlyq máselesi boiynsha, máselen, Qazaqstan aýmaǵynda birlesken zamanaýi kásiporyn salýǵa qatysty kelisimge keldik. Bul tizimge 51 nysan kiredi, búginde onyń ekeýi salyndy, jalpy quny 2,5 mlrd dollar bolatyn tórt nysannyń qurylysy biyl aiaqtalady. Bes jyldyń ishinde jalpy quny 26 mlrd dollar bolatyn 5 kásiporyn salý josparlanýda. Budan bólek, osy jumysty qoldaý úshin kompaniialar arasynda da, memleketter arasynda da birlesken Qazaqstan-Qytai qory jumys isteidi. Jibek jolyn damytý qoryn da mysalǵa keltirýge bolady», – dedi Nursultan Nazarbaev.
Budan bólek, Memleket basshysy Qazaqstan men Qytai arasyndaǵy kólik-kommýnikatsiia bailanysy ekijaqty kún tártibindegi basty máseleniń biri bolyp qala beretinin aitty.
«Jyl saiyn Qazaqstan men Qytai aýmaǵynan ótetin júk tranziti kóleminiń artyp kele jatqany baiqalýda. Aqtaý portyn paidalaný aitarlyqtai jandandy, osyǵan deiin olai bolmaǵan edi. Bul jaǵdai Qorǵas qurǵaq portynyń, uzyndyǵy 300 shaqyrymǵa jetetin Qorǵas-Almaty temirjolynyń jáne Batys Eýropa – Batys Qytai torabynyń qurylysyna bailanysty bolyp otyr. Logistikalyq ortalyqtar quryldy. Bul kólik toraptary ósim núktesi bolyp sanalady. Sondai-aq, biz energetika jáne tehnologiia salalaryndaǵy yntymaqtastyq týraly ýaǵdalastyq», – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Nursultan Nazarbaev asa iri ken orny – Qashaǵannyń iske qosylýyna bailanysty Qazaqstan munaiyn jetkizý múmkindigi artatynyn atap ótti.
«Qazirgi ýaqytta biz QHR-ǵa 7 mln tonnaǵa jýyq munai jetkizemiz, bul kórsetkishti 20 mln tonnaǵa deiin arttyrýǵa, sondai-aq, Qazaqstannan Qytaiǵa gaz jetkizý kólemin ulǵaitýǵa múmkindik bar. Osynyń bári elderimiz arasyndaǵy taýar ainalymyn jańa deńgeige kóteredi», – dedi Memleket basshysy.
Sonymen qatar, Qazaqstan Prezidenti Qazaqstan men Qytaidyń aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy ózara is-qimylyna egjei-tegjeili toqtaldy.
«Alǵash ret Qytaiǵa azyq-túlik bidaiyn, basqa da dándi daqyldardy, asburshaqtar men maily daqyldar túrlerin, sondai-aq, et pen qus jetkizý týraly kelisimge keldik. Buǵan deiin bizde mundai bolmaǵan edi. Osylaisha, aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshilerimiz úshin jol ashylyp otyr. Menińshe, bul – qýanyshty jaǵdai. Sonymen birge, Qytai tarapynyń taýar men fitosanitarlyq sapa jóninde qatań talaptary bar. Bizdiń sharýalar soǵan daiyn bolýǵa tiis», – dedi Nursultan Nazarbaev.
Memleket basshysy qol jetken ýaǵdalastyqtardyń naqtylanýyna nazar aýdaryp, eki el úkimetteriniń ony iske asyrý úshin tiisti jumys júrgizý kerek ekenin atap ótti.
«Jaqyn arada Memlekettik Keńestiń tóraǵasy Li Ketsian Qazaqstanǵa saparmen keledi dep josparlanýda. Kelissózder barysynda elderimiz birlese sheshetin máselelerdi qosymsha talqylaityn bolamyz», – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Sońynda Nursultan Nazarbaev sammit aiasynda basqa da memleketter men delegatsiialar basshylarymen ekijaqty jemisti kezdesýler ótip, onyń barysynda ózara múddelilik qalyptasqan túrli máseleler jóninde mazmundy pikir almasýlar bolǵanyn aitty.
Memleket basshysy Qytai Halyq Respýblikasyna jumys sapary aiasynda mádeni nysandardy aralady. Elbasy Hanchjoý qalasynyń birqatar mádeni nysandaryna bardy. Atap aitqanda, Nursultan Nazarbaev Sihý kóliniń jaǵasynda ornalasqan Leifent býdda ǵibadathanasy men Chjetszian provintsiiasynyń murajaiyn kórdi.
Hanchjoýdaǵy Leifent býdda ǵibadathanasy 977 jyly salynǵan, al 1924 jyly ol tolyqtai qiraǵan. Qazir ol qalpyna keltirilip, týrister úshin qaita ashyldy. Leifent býdda ǵibadathanasy kóne ańyzda sipattalǵan jəne ertedegi romantikamen kómkerilgen Sihý kóliniń mańaiyndaǵy on kórikti orynnyń biri.
Hanchjoý qalasynyń murajaiy Chjetszian sáýlet ýniversitetiniń áigili professory Chjan Iýifenniń jobasy boiynsha salynǵan. Ol arheologiialyq jádigerlikter men mədeni qundylyqtardy saqtaityn úlken ortalyqtyń biri bolyp sanalady. Ekspozitsiia alańy 10 zaldy qamtyp jatyr, onyń jalpy aýdany 13 000 sharshy metrden asady. Statistika boiynsha, jyl saiyn murajaiǵa 2 mln-nan astam adam keledi.
Osylaisha, Memleket basshysynyń QHR-ǵa jasaǵan jumys sapary tabysty aiaqtaldy. Bul sapar Qazaqstannyń abyroiyn arttyryp, órisin keńeite tústi dep aitýǵa tolyq negiz bar.
Joldybai BAZAR,
«Egemen Qazaqstan» – Hanchjoýdan (Qytai)
.jpeg)