Tórtinshi óndiristik revoliýtsiianyń damýymen derekterdiń mańyzy artyp keledi. Zattar interneti, tasymaldaý qurylǵylarymen ózge de kózderden túsetin derekter kólemi ósken saiyn, tehnikalyq ózgerister qarqyny údei tústi. Mashinalarmen, aqparatpen qarym-qatynas ádetti daǵdyǵa ainalyp, kún saiyn kúsheiip keledi. Robototehnika, aýa-raiy ózgeristerin modeldeý, aýyl sharýashylyǵy ónimdiligi jáne ózdigimen júretin kólikterdi shyǵarý sekildi kóptegen salada qoldanylatyn jasandy intellekt júieleriniń negizi derekterge tikelei bailanysty.
Jasandy intellektiń kóptegen túrin, mashinalyq oqytý algoritmderin, ásirese neiron júielerin jetildirý úshin orasan zor mólsherde derekter qajet. Derekter neǵurlym kóp bolsa, soǵurlym jumys dáldigi artady. Neiron júiesi zerttegen rengten keskinderiniń sany artqan saiyn, onyń isikterge jasaǵan sipattamalary aiqyndala túsedi. Derek az bolsa, dáldigi de azaiady.
Búginde elektrondy saýda, daýyspen basqarylatyn kómekshiler jáne ózge de kózderden túsetin zor mólsherdegi derekterdi jinap, ony óńdeýge múmkindikteri bar birneshe iri korporatsiia úlken artyqshylyqqa ie. Kólik júrgizýden bastap uialy telefon men internetti qalai paidalanyp júrgeni týraly aýqymdy derekter jinaityn halqy kóp keibir elder de bul baǵytta alǵa basqany anyq. Alaida bul bilik pen bailyqtyń teńsizdigine ákelgendei áser qaldyrady. Aqparat shaǵyn toptyń qolynda shoǵyrlanǵandyqtan, kólemdi derekterdi óz paidasyna jaratýǵa múmkindik beredi.
Al halqy az nemese zamanaýi tehnologiialardy igerýge shamasy jetpeitin elderdiń jaǵdaiy ne bolmaq? Keibir shaǵyn elder bai bolýy múmkin, alaida halqy az bolǵandyqtan derekter tolyqqandy jetispeidi. Ózge bir elder tarihi sebepterge bailanysty qalypty dami almaǵan. Ózekti derekterge qoly jetpeitindikten, olardyń barlyǵy damýdyń sońǵy satysynda qalýy múmkin. Óndiris quraldaryn shyǵarmai, tek shikizatpen qamtamasyz etip turady. Tiimsiz jaǵdaida qalǵan elder men kompaniialarǵa járdemdesýdiń bir joly derektermen almasý jóninde kelisim jasaý bolýy tiis. Taýarlar men qyzmetterge qatysty saýda kelisimder sekildi bul da bárine paida ákele alady. Birneshe memlekettiń derekterin qosý arqyly ár el zamanaýi óndiriske qajetti derekter bazasyna qol jetkizedi. Keibir jaǵdaida dúniejúzilik kelisimder jasalýy múmkin. Mysaly, bul qaterli isik siiaqty shekarany qajet etpeitin aýrýlarǵa qatysty. Al ortaq tili men mádenieti bar elderdiń bul máselede birigýi tiimdi bolatyny anyq. «PwC» kompaniianyń boljamynsha, 2025 jyly derekterdiń dúniejúzilik naryǵy 400 milliard dollardan asyp ketedi.
Jeke derekterdiń baǵasyn belgileý
Derekterdiń qoljetimdigin arttyrý barlyq elderge paidaly. Alaida bul derekter jeke adamdardan túsedi. Qazirdiń ózinde osy derekter kóbinese paida tabý úshin qoldanady, bolashaqta bul úrdis arta túsetini sózsiz. Iaǵni, mundai derekterdiń óz quny bar. Adamdardyń óz jeke derekterinen túsetin tabystan belgili bir úlesin alýyna múmkindigi bolýy kerek.
Qazirde adamnyń jeke ómiriniń qupiialyǵy jóninde zańdar ár elde ártúrli. Bul derekter jinaý men ony taratýdy qiyndatady. Árine jeke ómirdi qorǵaý – durys is. Degenmen, adam óz erkimen genetikalyq málimetteri men aýrý tarihyn meditsinalyq zertteýler úshin tapsyrǵysy kelse, ol úshin tabys alatyndai jaǵdai jasaý qajet. Bul negizinde búkil halyqqa óz paidasyn ákeledi. Árine bul tek meditsinaǵa ǵana qatysty emes. Bir jaǵynan bizden túsip turǵan aqparat tsifrlyq shań bolyp kórinýi múmkin. Buǵan áleýmettik jelilerde jazǵan habarlamalarymyz, aqyldy saǵattarymyzdyń jattyǵýlardy nemese kúndelikti kólik júrgizý ádetimizdi taldaýy kiredi.
Muny júzege asyrýdyń bir joly taýar birjalary sekildi derekterdiń baǵasyn anyqtaityn almasý alańdaryn qurý bolýy múmkin. Eger áldebireýler, bul jeke el, memleketter odaǵy, zerthana nemese kásiporyn bolsyn, derekter qoldanǵysy kelse, tólem retinde internette aqsha retinde paidalanatyn tokenderdi usyna alady. Almasý barysynda derekter baǵasy da anyqtalady. Jurt osy baǵany kórip, óz derekterin naryqqa shyǵarý jóninde qajetti sheshim qabyldai alady. Bul isti retteý úshin blokchein qoldanylýy múmkin.
Qazirdiń ózinde mundai derek almasýdyń synamaly júiesi bar. Áli jetilmegenimen, bolashaqta jańa bir salany dúniege keltirýi yqtimal. Bul bárimizge tiimdi bolýy múmkin. Saýda kelisimderi úlgisinde sharttar jasalýy damýshy elderge óte paidaly bolmaq. Jasandy intellektiń kómegimen derek almasý salasyndaǵy jaǵdaidy teńestire alsaq, tórtinshi óndiristik revoliýtsiia jetistikteri elder men kásiporyndarǵa birkelki taraidy. Al bul óz kezeginde jańa naryqty qalyptastyryp, ekonomikalyq ósimge túrtki bolady.
Maqalanyń túpnusqasy: weforum.org
