30 تامىز بارشا كازاقستاندىقتار ٷشٸن ەرەكشە كٷن. وسىدان 21 جىل بۇرىن دەل وسى كٷنٸ بٷگٸنگٸ قارىشتى دامۋىمىزعا نەگٸز بولعان, جارقىن بولاشاققا داڭعىل جول سالعان ەل كونستيتۋتسيياسى قابىلدانعان بولاتىن. بٷكٸل ەلەمدە كونستيتۋتسييا – ەلدٸڭ ٸلگەرٸ دامۋ باعىتىنا سەيكەس ەلەۋمەتتٸك – ەكونوميكالىق جٷيەسٸنٸڭ جەنە قوعامىنىڭ ساياسي ۇيىمداستىرىلۋىنىڭ, جالپى العاندا, مەملەكەتتٸلٸكتٸڭ كەرەگەسٸن كەڭەيتٸپ, كٶسەگەسٸن كٶگەرتۋدٸڭ نەگٸزٸن ايقىندايتىن نەگٸزگٸ زاڭ, قاسيەتتٸ قۇجات.
21 جىل بويى اتا زاڭىمىز مەملەكەتتٸلٸكتٸڭ التىن دٸڭگەگٸ رەتٸندەگٸ نەگٸزگٸ فۋنكتسيياسىن مٷلتٸكسٸز اتقارىپ كەلەدٸ.
كەز كەلگەن ەلدٸڭ ەگەمەندٸك الىپ, تەۋەلسٸز دامۋ جولىنا تٷسۋٸ وڭايعا سوقپايتىن قۇبىلىس ەكەنٸ بەلگٸلٸ. قازاقستان دا ٶز ەگەمەندٸگٸنٸڭ العاشقى جىلدارىندا سان قيلى قيىندىقتاردى باستان كەشٸرٸپ, تٷرلٸ رەفورمالاردى جٷزەگە اسىردى. مەملەكەتتٸڭ ەكونوميكالىق دامۋىن ازاماتتاردىڭ ەل-اۋقاتىنىڭ ارتۋىن, ٸشكٸ-سىرتقى ساياساتتى رەتتەۋدٸ قامتاماسىز ەتۋ جولىندا كٶپتەگەن جۇمىستار اتقارىلدى. تەۋەلسٸزدٸك تۇعىرىن بيٸكتەتٸپ, تۇراقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن زاڭنامالىق جٷيە بٸرشاما ٶزگەرٸستەردٸ تالاپ ەتتٸ. ول ٶزگەرٸستەر ەل كونستيتۋتسيياسىن دا اينالىپ ٶتپەدٸ. 1993 جىلى قابىلداناعان ەلٸمٸزدٸڭ تۇڭعىش اتا زاڭىنا ەكونوميكالىق-ساياسي تەۋەلسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتٸپ, الىپ يمپەرييامەن بٸرگە قۇلاعان, قۇلدىراعان شارۋاشىلىقتى, تٷرلٸ كەسٸپورىنداردىڭ جۇمىسىن قايتا جانداندىرىپ, سول ارقىلى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ, ەلەۋمەتتٸك احۋالدى جاقسارتۋ ٷشٸن بٸر ورتالىقتان, جەدەل شەشٸمدەر قابىلداۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن پرەزيدەنتتٸك باسقارۋ فورماسىن ەنگٸزۋ كەرەك بولدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 1992 جىلى جارييالانعان «قازاقستاننىڭ ەگەمەن مەملەكەت رەتٸندەگٸ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنىڭ ستراتەگيياسى» اتتى باعدارلاماسىندا جارقىن بولاشاقتا اتقارىلاتىن قىرۋار جۇمىستار بەلگٸلەنگەن بولاتىن. ول جوبا-جوسپارلار حالىق تاراپىنان قولداۋ تاپتى. زامان تالابىنا, ۋاقىت قاجەتتٸلٸگٸنە, ەڭ باستىسى – ەل يگٸلٸگٸنە ارناپ وزىق دەموكراتييالى ەلدەردٸڭ تەجٸريبەلەرٸ تەرەڭ زەرتتەلٸپ, فرانتسييا كونستيتۋتسيياسىنىڭ نەگٸزٸندە جاسالعان جاڭا اتا زاڭ جوباسى رەسپۋبليكا ازاماتتارىنىڭ تالقىسىنا سالىندى. اتا زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا ارنايى كوميسسيياعا 30 مىڭنان استام قاراپايىم ازاماتتاردىڭ ۇسىنىس, تٸلەكتەرٸ جولدانعان. ولاردىڭ مىڭنان استامى نەگٸزگٸ زاڭ جوباسىنا ەنگٸزٸلدٸ. سٶيتٸپ, 1995 جىلدىڭ 30 تامىزىندا بٷكٸلحالىقتىق رەفەرەندۋمدا ەل ازاماتتارىنىڭ سايلاۋعا قاتىسۋ قۇقىعىنا يە بٶلٸگٸ تٷگەلگە جۋىق جاڭا اتا زاڭ جوباسىن قولداپ, داۋىس بەردٸ.
1995 جىلى قابىلدانعان كونستيتۋتسييا ەدٸلدٸك, بوستاندىق قاعيداتتارىنا, بۇۇ سيياقتى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ تالاپتارىنا ساي جاسالعان. ول بارشا قازاقستان ازاماتتارىنىڭ ۇلتىنا, دٸنٸنە, نەسٸلٸنە, ەلەۋمەتتٸك, لاۋازىمدىق ەرەكشەلٸكتەرٸنە قاراماي تەڭ قۇقىلىلىعىن قامتاماسىز ەتەدٸ. سونىمەن قاتار, مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتاردىڭ – زاڭ شىعارۋشى, اتقارۋشى ورگاندار مەن سوت جٷيەسٸنٸڭ, قوعامدىق ۇيىمداردىڭ وتان دامۋىنا باعىتتالعان جۇمىسىن جٷيەلەپ, قوعامدىق-مەملەكەتتٸك قارىم-قاتىناستاردى رەتتەيدٸ. قابىلدانعانىنا بيىل 21 جىل تولعان اتا زاڭىمىز ٶزٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن, ۋاقىت پەن ەل قاجەتتٸلٸگٸنەن تۋعان قۇجات ەكەندٸگٸن ايقىن دەلەلدەپ وتىر. قارىشتى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن اتا زاڭعا ەكٸ مەرتە ەنگٸزٸلگەن ٶزگەرٸستەر دە ٶز تيٸمدٸلٸگٸن كٶرسەتتٸ. قازٸرگٸ تاڭدا قازاقستان تەك تمد ەلدەرٸ ٸشٸندە عانا ەمەس, تۇتاستاي ورتالىق ازييا ايماعىنداعى كٶشباسشى ەلگە اينالدى. بٷگٸنگٸ تۇراقتى ەكونوميكالىق دامۋىمىز, حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك جاعدايىنىڭ ارتۋى, مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ تيٸمدٸ جۇمىسى, ساياسي تۇراقتىلىق, ەڭ باستىسى – حالىقتىڭ بٸرلٸگٸ مەن تاتۋلىعى, ەتنوسارالىق, دٸنارالىق داۋ-جانجالداردىڭ بٸزدٸڭ قوعام ٷشٸن جات قۇبىلىس سانالۋى اتا زاڭىمىزدىڭ ارقاسى. كونستيتۋتسييا ەل ەكونوميكاسىنىڭ ويداعىداي دامۋىنا, ازاماتتاردىڭ ەل-اۋقاتىنىڭ جاقسارۋىنا, ساياسي جٷيەنٸڭ دەموكراتييالىق تالاپتارعا بەيٸمدەلۋٸنە, قوعامداعى تٷرلٸ توپتار اراسىندا ٶزارا تٷسٸنۋشٸلٸك پەن سىيلاستىققا نەگٸزدەلگەن قارىم-قاتىناستىڭ ورناۋىنا, ەلدٸڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ بەدەلٸنٸڭ ارتۋىنا جول اشتى. بٷگٸندە بٸزدٸڭ ەلدٸ ەلەم تانيدى. قازاقستان ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ باسقوسۋلاردا اتالى سٶز ايتاتىن, حالىقارالىق قاۋىمداستىقتى اۋىزبٸرلٸككە شاقىراتىن بەيبٸتشٸلٸك پەن تاتۋلىقتىڭ ناسيحاتشىسىنا اينالدى. ەلٸمٸزدٸڭ ەقىۇ-عا تٶراعالىق جاساپ, ۇزاق ۋاقىتقا سوزىلعان ٷزٸلٸستەن سوڭ ۇيىم سامميتٸن ەلوردادا ٶتكٸزۋٸمٸز, سونىمەن قاتار يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا جەتەكشٸلٸك ەتۋٸمٸز قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى سالماعىن ودان ەرٸ ارتتىرا تٷسەرٸ انىق.
اتا زاڭنان ەلدەگٸ قوعامدىق-مەملەكەتتٸك قارىم-قاتىناستاردى رەتتەيتٸن ٶزگە دە زاڭدار باستاۋ الادى. ەل پارلامەنتٸ قابىلداپ, ەلباسى قول قويعان ول زاڭداردىڭ ەلدٸڭ بارلىق اۋماعىندا بٸردەي ورىندالىپ, زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋى مەملەكەتتٸك ورگاندارعا, رەسپۋبليكا ازاماتتارىنا ارتىلاتىن مٸندەت. كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە ازاماتتاردىڭ, لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ, مەملەكەتتٸك جەنە قوعامدىق ينستيتۋتتاردىڭ تاراپىنان زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋى ٷشٸن مەملەكەتتٸك ورگاندار ايتۋلى جۇمىستار اتقارۋدا. بۇل جۇمىستاردان قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى, ونىڭ ٸشٸندە ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ ۇلتتىق ۇلانى دە سىرت قالماق ەمەس. ٶزدەرٸنە تاپسىرىلعان اۋماقتا قوعامدىق قاۋٸپسٸزدٸك پەن تەرتٸپتٸڭ ساقتالۋىن, مەملەكەتتٸك ماڭىزدى نىسانداردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ, تٷزەۋ مەكەمەلەرٸن كٷزەتۋ سىندى زور مٸندەتتەر اتقاراتىن ۇلتتىق ۇلاننىڭ «وڭتٷستٸك» ٶڭٸرلٸك قولباسشىلىعىنىڭ قۇراماسى دا ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسييالىق قۇقىقتارىن قورعاۋ, ەل ٸشٸندە تىنىشتىق پەن قۇقىقتىق تەرتٸپتٸ ساقتاۋدا ٶزٸنە جٷكتەلگەن تاپسىرمالاردى مٷلتٸكسٸز ورىنداپ كەلەدٸ. ٶڭٸرلٸك قولباسشىلىق ەسكەري بٶلٸمدەرٸنٸڭ جاۋىنگەرلەرٸ كٷن سايىن الماتى, تاراز, تالدىقورعان قالالارىنىڭ كٶشەلەرٸندە پاترۋلدٸك قىزمەت اتقارىپ, قۇقىقتىق تەرتٸپتٸڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ. سونىمەن قاتار, تٷرلٸ دەڭگەيدەگٸ تٷزەۋ مەكەمەلەرٸن كٷزەتٸپ, قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلعان تۇلعالاردى, قاۋٸپتٸ ەلەمەنتتەردٸ قوعامنان وقشاۋلاۋ ارقىلى بٸزدٸڭ ەسكەري بٶلٸمدەر قاراپايىم ازاماتتاردىڭ بەيبٸت تۇرمىسىنىڭ سەنٸمدٸ قورعانى بولىپ وتىر.
ەل تىنىسىنىڭ باعدارشىسى, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا كەپٸلدٸك بەرەتٸن نەگٸزگٸ زاڭ كونستيتۋتسييا كٷنٸ – بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ورتاق مەرەكەسٸ. ٶتكەنگە كٶز جٷگٸرتٸپ, اتقارىلعان جۇمىستارعا ەسەپ بەرەتٸن, بولاشاققا جوسپارلار قۇراتىن كەزەڭ. ٶزگە مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن بٸرگە قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ۇلانى دا الداعى ۋاقىتتا ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسييالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ جولىنداعى مەرتەبەلٸ ميسسييانى بۇلجىتپاي ورىنداي بەرمەك. ول ٷشٸن مەملەكەت تاراپىنان بارلىق قاجەتتٸلٸكتەر جاسالعان. ەسكەري كادرلاردىڭ كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸگٸ مەن مٷمكٸندٸكتەرٸنە دە سەنٸم مول.
گەنەرال-مايور ەلٸبەك سەرەليەۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ۇلانى «وڭتٷستٸك»
ٶڭٸرلٸك قولباسشىلىعىنىڭ قولباسشىسى
ۇلت پورتالى
.jpeg)