Soltústikqazaqstandyq ǵalym Anatolii Pleshakov Ekinshi dúniejúzilik soǵysta habar-osharsyz ketken jáne maidan dalasynda mert bolǵan jaýyngerlerdiń týǵan-týystaryn izdep jatyr. Oǵan Chehiiadaǵy áriptesteri óz elderinde jerlengen 500-ge jýyq jaýyngerdiń tizimin jiberdi, dep habarlaidy QazAqparat.
M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan ýniversitetiniń professory, Anatolii Pleshakovtyń aitýynsha, jaqynda ony qolyna qundy qujat túsken. Birneshe betten turatyn tizimde Uly Otan soǵysynda burynǵy Chehoslovakiia jáne Smolensk oblysynda maidan dalasynda qaza tapqan jaýyngerlerdiń aty-jóni, týǵan jeri, jyly jáne naqty qai jerde jerlengeni kórsetilgen.
«Maǵan tizimdi bergen adam Viktor Borodin Irkýtskide turady. Biraq ol birneshe jyl bizdiń Petropavlda eńbek etip keledi, orys qaýymdastyǵynyń qyzmetkeri. Ol meniń otbasymdy jaqsy biledi. Sol kisi maǵan qońyraý shalyp, Chehiia men Slovakiiada Ekinshi Dúniejúzilik soǵysta qaza tapqandardyń tizimi bar, sol jaýyngerlerdiń týystaryn taýyp, habarlaý kerek, osy tizimmen ainalysasyń ba dep surady. Oǵan tizimdi «Rossotrýdnichestvo» agentiginiń ókilderi jibergen eken. Árine, men birden qyzyǵýshylyq tanyttym. Óitkeni tarihshymyn ǵoi. Ákem Andrei Ivanovich Pleshakov ta soǵysty Chehoslavakiiada aiaqtaǵan. Petropavldaǵy «máńgilik alaýdy» meniń aǵam turǵyzǵan. Sondyqtan bul is men úshin asa mańyzdy», - deidi Anatolii Pleshakov.
Tizimde SQO jaýyngerleri ǵana emes, elimizdiń Shymkent, Qyzylorda, Almaty siiaqty basqa óńirlerinen soǵysqa attanǵandardyń esimderi jazylǵan.
«Ortalyq Qazaqstannyń da týmalary bar, bul tizimderdi saralaityn bolamyn. Basqa óńirlerdegi tanystarymmen, áriptesterimmen habarlasyp, olarǵa da tizimdi jiberemin. Alda úlken jumys kútip tur. Bizdiń joǵary oqý ornynda basqa óńirlerdiń jastary oqidy, sondai-aq áskeri institýtta ońtústikten kelip bilim alyp jatqan jastar kóp. Solar arqyly izdeimiz. Aralarynda aýyldastary bolýy múmkin ǵoi. BAQ-ta tizimderdi jariialaimyz. Bul qujatty biz oblystyq gazetterde jariialaýǵa kelistik. Keiin tizimde kórsetilgen ár adam boiynsha jumys isteimiz. Kezinde habar-osharsyz ketti degen jaýyngerlerdiń týystary atalarynyń qaida jerlengenderin bilýi kerek. Bul óte qajet is dep oilaimyn. Soǵys qanshama adamnyń bolashaǵyn joidy, tamyryna balta shapty, órimdei jigitter qyrshyn ketti. Eger soǵys bolmaǵanda qazir halqymyz eki ese kóp bolar ma edi. Maidanda qaza tapqan jaýyngerlerdiń artynda týystary qaldy, olar batyr atalaryn umytpaidy, qaida jerlengenin bilýleri tiis. Jaqynda maǵan zirattardyń fotosýretterin jiberedi, men týystaryn taýyp, olarǵa berýge tyrysamyn», - deidi professor.
Anatolii Pleshakovtyń qolyndaǵy tizimge Qazaqstan boiynsha shamamen 400-500 adamnyń esimi engen. Aitýynsha, qazir Chehiiada taǵy da tizimderdi jasap jatyr.
«Elimizde, meniń oiymsha, olar habarsyz ketkender sanatynda nemese týystary soǵysta qaza tapqanyn biledi, biraq qaida jerlengeninen habarlary joq. Al meniń qolymdaǵy tizimde olardyń aty-jóni ǵana emes, jerlengen oryndary da kórsetilgen. Kei jaýyngerlerdi sondaǵy jergilikti halyq qaita jerlegen, iaǵni, urys dalasynda qaza tapqan olardy baýyrlastar ziratyna jerlegen.
Tizim jaqynda ǵana qolyma tidi. Sondyqtan ázirge bir otbasyny ǵana taptyq. Taǵy eki otbasy boiynsha suraý jiberdik. Osy tizim boiynsha 8-10 jaýyngerdiń otbasyn tapsaq ta bul úlken jetistik», - deidi Anatolii Pleshakov.
