Májilistiń jalpy otyrysynda depýtattar fýnktsiialardy memlekettik operatorǵa berýdiń rásimderin aiaqtaǵanǵa deiin ýtil jinaýǵa moratorii jariialaýdy surady, dep habarlaidy QazAqparat.
«Biylǵy11 qańtardaǵy Májilistiń otyrysynda Memleket basshysy Úkimetke ýtil jinaqtaýǵa qatysty esepteý tártibin qaita qaraý jáne jeke mekeme ornyna memlekettik operatordy qarastyrýdy tapsyrǵan bolatyn.
Ýtil jinaqtaýdyń shamadan tys baǵalanýy ári jeke operatordyń ashyq emes qyzmeti, depýtattar tarapynan birneshe ret kóterilgen jáne turǵyndar úshin óte sezimtal suraqtardyń biri», - dedi depýtat Edil Jańbyrshin Úkimet basshysy Álihan Smaiylovtyń atyna joldaǵan saýalynda.
Onyń aitýynsha, sońǵy bes jylda avtokólikter men aýylsharýashylyq tehnikasyn satyp alýshylar, jeke operatorǵa satyp alynatyn tehnikanyń maqsaty men úlgisine qarai, 400 myńnan 13 million teńgege deiin ýtil jinaýdy tólegen. Mundai zańdy «bopsalaýdyń» nátijesi elimizde kólikterdiń qymbattaýyna ákeldi. 2015 jyldan 2021 jylǵa deiin jańa kólikterdiń baǵasy eki esege jýyq ósti. Osynyń saldarynan eski kólikterdiń de baǵasy kóterilip ketti.
«Kórshi eldermen baǵa aiyrmashylyǵy elge sheteldik kólikterdiń belsendi túrde tirkeýsiz ákelinýine múmkindik berdi. Qazaqstanǵa sheteldik nómirleri bar 200 myńnan astam kólik kirgen, olardyń kópshiligi eskirgen, al keibireýi tipti qylmystyq múlik. Sonymen qatar, 2021 jyldyń maýsymynan bastap kabel men sym ónimderiniń qunyna da 5% ýtil jinaý qarastyrylǵan. Osy máselelerge qatysty Prezidenttiń tapsyrmasyn halyq zor yqylaspen qabyldady. Biraq, biz búgin, tapsyrmalardyń basqasha atqarylyp otyrǵanyn kórip otyrmyz. Ashyq normativtik-quqyqtyq aktiler portalynda jeke operatordyń quqyqtaryn memlekettik aktsionarlyq qoǵam «Jasyl Damýǵa» dereý berýdi kózdeitin Qaýlynyń jobasy ornalastyryldy. Bul Qaýly jobasyna sáikes, bes jyl boiy jeke operatordyń aqshany belsendi túrde jinaý protsesiniń ashyqtyǵy umytylyp qalatyn siiaqty. Jalpy ýtil jinaýdan túsken qarjy týraly ár túrli tsifrlar aitylýda. Jeke operatordyń buqaralyq aqparat quraldaryna bergen málimetine qarasaq, 2016 jyldan 2021 jyldyń qyrkúiek aiyna deiin túsken qarjy 600 mlrd-tan teńgeden astam. Bul qyrýar qarjy qaida ketken? Ol jóninde tolyq derek joq. Biz táýelsiz aýdit nátijeleriniń ornyna Ekologiialyq Kodeksten jeke operatordyń aqshany «ideia boiynsha» nege jumsaý kerek ekendigi týraly aqparat alamyz», - dedi depýtat.
Onyń sózine qaraǵanda, ashyq kózderden alǵan málimetter boiynsha 300 mlrd-tai teńge avtokólik ónerkásibin jáne aýyl sharýashylyǵy tehnikasyn óndirýshilerdi yntalandyrýǵa berilgen, 30 mlrdtai teńge eski kólikterdi tapsyrǵan halyqqa tólengen, 29 mlrd-tai eski tehnikalardy jinaqtaýǵa jáne ýtilizatsiialaýǵa jiberilgen, al 181 mlrd-tai qarjynyń qaida ketkeni belgisiz.
«Sonda, búkil jinalǵan qarjynyń 10% ǵana ýtilge baǵyttalǵan ba?! Sonymen qatar, jeke operator aktivteriniń taǵdyry Qaýly jobasy boiynsha túsiniksiz. Óitkeni Qaýly jobasynda tek jarǵylyq kapitaldaǵy úlesti aýdarý týraly aitylǵan, al aǵymdaǵy shottan aqshalardy aýdarý týraly bir aýyz sóz joq. Ýtil jinaý tólemin jańa operatordyń qabyldap bastaǵany týraly Ekologiia ministrliginiń tosyn málimdemesi de suraq týǵyzady. Óitkeni Qaýly jobasy aǵymdaǵy jyldyń 1 aqpanyna deiin talqylanady jáne odan keiin onyń naqty qabyldanatyny belgisiz bolyp tur. Ýtil jinaýdyń stavkasyn qaita qarý jónindegi suraq ta ashyq qalyp otyr. Búgin áńgime bazalyq stavka tóńireginde, al alynatyn somalar, negizinen koeffitsientter arqyly manipýliatsiia jasalynyp otyr. Nege halyqtan alynǵan ýtil jinaq esebinen kólik óndirisin damytamyz? Biznestiń ózi investitsiia salmai ma? Ýtil jinaýdy tek eski tehnikalardy zalasyzdandyrý úshin paidalaný kerek emes pe? Qazir ýtil jinaýǵa bailanysty jumys toby qurylyp, talqylaý júrip jatyr. Biraq, ár túrli taraptardyń pariteti saqtalmaǵan», - dedi E. Jańbyrshin.
Onyń paiymynsha, joǵaryda keltirilgen máselelerdi eskere otyryp kelesi sharalardy iske asyrý qajet:
-jeke operatordyń qyzmetine qurylǵan ýaqytynan bastap shuǵyl táýelsiz aýdit júrgizý jáne aýditti memlekettik operatorǵa qarajatty aýdarǵanǵa deiin jasaý;
-ótkizilgen jumystardyń nátijelerin ashyq aqparat kózderinde jariialaý;
-tekserý nátijeleri boiynsha jeke operatordyń aktivterin memlekettik operatorǵa tolyq kólemde berýdi qamtamasyz etý;
-esep aiyrysýdy jáne fýnktsiialardy memlekettik operatorǵa berýdiń rásimderin aiaqtaǵanǵa deiin ýtil jinaýǵa moratorii jariialaý;
-ýtil jinaý esebinen kólik jáne aýyl sharýashylyq tehnika óndirýshilerin qoldaýǵa tyiym salý;
-jumys tobyna paritettik jaǵdaida barlyq taraptardy múshe qylý jáne oǵan Májilis depýtattarynda tartý;
-memleketke ótken operatordy basqaratyn kadrlardy qaita qaraý.
