Qazaqstan onkologiia jáne radiologiia ǵylymi-zertteý institýtynyń basshysy Diliara Qaidarova koronavirýs indeti kezeńinde onkologiiasy bar naýqastardyń koronavirýs juqtyrǵany týraly aitty. Osyndai naýqastarǵa em-shara qalai júrgizilgeni týraly Diliara Radikqyzynyń suhbaty Strategy2050.kz saitynda jariialandy, dep habarlaidy "Ult aqparat".
- Diliara Radikqyzy, onkologiiasy bar naýqastar kovid juqtyrǵan jaǵdaida eki aýrýǵa da birdei em qabyldai ma?
- Joq, naýqas kovidtan tolyq aiyqpaiynsha, arnaiy onkologiiadan em-shara jasai almaimyz. Himiiaterapiia juqpaly dert kezinde asa qaýipti. Eger onkonaýqas kovid aýrýyna shaldyqsa, ol barlyq halyqaralyq standart boiynsha emdeýdi toqtatady. Koronavirýs juqtyrǵan naýqasqa himioterapiia, sáýlelik terapiia jáne hirýrgiialyq emdeý qabyldaýǵa qatań tyiym salynady. Bul aýrýdy asqyndyryp jiberedi. Naýqasta koronavirýstyń jeńil túri bolsa, ol emhanaǵa barýy kerek nemese úide 14 kún emdelýi qajet. Sodan keiin PTR taldaýy teris nátije kórsetkende ǵana emdeýdi jalǵastyra alady. Biz emdeýdi toqtatpaimyz, biraq test nátijesi teris bolý kerek.
- Pandemiia kezinde onko-aýrýhanalardyń jumysynda ózgerister bolǵan shyǵar?
- 20 shildeden bastap barlyq onko aýrýlardy emdeitin ortalyqtar shtatty rejimde jumys isteýdi bastady. Patsientter statsionarda da, ambýlatoriiada da em qabyldai alady. Dárigerler jeke qabyldaý da ótkizedi. Barlyq naýqastar mindetti túrde PTR test tapsyrady. Koronavirýs álbette bizdiń jumysymyzdy ózgertip jiberdi. Jańa jumys formaty qalyptasty. Onkologiialyq aýrýhanada konsýltatsiia alý úshin mindetti túrde koronavirýsqa test tapsyrylady. Bul saraptamadan bólek, VICh pen gapatit, biohimiia, qan taldaýy, EKG, ókpe rentgeni siiaqty analizder de bar. Munyń bárin turǵylyqty jeri boiynsha emhanada tapsyrýǵa bolady.
- Jumys barysynda koronavirýspen aýyryp júrgen onkonaýqastardy emdeý jaǵdailary oryn aldy ma?
- Bizde qazir mynadai algoritm qalyptasty: eger biz naýqasty ota jasaýǵa alsaq, biz mindetti túrde ókpesine kompiýterlik tomografiia jasaimyz. Keide koronavirýs aýrý belgilerin kórsetpei ótedi. Bizge PTR testi teris bolyp kelgen patsientter boldy. Alaida, sáýleli terapiia bastalǵanda, pnevmoniia birden qozyp ketti. Endi sondai jaǵdailardy boldyrmaý úshin biz PTR testten bólek pnevmoniiany anyqtaityn kompiýterlik tomografiia jasaimyz.
-Aimaqtarda onkologiialyq aýrýhanalarda dári-dármek máselesi qalai bolyp jatyr?
- Dál qazir «SQ Farmatsiia» arqyly onkopreparattar der kezinde alynyp jatyr. Jazda aýrýdyń taralýy qatty kúsheigende, «Bonefos» pen «Zometa» preparattary jetispedi. «Pomidronat» atty preparatty qoldanýǵa týra keldi. Dál qazir respýblikanyń barlyq aimaǵynda himiialy terapiia men sáýleli terapiia júrgizýge arnalǵan barlyq preparat bar.
- Pandemiia kezinde qansha qazaqstandyq onkonaýqas koronavirýs juqtyrdy? Ólim jaǵdaiy boldy ma?
- Jalpy sany 2447 onkonaýqastyń emin toqtatýǵa májbúr boldyq. 25 naýqas ókinishke orai qaitys boldy. Koronavirýstan 14 kúndik em alyp jazylyp shyqqan naýqastardyń emin jalǵastyrdyq. Biz emdeý sharalaryn doǵarmaimyz. Tek koronavirýs kezinde arnaiy onkologiialyq emnen jaǵdaidy ýshyqtyryp alýymyz múmkin. Sondyqtan ýaqytsha toqtata turamyz.
- Pandemiia kezinde koronavirýspen aýyrmaǵan onkologiiasy bar naýqastardyń emi qalai boldy?
- Olardyń emi toqtaǵan joq. Burynǵydai emes, onkoaýrýhanaǵa kirý erejesi ózgerdi. Sanitarlyq talaptardy kúsheittik. Maskaly rejim engizilip, áleýmettik ara qashyqtyqty saqtaý qatań baqylaýda. Qazirdiń ózinde solai. Barlyq naýqastar aýrýhanaǵa jatqyzyldy. Eshkim aýrýhanaǵa jatýdan bas tartqan joq. Olar syrtqa shyqpai, artyq adammen bailanysqa túspei em qabyldap jatyr.
- Diliara Radikqyzy, suhbatyńyzǵa raqmet.
