Almatyda Qazaqstan men Qytaidyń media salasyndaǵy yntymaqtastyǵyn damytýǵa arnalǵan dóńgelek ústel ótti. Kezdesýde eki el jýrnalisteri men media zertteýshileri jasandy intellektiniń aqparat keńistigine yqpaly, tsifrlyq tehnologiialar, jalǵan aqparatpen kúres jáne birlesken ǵylymi jobalardy damytý máselelerin talqylady, dep habarlaidy Ult.kz.
23 qyrkúiekte Almatyda "Qazaqstan-Qytai media yntymaqtastyǵy: jańa múmkindikter men syn-qaterler" taqyrybynda dóńgelek ústel uiymdastyryldy. Jiynǵa Qazaqstan men Qytaidyń jýrnalistik uiymdarynyń ókilderi, BAQ qyzmetkerleri, ǵalymdar men zertteýshiler qatysty.
Kezdesýdiń negizgi taqyryptarynyń biri jasandy intellektiniń qazirgi mediany qalai ózgertip jatqanyna arnaldy. Qatysýshylar jańa tehnologiia jýrnalistiń ornyn almastyrmaitynyn, kerisinshe aqparatty óńdeý, aýdarý, derekterdi taldaý sekildi jumystardy jeńildetetin quralǵa ainalyp kele jatqanyn atap ótti.
Qazaqstan men Qytai jýrnalisteriniń bailanysy jiyrma jylǵa jýyq ýaqyttan beri damyp keledi
Qazaqstan Jýrnalister odaǵynyń jaýapty hatshysy Baian Ramazanova óz baiandamasynda uiymnyń qyzmeti men halyqaralyq bailanystaryna toqtaldy. Onyń aitýynsha, 1959 jyly qurylǵan Qazaqstan Jýrnalister odaǵy búginde 6190 músheni biriktiredi. Uiymnyń filialdary elimizdiń barlyq oblysynda, sondai-aq Astana, Almaty jáne Shymkent qalalarynda jumys isteidi.
Odaq jas jýrnalisterdi qoldaý, óńirlik jýrnalistikany damytý jáne BAQ qyzmetkerleriniń biliktiligin arttyrý baǵytynda túrli jobany júzege asyryp keledi. Sonyń ishinde jas jýrnalister arasynda jyl saiyn shyǵarmashylyq baiqaý ótkizilip, on jeńimpaz arnaiy diplom jáne aqshalai syilyqpen marapattalady.
Baian Ramazanova Qazaqstan men Qytai jýrnalisteri arasyndaǵy bailanystyń tarihyna da toqtaldy. Onyń sózinshe, eki eldiń media ókilderi arasyndaǵy belsendi qarym-qatynas shamamen jiyrma jyl buryn bastalǵan.
"Qytaida “Myń shaqyrym jol alǵashqy qadamnan bastalady” degen maqal bar. Qytailyq áriptesterimizben dostyq pen yntymaqtastyqtyń alǵashqy qadamy jiyrma jylǵa jýyq ýaqyt buryn jasaldy. Sol kezde Qazaqstan Jýrnalister odaǵynyń tóraǵasy Seiitqazy Mataev bastaǵan jýrnalisterimiz alǵash ret Beijiń, Shanhai jáne basqa da qalalarǵa barǵan edi. Sodan beri eki el delegatsiialar almasyp, bir-biriniń salt-dástúrimen, ekonomika, ǵylym jáne ózge salalardaǵy jańalyqtarymen tanysyp keledi", – dedi ol.
Onyń aitýynsha, keiin bul bailanysty "Bir beldeý – bir jol" aiasyndaǵy jýrnalistik uiymdar platformasy odan ári keńeitken. Platformaǵa álemniń júzge jýyq eliniń ókilderi kiredi. Qazaqstan onyń Aziia elderi atynan alǵashqy prezidiýmynyń quramyna engen.

"Qytai jýrnalisteriniń qazirgi sapary bolashaqqa umtylǵan eki kórshi memleket arasyndaǵy dostyq pen yntymaqtastyqtyń jańa kezeńine ainalady dep senemin", – dedi Baian Ramazanova.
BAQ arasyndaǵy aqparat almasýdy kúsheitý mańyzdy
Qytai jýrnalister odaǵy Hatshylar basqarmasynyń hatshysy In Lýtsziýn eki eldiń aqparat salasyndaǵy bailanysyn odan ári damytýǵa múmkindik bar ekenin aitty.

"Almatyda jańa jáne burynnan tanys dostarymyzben bas qosyp, yntymaqtastyq múmkindikterin talqylap, buqaralyq aqparat quraldary salasyndaǵy aqparat almasýdy damytýǵa múmkindik alǵanyma qýanyshtymyn. Qazaqstandaǵy aqparat salasyndaǵy áriptesterimizge kórsetken qoldaýy úshin alǵys bildiremin", – dedi ol.
In Lýtsziýnóz sózinde Qytai men Qazaqstannyń tarihi jáne mádeni bailanystaryna da nazar aýdardy. Onyń aitýynsha, eki el arasyndaǵy qarym-qatynastyń tamyry Uly Jibek joly kezeńine deiin barady.
"Qytai men Qazaqstan – shekaralas, birin-biri tolyqtyratyn kórshiler. Eki el halqynyń myńdaǵan jyldyq dostyq qarym-qatynas tarihy bar. Olar Uly Jibek joly arqyly Shyǵys pen Batysty jalǵaǵan tarihty birge qalyptastyrdy", – dedi In Lýtsziýn.
Jasandy intellekt aýdarma men kontent jasaýdyń jańa múmkindikterin ashyp otyr
Dóńgelek ústelde jasandy intellekttiń mediaǵa yqpalyna erekshe nazar aýdaryldy. Talqylaý barysynda mýltimodaldy modelderdiń qazaq, orys jáne qytai tilderindegi aqparatty jedel aýdarýǵa múmkindik beretini aityldy.
Sondai-aq generativti jasandy intellekt kúrdeli statistikalyq málimetterdi oqyrmanǵa túsinikti infografika, beinerolik jáne ózge interaktivti formattarǵa ainaldyrýǵa jol ashyp otyr. Bul ásirese jas aýditoriiamen jumys isteýde mańyzdy qural retinde qarastyryldy.
Sonymen birge qatysýshylar tehnologiia qanshalyqty damysa da, jýrnalistiń kásibi jaýapkershiligi saqtalatynyna nazar aýdardy. Jasandy intellekt derekterdi baqylaý, mátinniń alǵashqy nusqasyn ázirleý nemese aýdiony mátinge ainaldyrý sekildi jumystardy atqara alady. Alaida aqparatty tekserý, jýrnalistik etikany saqtaý jáne jariialanǵan materialǵa jaýap berý adamnyń mindeti bolyp qala beredi.
Jiynda Qazaqstan mediasynda jasandy intellekt quraldarynyń qoldanyla bastaǵany da sóz boldy. Atap aitqanda, telearnalardaǵy virtýaldy júrgizýshiler, jasandy intellekt kómegimen jasalǵan illiýstratsiialar jáne joǵary oqý oryndaryndaǵy AI-assistentter tájiribesi aityldy.
"Tsifrlyq Jibek jolyn" media jáne ǵylym salasynda damytý usynyldy
Ortalyq Aziia–Qytai jýrnalistik zertteýler qaýymdastyǵynyń tóraiymy Gúlmira Sultanbaeva Qazaqstan men Qytai arasyndaǵy ǵylymi jáne mediakommýnikatsiialyq yntymaqtastyqty damytýdyń úsh baǵytyn usyndy.
Birinshi baǵyt – "Tsifrlyq Jibek joly" aiasyndaǵy media jáne ǵylymi bailanysty kúsheitý. Sultanbaeva qytailyq zertteýshilerdi osy baǵyttaǵy ortaq jobalarǵa qatysýǵa shaqyrdy.
Ekinshi usynys eki eldegi jýrnalistika jáne media salasyna qatysty ǵylymi eńbekterdi qazaq jáne qytai tilderine aýdarýǵa qatysty. Onyń aitýynsha, bul baǵytta alǵashqy nátijeler de bar.

"Sian jáne Soltústik-Batys ýniversitetterindegi áriptesterimiz osy kúzde qazaq jýrnalistikasynyń tarihy týraly irgeli eńbekti qytai tiline aýdaryp boldy. Onyń tanystyrylymy arnaiy uiymdastyrylady. Muny Qytai men Ortalyq Aziia arasyndaǵy alǵashqy irgeli qadamdardyń biri dep sanaimyz", – dedi Gúlmira Sultanbaeva.
Úshinshi bastama – Ortalyq Aziia men Qytai jýrnalistikasy tarihynyń ortaq antologiiasyn ázirleý. Zertteýshiniń aitýynsha, Qazaqstan, Qytai jáne Ortalyq Aziia halyqtarynyń tarihi, qoǵamdyq jáne mádeni bailanystary týraly derekter kóp bolǵanymen, olar jýrnalistika tarihy turǵysynan áli tolyq júielenbegen.
"Bul Qytai, Qazaqstan jáne jalpy Ortalyq Aziia úshin úlken mádeni-rýhani ári ǵylymi eńbek bolar edi. Osy jumys tobyna qytailyq áriptesterimizdi qosylýǵa shaqyramyz", – dedi ol.
Jalǵan aqparatpen kúres pen tsifrlyq saýat basty máselelerdiń biri
Gúlmira Sultanbaeva qazirgi medianyń mańyzdy mindetteriniń biri jalǵan aqparatqa qarsy turý jáne qoǵamnyń tsifrlyq saýatyn arttyrý ekenin aitty.
Kezdesý barysynda qazaqstandyq zertteýshiler qytailyq delegatsiiaǵa "Qazaqstandaǵy jalǵan aqparat pen dezinformatsiia indikatorlary" atty aǵylshyn tilindegi monografiiany, tsifrlyq jáne aqparattyq mádeniet pen tsifrlyq saýatqa arnalǵan ádistemelik eńbekterdi, sondai-aq derekter jýrnalistikasy men jalǵan aqparatpen kúres taqyrybyndaǵy zertteýlerdi tanystyrdy.
"Qazir jalǵan aqparatpen kúres pen tsifrlyq saýatty arttyrý – eń úlken máselelerdiń biri. Biz ádil ári obektivti kontent jasaýǵa umtylýymyz kerek", – dedi Gúlmira Sultanbaeva.
Dóńgelek ústel qorytyndysynda taraptar Qazaqstan men Qytai arasyndaǵy mediabailanysty tek jýrnalister almasýymen shektemei, ǵylymi zertteýler, akademiialyq aýdarma, tsifrlyq tehnologiialar jáne jasandy intellekt baǵytyndaǵy ortaq jobalar arqyly damytý qajettigine nazar aýdardy. Jiynda jasandy intellekt medianyń jumys tásilderin ózgertkenimen, aqparattyń shynaiylyǵyn tekserý, kásibi etika men aýditoriia aldyndaǵy jaýapkershilik jýrnalistiń negizgi mindeti bolyp qala beretini aityldy.