Jýrnalisterdiń kásibi merekesi qarsańynda bizdiń portal «Astana» telearnasynyń bas direktory Q.Jumaǵalimen áńgimelesken edi. Arna basshylyǵynyń efirlik setkany júieli júrgizý jáne memlekettik-aqparattyq saiasatty tiimdi paidalaný nátijesinde media resýrs eldegi jetekshi-tanymal telarnalardyń qataryna endi. «Astana TV» mamyr aiynda TOP 3 tikke enip, qarqyndy damyp kele jatqan arnalardyń kóshin bastap tur.
– Qysqa merzimde arnanyń jyldam ósýine ne áser etti jáne joǵary nátijeli kórsetkishterge qalai qol jetkizildi?
– Keshe ǵana Prezident Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev «Ana tili»
gazetine bergen suqbatynda memlekettik saiasattyń ustyny bolatyn aqparattyq ideologiianyń tym názik, tym ózekti ekenin oraily jetkizdi. Televiziialyq jáne radio habarlarynyń sapasyn arttyrý, kórshi eldiń teleónimderiniń kóshirmesin emes, qoǵamdyq oidyń uiytqysy bolatyn dúnielerdi efirden berý. Ulttyq ideologiiaǵa qyzmet etetin qundy dúnielerdi, tól ónimderimizdi molaitý kerek degen pikirdiń ishinde astarly hám tereń oi jatqanyn suqbatty oqyǵan kez-kelgen oqyrman uqty dep oilaimyn. Osy turǵyda, media salasyndaǵy jaýapty qyzmettiń basy-qasynda júrgen áriptesterime zor jaýapkershilik júkteletini anyq.
Oraiy kelgende aita ketý kerek, Astana TV - “Nur Otan” partiiasynyń aqparattyq holdingine kiretin telearna bolǵandyqtan, bizdiń aldymyzda memlekettik ideologiialyq saiasatty kórermenge ońtaily jetkizý syndy biik maqsat bar. Sonymen qatar, partiianyń ilkimdi isteri men irgeli bastamalaryn kórermenge jetkizý basty nazarda.
2019 jyldyń qazan aiynda arna basshylyǵyna kelgennen keiingi alǵashqy jumysymyz efirdegi dúnieler, ondaǵy baǵdarlamalyq saiasatqa taldaý jasaýmen bastaldy. Jańalyqtar qyzmetiniń áleýeti, aimaqtardaǵy menshikti tilshiler qosyny men turaqty kontentin eskersek, arnanyń osy ýaqytqa deiin top - 5 tikte bolýǵa múmkindigi mol edi. Alaida, sol ýaqyttardaǵy efirlik jáne óndiristik qyzmettiń toqyraýy saldarynan, aýditoriialyq kórsetkishter tómendep, arna usynǵan jobalardyń tanymaldylyǵy joǵala bastady. Onyń ústine, básekelestik orta kúsheiip, basqa telearnalardyń efirinde jańa da sapaly, qyzyqty mazmundaǵy ónimder paida boldy.
Bizdiń arnanyń aldynda úlken maqsat turdy. Ol - tómenge quldilap ketken reitingti az ýaqytta qaita qalpyna keltirý. Al tómen reiting-arnanyń tabysynyń azaiýyna alyp keletini belgili. Osy máseleni sheshý úshin jańa mehanizmdi iske qostyq. Aldymen kórermen aýditoriiasyn zerttep, osy baǵytta tereń taldaý júrgizdik. Arnadaǵy mazmuny eskirgen birqatar jobalardy efirden alyp tastadyq. Jańalyqtardyń formatyn ózgerttik.
– Kúndelikti kórsetiletin aqparattyq baǵdarlamalar men áleýmettik baǵdarlamalar qalai qaita júielendi?
– Kózi qaraqty kórermen úshin aita ketken jón. Qazaq jáne orys tilderindegi jańalyqtar nusqasy «Astanatimes» atty biryńǵai jańalyqtar jobasyna biriktirilip, ár jańalyq biregei jáne basqa tilde qaitalanbai beriletin boldy. Mundai sheshim qabyldaýǵa, qazaq jáne orys tilderin jaqsy biletin maqsatty aýditoriiamyzdyń erekshelikterin eskere otyryp qol jetkizdik. Qazaq, orys tilderindegi jańalyqtardyń eki tilde qaitalanyp berilýi kórermenin jalyqtyratyn eski tehnologiia ekenin der kezinde anyqtadyq.
Jyl basynda media salasynyń jańa býynyn tárbieleý maqsatynda jas jýrnalister arasynda «Astanatimes» úshin jańa kóshbasshylardyń aýqymdy baiqaýyn (kastingin) ótkizdik. Aita ketý kerek, osy bastamamyz arqyly qarapaiym azamattardyń baǵdarlama tizginshisi bola alatynyna kóz jetkize otyryp, senimdilik pen adaldyq printsipin engizdik. Aýdiovizýaldy sáikestendirý jańartyldy: logotip pen grafikalyq árleý ózgertildi. Efirge zamanaýi grafikalyq trendter shyǵa bastady. Sonymen qatar, arna jańa stilde ún qatty. Osy atqarylǵan qyrýar jumystar arqyly kórermen boiynda bizdiń arnamyzǵa degen senimdi kózqaras qalyptastyrdyq.
Baǵdarlama arasynda kórsetiletin rolikter toptamasynyń berilý tásilderi ózgertildi. Memlekettik mańyzy bar ataýly merekelik kúnderge sáikes arnaiy grafikalyq utymdy tásildermen aqparat berilip otyrady. Telearna missiiasy kórermenniń kóńilin kóterý ǵana emes, tarihi oqiǵalar men kórnekti tulǵalar týraly aqparat berý ekeni daýsyz.
Osy turǵyda qazaqtyń uly aqyny Abai Qunanbaevqa arnalǵan beinerolikter tsiklin atap ótkim keledi. Ótken jyly arna kelbeti retinde Abai atamyzdyń «qara sózderinen» jasalǵan rolikter toptamasyn efirden berdik. Abaidyń 175 jyldyǵyna orai 14 beinerolik túsirilgen edi.
Qolǵa alǵan barlyq jobalarymyz ben bastamalarymyz «Halyqtyq arna» qaǵidasyna sai jasaldy. Kórermenderge qarapaiym túrde beriletin tushymdy jobalar men filmder shyǵarý, kerek bolǵan jaǵdaida teleónimderdi satyp alý jumystaryn jalǵastyra beretin bolamyz. Kórermenge jaqyn bolý bizdiń muratymyz. Osy turǵyda biz úshin arnanyń kei jobalaryna áleýmettik komponentti engizý ózekti bolyp qala bermek. Túiindep aitsaq, buqaranyń bazynasyn boiamasyz kórsetetin arnaǵa ainalý úshin barymyzdy salamyz.
Ótken jyldyń qarasha aiynan jańalyqtar qyzmetine «Stýdiiaǵa qońyraý shal» atty jańa aidar engizildi. Kez kelgen kórermen jańalyqtar stýdiiasyna qońyraý shalyp, óz máseleleri týraly aityp, túrli aqparatpen bólise alady. Jańalyqtar qyzmetindegi shyǵarmashylyq tobymyz kez kelgen qońyraýǵa der kezinde jaýap berip, máseleni tiisti qurylymdarǵa jetkizip otyrady.
Búgingi tańda redaktsiiamyzǵa 3500 den astam qońyraý tústi. Biz turǵyndardan túsken 185 máseleni qazaq, orys tilderinde tikelei efirde kórsetip, tiisti jerlerge jetkizdik. Jaqyn kúnderi 150 den astam másele sheshildi. Qalǵan suraqtardyń túiini jaqyn kúnderi sheshiledi. Jalaqynyń keshiktirilýi, jol jóndeý, turǵyn úi-kommýnaldyq sharýashylyq máseleleri jii qoiylatyn suraqtar qatarynda. Kei sheneýnikter men basqa da jaýapty mekeme qyzmetkerleriniń qandai da bir qarsylyǵyna qaramastan, biz barlyq máselelerdi tolyq sheshýge tyrysamyz. Bizdiń arnany belgili bir dárejede televiziialyq qoǵamdyq qabyldaý dep ataýǵa bolady.
Áleýmettik sipaty basym jobalarymyzdyń biri - «Aialy alaqan» dep atalady. Qaiyrymdylyq maqsatta ashylǵan televiziialyq jobada - qiyn jaǵdaiǵa tap bolǵan adamdarǵa kómek berilip, naqty qoldaý kórsetiledi. Joba túrli máselelerdi sheshýge baǵyttalǵan. Joba avtory Bibigúl Dáýletbekqyzy túsirilim barysynda keiipkerdiń turmys tirshiligin, túrli aýyrtpashylyqtar men kúrestegi janqiiarlyq erligin kórsetedi. Aýyr naýqastar, kóp balaly otbasy, turmysy tómen, jetim balalar t.s. áleýmettik múmkindigi shekteýli jandarǵa qol ushyn beremiz. Jobany túsirý kezinde ótinish bildirýshilerdiń barlyǵyna derlik kómek kórsetildi.
Mamyrdyń ortasynan bastap, arnanyń efirlik ýaqyty tikelei efirden beriletin «Aitarym bar» atty jańa áleýmettik tok-shoýmen tolyqtyryldy. Baǵdarlamaǵa keiipkerdiń máselelerin sheshý maqsatynda naqty salanyń ókilderi men tiisti mamandar shaqyrylady. Bastysy, problemasyn sheshýdi qalaityn kez-kelgen turǵyn jobaǵa qatysa alady. Jobada ózekti taqyryptar muqiiat zerttelip, talqylanady. Baǵdarlama barlyq sanitarlyq-epidemiologiialyq normalardy saqtai otyryp, qatysýshylar sanyn shekteý, beine bailanystardy qosý syndy tehnologiialyq múmkindikterdi paidalaný arqyly tikelei efirge shyǵady.
– Qoǵam men memlekettiń nazary koronovirýs pandemiiasyna jáne onyń órship, taralýynan týyndaǵan qiyndyqtarǵa baǵyttalyp otyr. Siz basqaratyn arna qyzmetine bul jaǵdai qanshalyqty áser etti?
– Pandemiia adamzat balasynyń kúndelikti tirshiliginiń barlyq salalaryna aitarlyqtai ózgerister engizdi. Árine, sáikesinshe media qyzmet, telearna salasy da budan tys qalmady. Qysqasy, telearna qyzmeti de qandai da bir ózgeristerge tap bolýda. Qazaqstandyq media-naryqtaǵy barlyq derlik jarnamalyq kompaniialardyń mazmuny men qyzmeti toqtatyldy. Sáikesinshe ishki jarnama biýdjeti de edáýir qysqardy.
Pandemiialyq jaǵdai bizdiń birneshe jobalarymyzdy jaǵdai bir qalypqa túskenge deiin toqtata turýǵa májbúr etti. Al, basqa elderge engizilgen karantindik sharalar arnamyzdaǵy kei jobalardyń túsirilim jumystaryna tikelei áser etti deýge bolady. Mysaly, bizdiń aranamyzdan efirge shyǵatyn «Qara niet» atty túrik serialynyń túsirilim jumystary aiaqtalmai qaldy. Osy rette kórermenderimizdiń áleýmettik jeliler men redaktsiiamyzǵa qońyraý shalý arqyly serialdy kórsetýdi surap, habarlamalar qaldyrǵanyn aita ketken jón.
Tótenshe jaǵdai rejiminiń alǵashqy kúnderinen bastap, bizdiń arna qashyqtyqtan jumys tártibine aýysty. Kiristiń azaiýyna qaramastan, biz mekemeniń shtattyq sanyn saqtap qaldyq. Eń bastysy, barlyq qyzmetkerlerdiń jalaqylaryn tolyǵymen saqtaýǵa tyrystyq. Tótenshe jaǵdai men karantindik sharalarǵa qaramastan, sáýir-mamyr ailary aralyǵynda 50 – den astam arnaiy reportajdar men «Elorda live» tyń 25 stýdiialyq shyǵarylymyn túsirdik. Pandemiiamen kúrestegi elordalyq jedel shtab jumysynyń qyr-syryna úńilip, jan-jaqty aqparat berildi. Bizdiń tilshiler jaǵdaidy túrli rakýrstarmen berdi. Blok beketterde boldy. Quqyq buzýshylardy anyqtaýǵa bailanysty uiymdastyrylǵan reidterge qatysty, aýrýhanalar men emhanalar jumysynyń qarqyndy qurylysyn kórsetti. Baǵa naryǵyndaǵy ahýaldar men basqa da karantindik sharalarǵa qatysty jýrnalistik zertteýler jasady.
Bizdiń jýrnalister óz densaýlyǵy, jaqyndarynyń densaýlyǵyna qaýip tóndirip, karantin rejimine qaramastan jumystaryn jalǵastyrýda. Virýspen kúreste aldyńǵy shepte bolǵan barlyq BAQ qyzmetkerleriniń adal jumysyn erekshe atap ótkim keledi. Bizdiń kásibimizdiń basty missiiasy - jedel jáne senimdi aqparatpen qamtamasyz etý bolatyn. Bul missiiamyzdyń ómirsheń ekenine taǵy bir márte kóz jetkizdik.
– Media indýstriia naryǵyn zerttep júrgen kei sarapshylar tóteshe jaǵdaiǵa bailanysty engizilgen shekteýler kezinde teledidar kóretinder sanynyń artqandyǵyn alǵa tartyp otyr. Kórermenderdiń qalaýy ózgerdi me? Álde, televiziiany basqa da aqparat kózderinen artyq kóretin dástúrli aýditoriia men karantinge bailanysty teledidar kórýge qaita oralǵan aýditoriia arasynda qandai da bir bailanys bar ma?
– Jalpy alǵanda, pandemiiaǵa deiingi jyldarda teledidar kóretin aýditoriianyń aitarlyqtai azaiyp bara jatqany baiqaldy. Bul tendentsiia álemniń kóptegen elderiniń media naryǵyna tán oryn aldy desem qatelespeimin. Al, karantin ýaqytynda teledidar kóretinder qatary 20 protsentke artty deýge bolady. Bul kórsetkish arqyly halyqtyń dástúrli BAQ qa degen senimi zor ekenin baiqadyq. Osyǵan bailanysty jańalyqtar men basqa da aqparattyq baǵdarlamalardy qaraý kóleminiń artýy zańdy bolatyn.
Búginde karantin kezinde kórermen qaýymnyń nazarynan tys qalmaǵan janrdyń biri-oiyn-saýyqtyq baǵdarlamalar. Sosyn otandyq jáne sheteldik telehikaialar suranysta boldy.
Al "Astana tv"arnasynyń aýditoriiasyna keletin bolsaq,jyl basynan beri qaralym kórsetkishi edáýir artqany baiqaldy. Ótken mamyr aiynda jáne osy maýsymnyń basynda arnanyń qaralymy 90 protsentke jetti. Bul - "Astana" telearnasy qyzmetkerleriniń júieli ári qajyrly eńbeginiń jemisi.
Búgingi jetken jetistikterimizdi saqtaý biz úshin mańyzdy bolyp qala bermek. Sondyqtan, túrli janrdaǵy qyzyqty jobalar men olardy efirge ońtaily sátte berý kesteleri jasaldy. Drama,komediia janrynda 6 serial daiyndaldy. Sonyń ishinde 90 jyldardyń toqyraý kezeńindegi kásipkerlerdiń tynys-tirshiligin shynaiy beinelengen filmdi atap ótýge bolady.Talai jandy ajaldan arashalaǵan órt sóndirýshiler týraly,sondai-aq brakonerlermen kúreste qaza tapqan Erlan Nurǵalievtiń ǵumyr joly jańa serialǵa arqaý bolmaq. Búginde bul telehikaianyń túsirilim jumystary bastalyp ketti.
«Professional» degen jobamyzǵa da toqtala ketken jón. Onyń biregeiligi sol, qazaqstandyq televiziiada tuńǵysh ret ózderiniń erekshe daǵdylaryn kórsetýge, sol arqyly «Professional» ataǵyna ie bolýǵa múmkindik týǵyzatyn erekshe joba. Eń bastysy, munda qarapaiym jumysshy kásip ielerine barynsha jasalǵan mumkindik dep qabyldaýǵa bolady. Sonymen qatar, biz sheteldik serialdardyń jankúierlerin eń qyzyqty jáne tanymal telenovellalarmen qýantýdy jalǵastyramyz.
– Internet júieler men digital-platformalardyń aqparat taratýda dástúrli BAQ ty media naryqtan birtindep yǵystyryp kele jatqany jasyryn emes. Bir qyzyǵy bul úrdis jyl óte kele ózekti bolyp keledi. Siz basqaratyn arna barynsha trendte bolý úshin qandai pozitsiiany ustanýda?
– Telearna qyzmeti senimdi aqparat kózi retinde basqa media resýrstarǵa qaraǵanda aitarlyqtai artyqshylyqtarǵa ie. Birinshiden, teledidar internet resýrstarǵa qaraǵanda aýqymdy habar taratady. Ekinshiden, joǵary sapaly kontentti birde-bir internet-arnanyń blogerleri jasai almaidy. Olardaǵy resýrstyq shekteýler aýqymdy túsirilim, kúrdeli jobalar jasaýǵa kedergi keltiredi. Úshinshiden, serial qarap, tele shoý tamashalaityn kórermender ondai sapaly ónimderdi ǵalamtor jelisinen taba almaidy. Mysaly, Úndi serialdarynyń dál sol nusqa, sol dýbliajben internetten tamashalaý múmkin emes.
Aýditoriianyń belgili bir bóligi internet jelisinen aqparat qaraitynyn eskere otyryp, bizdiń ujym internette belsendi jumys istep keledi. Áleýmettik jeliniń barlyq túrlerinde telegramda, feisbýkta, instagramda, vkontaktide, sondai-aq youtube arnasynda resmi akkaýnttarymyz bar. Mysaly, tótenshe jaǵdai kezinde ǵana bizdiń telegram arnamyzǵa 50 myńnan astam adam qosyldy. Instagram-da 800 myńnan astam jazylýshymyz bar. Al youtube arnasy «altyn túimeni» alýǵa jaqyn.
Áleýmettik jelilermen jumys isteý kezinde biz belgili bir platformalardyń ereksheligin basshylyqqa alamyz. Mysaly, telegram arnasynyń jazylýshylary aqparatty jedel alǵysy keledi. Al, instagram qoldanýshylary ózderiniń súiikti tele-shoýlary men jobalarynyń tusaýkeserleri týraly aqparatqa kóbirek qyzyǵady. Pikir-talastarǵa qatysyp, talqylaýlar jasaidy. Al, iýtýb kanalymyzda erekshe janrdaǵy jobalarymyz ben serialdarymyz bar. Olardyń qaralymdary óte joǵary.
Jaqyn kúnderi el tarihyna, táýelsiz Qazaqstannyń damý shejirelerine arnalǵan ekinshi iýtýb arnamyz ashylady. Sonymen, qazirgi arnamyzdyń baǵyty kóńil kóteretin jobalar baǵytynda bolsa, ekinshisi, tarih pen saiasatqa qyzyǵýshylyq tanytatyn aýditoriia úshin qurylady. Arna tarihtaǵy erekshe oqiǵalar men Tulǵalar, egemendik alǵan tustan búginge deiingi qoǵamdyq jáne saiasi ómirdiń beinekadrlary, avtorlyq tanymal baǵdarlamalarmen tolyqtyrylady. Menińshe, mundai resýrstyń paida bolýy aqyl-oi ieleri úshin úlken múmkindik bolmaq.
– Mazmundy suqbatyńyz úshin rahmet. Aldaǵy josparlaryńyz kórermen tarapynan júzege asyp, sapaly teleónimderińiz kóp bolsyn degen senimdi tilek bar. Kele jatqan – buqaralyq aqparat quraldarynyń kúni kásibi merekeńizben quttyqtaimyn! Sizge jáne Siz basqaryp otyrǵan ujymǵa sáttilik, zor densaýlyq jáne qajyrly eńbek tilemin!
Suhbattasqan:
Indira SÁTIM
