30 tamyz barsha kazaqstandyqtar úshin erekshe kún. Osydan 21 jyl buryn dál osy kúni búgingi qaryshty damýymyzǵa negiz bolǵan, jarqyn bolashaqqa dańǵyl jol salǵan el Konstitýtsiiasy qabyldanǵan bolatyn. Búkil álemde Konstitýtsiia – eldiń ilgeri damý baǵytyna sáikes áleýmettik – ekonomikalyq júiesiniń jáne qoǵamynyń saiasi uiymdastyrylýynyń, jalpy alǵanda, memlekettiliktiń keregesin keńeitip, kósegesin kógertýdiń negizin aiqyndaityn negizgi zań, qasietti qujat.
21 jyl boiy Ata zańymyz memlekettiliktiń altyn dińgegi retindegi negizgi fýnktsiiasyn múltiksiz atqaryp keledi.
Kez kelgen eldiń egemendik alyp, táýelsiz damý jolyna túsýi ońaiǵa soqpaityn qubylys ekeni belgili. Qazaqstan da óz egemendiginiń alǵashqy jyldarynda san qily qiyndyqtardy bastan keshirip, túrli reformalardy júzege asyrdy. Memlekettiń ekonomikalyq damýyn azamattardyń ál-aýqatynyń artýyn, ishki-syrtqy saiasatty retteýdi qamtamasyz etý jolynda kóptegen jumystar atqaryldy. Táýelsizdik tuǵyryn biiktetip, turaqty damýdy qamtamasyz etý úshin zańnamalyq júie birshama ózgeristerdi talap etti. Ol ózgerister el Konstitýtsiiasyn da ainalyp ótpedi. 1993 jyly qabyldanaǵan elimizdiń tuńǵysh Ata zańyna ekonomikalyq-saiasi táýelsizdikti qamtamasyz etip, alyp imperiiamen birge qulaǵan, quldyraǵan sharýashylyqty, túrli kásiporyndardyń jumysyn qaita jandandyryp, sol arqyly halyqty jumyspen qamtý, áleýmettik ahýaldy jaqsartý úshin bir ortalyqtan, jedel sheshimder qabyldaýǵa múmkindik beretin prezidenttik basqarý formasyn engizý kerek boldy. Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti Nursultan Nazarbaevtyń 1992 jyly jariialanǵan «Qazaqstannyń egemen memleket retindegi qalyptasýy men damýynyń strategiiasy» atty baǵdarlamasynda jarqyn bolashaqta atqarylatyn qyrýar jumystar belgilengen bolatyn. Ol joba-josparlar halyq tarapynan qoldaý tapty. Zaman talabyna, ýaqyt qajettiligine, eń bastysy – el igiligine arnap ozyq demokratiialy elderdiń tájiribeleri tereń zerttelip, Frantsiia Konstitýtsiiasynyń negizinde jasalǵan jańa Ata zań jobasy respýblika azamattarynyń talqysyna salyndy. Ata zań jobasyn talqylaý barysynda arnaiy komissiiaǵa 30 myńnan astam qarapaiym azamattardyń usynys, tilekteri joldanǵan. Olardyń myńnan astamy negizgi zań jobasyna engizildi. Sóitip, 1995 jyldyń 30 tamyzynda búkilhalyqtyq referendýmda el azamattarynyń sailaýǵa qatysý quqyǵyna ie bóligi túgelge jýyq jańa Ata zań jobasyn qoldap, daýys berdi.
1995 jyly qabyldanǵan Konstitýtsiia ádildik, bostandyq qaǵidattaryna, BUU siiaqty halyqaralyq uiymdardyń talaptaryna sai jasalǵan. Ol barsha Qazaqstan azamattarynyń ultyna, dinine, násiline, áleýmettik, laýazymdyq erekshelikterine qaramai teń quqylylyǵyn qamtamasyz etedi. Sonymen qatar, memlekettik institýttardyń – zań shyǵarýshy, atqarýshy organdar men sot júiesiniń, qoǵamdyq uiymdardyń otan damýyna baǵyttalǵan jumysyn júielep, qoǵamdyq-memlekettik qarym-qatynastardy retteidi. Qabyldanǵanyna biyl 21 jyl tolǵan Ata zańymyz óziniń tiimdiligin, ýaqyt pen el qajettiliginen týǵan qujat ekendigin aiqyn dáleldep otyr. Qaryshty damýdy qamtamasyz etý úshin Ata zańǵa eki márte engizilgen ózgerister de óz tiimdiligin kórsetti. Qazirgi tańda Qazaqstan tek TMD elderi ishinde ǵana emes, tutastai Ortalyq Aziia aimaǵyndaǵy kóshbasshy elge ainaldy. Búgingi turaqty ekonomikalyq damýymyz, halyqtyń áleýmettik jaǵdaiynyń artýy, memlekettik organdardyń tiimdi jumysy, saiasi turaqtylyq, eń bastysy – halyqtyń birligi men tatýlyǵy, etnosaralyq, dinaralyq daý-janjaldardyń bizdiń qoǵam úshin jat qubylys sanalýy Ata zańymyzdyń arqasy. Konstitýtsiia el ekonomikasynyń oidaǵydai damýyna, azamattardyń ál-aýqatynyń jaqsarýyna, saiasi júieniń demokratiialyq talaptarǵa beiimdelýine, qoǵamdaǵy túrli toptar arasynda ózara túsinýshilik pen syilastyqqa negizdelgen qarym-qatynastyń ornaýyna, eldiń halyqaralyq deńgeidegi bedeliniń artýyna jol ashty. Búginde bizdiń eldi álem tanidy. Qazaqstan álemdik deńgeidegi basqosýlarda ataly sóz aitatyn, halyqaralyq qaýymdastyqty aýyzbirlikke shaqyratyn beibitshilik pen tatýlyqtyń nasihatshysyna ainaldy. Elimizdiń EQYU-ǵa tóraǵalyq jasap, uzaq ýaqytqa sozylǵan úzilisten soń uiym sammitin Elordada ótkizýimiz, sonymen qatar Islam Yntymaqtastyǵy uiymyna jetekshilik etýimiz Qazaqstannyń halyqaralyq arenadaǵy salmaǵyn odan ári arttyra túseri anyq.
Ata zańnan eldegi qoǵamdyq-memlekettik qarym-qatynastardy retteitin ózge de zańdar bastaý alady. El Parlamenti qabyldap, Elbasy qol qoiǵan ol zańdardyń eldiń barlyq aýmaǵynda birdei oryndalyp, zańdylyqtyń saqtalýy memlekettik organdarǵa, respýblika azamattaryna artylatyn mindet. Kúndelikti ómirde azamattardyń, laýazymdy tulǵalardyń, memlekettik jáne qoǵamdyq institýttardyń tarapynan zańdylyqtyń saqtalýy úshin memlekettik organdar aitýly jumystar atqarýda. Bul jumystardan quqyq qorǵaý organdary, onyń ishinde Ishki Ister ministrliginiń Ulttyq ulany de syrt qalmaq emes. Ózderine tapsyrylǵan aýmaqta qoǵamdyq qaýipsizdik pen tártiptiń saqtalýyn, memlekettik mańyzdy nysandardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý, túzeý mekemelerin kúzetý syndy zor mindetter atqaratyn Ulttyq ulannyń «Ońtústik» óńirlik qolbasshylyǵynyń quramasy da azamattardyń konstitýtsiialyq quqyqtaryn qorǵaý, el ishinde tynyshtyq pen quqyqtyq tártipti saqtaýda ózine júktelgen tapsyrmalardy múltiksiz oryndap keledi. Óńirlik qolbasshylyq áskeri bólimderiniń jaýyngerleri kún saiyn Almaty, Taraz, Taldyqorǵan qalalarynyń kóshelerinde patrýldik qyzmet atqaryp, quqyqtyq tártiptiń saqtalýyn qamtamasyz etedi. Sonymen qatar, túrli deńgeidegi túzeý mekemelerin kúzetip, qylmystyq jaýapkershilikke tartylǵan tulǵalardy, qaýipti elementterdi qoǵamnan oqshaýlaý arqyly bizdiń áskeri bólimder qarapaiym azamattardyń beibit turmysynyń senimdi qorǵany bolyp otyr.
El tynysynyń baǵdarshysy, azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryna kepildik beretin negizgi zań Konstitýtsiia kúni – barsha qazaqstandyqtardyń ortaq merekesi. Ótkenge kóz júgirtip, atqarylǵan jumystarǵa esep beretin, bolashaqqa josparlar quratyn kezeń. Ózge memlekettik organdarmen birge Qazaqstannyń Ulttyq ulany da aldaǵy ýaqytta azamattardyń Konstitýtsiialyq quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý jolyndaǵy mártebeli missiiany buljytpai oryndai bermek. Ol úshin memleket tarapynan barlyq qajettilikter jasalǵan. Áskeri kadrlardyń kásibi biliktiligi men múmkindikterine de senim mol.
general-maior Álibek Seráliev,
Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq ulany «Ońtústik»
óńirlik qolbasshylyǵynyń qolbasshysy
Ult portaly
.jpeg)