QR Premer-Ministri Álihan Smaiylovtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda halyqty jumyspen qamtý sharalary qaraldy. Jiynda Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministri Tamara Dúisenova, Aqtóbe oblysynyń ákimi Ońdasyn Orazalin jáne Qostanai oblysynyń ákimi Arhimed Muhambetov, sondai-aq «Eýraziialyq top» JShS basqarma tóraǵasy Serik Shahajanov jáne salynyp jatqan «KamaTyresKZ» kásipornynyń basshysy Aleksandr Smyshliaev baiandama jasady, dep habarlaidy "Ult aqparat" primeminister.kz saityna silteme jasap.
Dúisenovanyń aitýynsha, ulttyq eńbek naryǵyna demografiialyq ózgerister men álemdik ekonomikanyń qubylmalylyǵy áser etti. Bul saladaǵy eń úlken ózgeris jańa jumys kúshiniń paida bolýymen bailanysty.
«2000 jyldardan keiin dúniege kelgen urpaq eseiip, jyl saiyn osyndai 300 myńnan astam jas azamat eńbek naryǵyna qosylady. Sonyń nátijesinde jumys kúshiniń jańa sapalyq qurylymy qalyptasyp jatyr. Búginde jalpy jumys kúshiniń 60%-yn millenialdar men Z býyny quraidy. 2030 jylǵa qarai bul kórsetkish 80%-ǵa jetedi», — dedi Tamara Dúisenova.
Osy úrdis, qazirgi kúrdeli ahýal jáne aldaǵy yqtimal syn-qaterler jumyspen qamtý saiasatyn qaita qaraý qajettigin kórsetip otyr. Onda azamattardy jai jumyspen qamtý emes, sapaly jumys ornyn berý arqyly halyqtyń tabysyn arttyrý basty mindet bolady. QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrligi bul mindetti oryndaý úshin qazir júzege asyrylyp jatqan is-sharalarmen qatar, jańa baǵyttar boiynsha jumysty jandandyrýdy usynady.
Basty mindet – jastardy jumysqa tartý. Osy maqsatta iri jáne orta kásiporyndarda bos jumys oryndaryna onlain jármeńke ótkizý arqyly jastardy eńbekpen qamtý qolǵa alynady.
Biyl mamyr aiynda ERG kompaniialar tobymen birlesip, bilim berý uiymdarynyń túlekterine jáne 35-ke deiingi jastarǵa arnalǵan onlain-jármeńke pilottyq rejimde ótkizildi. Kompaniia 350 jumys ornyn usyndy. Bir aptanyń ishinde jumys berýshiniń talaptaryna sáikes keletin 159 jas irikteýden ótip, jumysqa qabyldandy. Olardyń arasynda elimizdiń barlyq óńiriniń ókilderi bar.
Pilottyq jobanyń qorytyndysy Bilim jáne ǵylym, Ulttyq ekonomika, Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministrlikteriniń, sondai-aq taý-ken, metallýrgiia salasyndaǵy kásiporyndardyń jáne «Samuryq-Qazyna» aktsionerlik qoǵamynyń ókilderimen talqylandy.
Sonyń nátijesinde bul kompaniialarmen elektrondyq eńbek birjasyna 20 myń bos jumys ornyn ornalastyrý týraly kelisimge qol jetkizildi. Onyń ishinde IT salasy men «Aýyl – el besigi» jobasy da bar.
Bos jumys oryndardyń alǵashqy onlain-jármeńkesi 24-30 maýsym aralyǵynda ótedi. Ol ai saiyn uiymdastyrylyp, tómendegilerdi qamtidy:
- kásiporyn ornalasqan aimaq turǵyndaryna ǵana emes, barlyq qazaqstandyqtarǵa birdei qoljetimdi bolýyn;
- jumysqa qabyldaý protsesiniń ashyqtyǵyn;
- jumys izdeýshiniń maqsatty tańdaýyn;
- jumys berýshilerdiń sapaly irikteý múmkindigi bolýyn.
Ulttyq jobalar aiasynda jumysqa ornalastyrý.
Jergilikti atqarýshy organdardyń derekteri boiynsha, biyl ulttyq jobalar aiasynda 269 myńnan astam jańa jumys orny ashylmaq.
Búginde elektrondyq eńbek birjasyna 691 kásiporyn 1 myń investitsiialyq jobada ashylatyn 13 609 jumys orny usynylyp otyr. Onda tek biliktilik talaptary ǵana emes, sonymen birge tólenetin eńbekaqy mólsheri jáne jumys ornynyń sipattamasy da berilgen.
Qazirgi ýaqytta bos jumys oryndaryna ótinish bergenderdiń sany 5 myńnan asty, onyń ishinde 1 myń adam jumysqa ornalastyryldy. Jobalardyń jáne ondaǵy bos jumys oryndarynyń tizimi atalǵan jobalardyń ázir bolýyna qarai aldaǵy ýaqytta tolyqtyrylyp otyrady.
«Jalpy jumysqa tartý isin elektrondy birja aiasynda júrgizýdi qoldaimyz. Onyń ashyqtyǵy jáne qoljetimdiligi jumyspen qamtý máseleleriniń jańa mádenietin qalyptastyrýdy jáne memleket qolǵa alyp jatqan bastamalardan halqymyzdy tolyq habardar etý múmkindigin qamtamasyz etedi», — dedi ministr.
Jumyspen qamtýdaǵy mańyzdy baǵyttardyń biri – platforma arqyly jumyspen qamtýdy moiyndap, zańdastyrý. Pandemiia kezindegi shekteý sharalary jer júzinde jumyspen qamtýdyń zaman talabyna beiim tásilderin qoldanýǵa tyń serpin berdi. Bul úrdisten Qazaqstan da shet qalǵan joq.
Tsifrlandyrý men jańa tehnologiialar da el ekonomikasyna áserin tigizedi. Sońǵy jyldary naqty sektorǵa qaraǵanda, qyzmet kórsetý salasynda jumyspen qamtylǵandardyń sany artqan.
Saraptamalyq málimetterge júginsek, Qazaqstanda shamamen 500 myń adam platforma arqyly jumyspen qamtylǵan. Iaǵni, azamattar Iandeks, Ýber, Volt jáne Glovo siiaqty túrli onlain-platformalar arqyly jumys isteidi. Mundai jumys formaty turǵyndarǵa yńǵaily ekeni sózsiz. Alaida onyń basty kemshiligi – jumyspen qamtylǵandar úshin áleýmettik kepildiktiń joqtyǵy.
Bir sózben aitqanda, ondai azamat jumyssyz qalsa nemese júktiligine jáne balaly bolýyna bailanysty jumysyn toqtatsa, memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan qajetti áleýmettik tólem ala almaidy.
Búgingi tańda 300 myńnan astam ana osy qordan júktilik kezinde burynǵy ortasha jalaqysynyń 100%-yn jáne bala kútimi kezeńinde jalaqysynyń 40%-yn alyp otyr. Budan basqa 105 myń jumyssyz adamǵa 6 ai boiy jalaqysynyń shamamen 40%-y tólenedi. Sońǵy jyldary bul tólemderdiń mólsherin edáýir ulǵaitý máselesi qaralyp jatyr.
Osyǵan bailanysty eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý minsitrligi bul azamattardy áleýmettik qamsyzdandyrý júiesine tartý úshin, onlain platformalardyń negizgi operatorlarymen kezdesýler ótkizdi. Olarmen birge biyl 1 shildeden bastap qamtý shemalaryn pilottyq rejimde júrgizý týraly sheshim qabyldandy. Jumystyń nátijesi jyl sońyna qarai usynylady.
«Platformalyq jumyspen qamtýdy tanyp, zańdastyryp, qolaily rejimdi saqtai otyryp, biz azamattardyń eńbek jáne áleýmettik quqyqtaryn qorǵaýǵa tyrysamyz», — dedi T. Dúisenova.
Azamattardyń jekelegen sanattaryn jumysqa ornalastyrý jáne óz isin ashýǵa memlekettik qoldaý kórsetý.
Onyń ishinde:
- maqsatty toptarǵa tiimdi jáne turaqty jumys ornyn ashatyn mekemelerge sýbsidiia bólý. Biyl osyndai 100 myń jumys orny josparlanyp, oǵan biýdjetten 77 mlrd teńge bólindi. Jergilikti atqarýshy organdardyń derekteri boiynsha, búginge deiin 84,4 myń azamat osyndai jumysqa tartyldy;
- halyqtyń áleýmettik osal toptary men jastardyń kásipkerlik bastamalaryn qoldaý. Osyndai 20 myń grantty qarjylandyrýǵa biýdjetten 25,8 milliard teńge kózdelgen. Qazirgi kezde 1 myń 400-den astam azamat grant iegeri atandy.
- memleket tehnologiialardyń damý qarqynyn eskere otyryp, jumys kúshiniń biliktiligi men mashyǵyn únemi jetildirý kerektigine nazar aýdarady. Jumys berýshilerdiń talabyna sáikes, biyl 36 myń adamdy oqytý jáne qaita daiarlyqtan ótkizý josparlanǵan. Qazirdiń ózinde 9 myńnan astam azamat bul múmkindikti paidalanyp úlgerdi.
- bos jumys oryndaryna joldama usyný. Bul shara elektrondyq eńbek birjasy negizinde júzege asyrylady. Biyl shek 350 myń deńgeiinde belgilendi, onyń ishinde 91 myń adam jumysqa ornalasty.
Jalpy joǵaryda atap ótilgen memlekettik qoldaý sharalary aiasynda biyl 500 myńnan asa adamdy jumyspen qamtý kózdelgen.
Bul sharalar tiimdi júzege asyrylýy úshin ortalyq memlekettik jáne jergilikti atqarýshy organdar belsendi jumys isteýi kerek. Ministrlikte quzyrly organdar ózara jáne jumys berýshilermen, sondai-aq jumys izdeýshilermen tyǵyz qarym-qatynas ornatýǵa basa mán berýi tiis dep sanaidy.
Qostanai oblysynda Jumys oryndaryn ashý óńirlik kartasy bekitildi, oǵan sáikes ulttyq jobalar aiasynda 2022-2025 jyldary aralyǵynda 32 myńǵa jýyq jumys ornyn ashý josparlanyp otyr, onyń ishinde 10 myńnan astamy – turaqty jumys oryndary. Bul týraly óńir basshysy Arhimed Muhambetov málimdedi.
«Oblystyń ózin-ózi jumyspen qamtyǵan jáne jumyssyz turǵyndary jumyspen qamtylatyn bolady. Sonyń ishinde jastardyń jumyspen qamtylýyna basa nazar aýdarylady», — dedi oblys ákimi.
Biyl Ulttyq jobalar aiasynda 3 210 jumys ornyn asha otyryp, ónerkásip nysandaryn, áleýmettik infraqurylymdy, turǵyn úiler, turǵyn úi-kommýnaldyq sharýashylyq jáne kólik infraqurylymy obektilerin salý, qaita jańǵyrtý, jóndeý boiynsha 295 jobany iske asyrý kózdelgen.
Máselen, «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan ornyqty ekonomikalyq ósý» bir ǵana ulttyq jobasy aiasynda somasy 200 mlrd teńgeden astam 9 investitsiialyq joba iske asyrylyp jatyr. Osy jobalardyń arqasynda óndiristi tolyq iske qosýdy eskere otyryp, shamamen 2,1 myń jumys orny ashylmaq, onyń ishinde biyl 344 jumys ornyn ashý josparda bar. Qazirgi ýaqytta 111 jumys orny ashyldy.
Mysaly, «KamLit KZ» JShS jalpy quny 160 mlrd teńgeden asatyn júk tehnikasyna arnalǵan avtokomponentter óndirisi boiynsha eki zaýyttyń qurylysyn júrgizip jatyr, onda 2024 jyldyń sońyna taman 700-den astam jumys ornyn ashý josparlanyp otyr.
Jylý jelilerin, sýmen jabdyqtaý júielerin qaita jańǵyrtý jylý berý maýsymyn turaqty ótkizý úshin jylý shyǵyndaryn, jylýmen jabdyqtaý jelilerindegi apattylyqty azaitýǵa, oblystyń 66 aýylynyń turǵyndaryn sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
Turǵyn úi qurylysy jónindegi jobalardy iske asyrý kezinde 5 myń adam úshin shamamen 85 myń sharshy metr áleýmettik turǵyn úi paidalanýǵa beriledi.
Sondai-aq jergilikti mańyzy bar 314 km avtojoldy jáne eldi mekenderdiń 224 ýchaskesin jóndeý josparlanyp otyr, bul kóliktiń úzdiksiz qozǵalysyn qamtamasyz etedi, joldaǵy qaýipsizdik deńgeiin arttyrady.
Jalpy ulttyq jobalardy iske asyrý biyl shamamen 7 myń adamdy, onyń ishinde infraqurylymdyq jobalardy iske asyrý kezinde 3 210 adamdy jumyspen qamtýǵa múmkindik beredi.
Is júzinde osy jyldyń 5 aiynda ulttyq jobalar aiasynda ashylǵan jumys oryndaryna 2 905 adam, onyń ishinde infraqurylymdyq jobalarǵa 452 adam, sýbsidiialanatyn jumys oryndaryna 2 453 adam ornalastyryldy.
«Jalpy oblysta qazirgi ýaqytta 11 myń adamdy jumyspen qamtýǵa kómek kórsetildi, onyń ishinde 3 myń jas azamat turaqty jáne ýaqytsha jumys oryndaryna ornalastyryldy, kásiptik oqytýǵa jiberildi jáne jańa biznes-ideialardy iske asyrýǵa arnalǵan granttar aldy», — dedi A. Muhambetov.
Jastardy jumyspen qamtý boiynsha qabyldanyp jatqan sharalardyń nátijesinde osy jyldyń birinshi toqsanynda jastar jumyssyzdyǵynyń deńgeii 2021 jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda 0,4 paiyzdyq tarmaqqa tómendep, 2,8%-dy qurady.
Elektrondyq eńbek birjasynda 175 joba boiynsha 1 866 bos jumys orny týraly málimetter ornalastyrylǵan. 30 jobada konkýrstyq rásimder júrgizilip jatyr, merdigerler aiqyndalmaǵan. Málimdelgen bos jumys oryndaryna 71 adam ornalastyryldy.
Elektrondyq eńbek birjasynda jumys berýshilerdiń bos jumys oryndaryn ornalastyrý jumystary jalǵasyp keledi.
Barlyq merdiger uiymdarmen Elektrondyq eńbek birjasyna bos jumys oryndary týraly málimetterdi ornalastyrý kerektigi týraly túsindirý jumystary júrgizildi. Jumyspen qamtý qyzmetiniń mamandary konsýltatsiialyq jáne praktikalyq kómek kórsetip jatyr.
Ulttyq jobalardy iske asyrý aitarlyqtai áleýmettik-ekonomikalyq tiimdilikke qol jetkizýge múmkindik beredi.
«ERG» JShS basqarma tóraǵasy Serik Shahajanovtyń málimdeýinshe, Qazaqstanda ónerkásipte eńbek etip júrgenderdiń 27%-y taý-ken metallýrgiia salasynda jumys isteidi. Osyǵan orai, Memleket basshysy iri biznes ókilderin kadrlyq áleýetti qalyptastyrýǵa belsene qatysýǵa shaqyrdy.
ERG-diń Qazaqstandaǵy kásiporyndary 5 óńirde ornalasqan. Eýraziialyq top – saladaǵy úzdik úsh jumys berýshiniń biri. Sondyqtan kadrlyq áleýetti arttyrý men jastardy óndiristegi mamandyqtarǵa baǵdarlaý kompaniia úshin árdaiym basym baǵyt bolyp keldi.
«Biz tehnikalyq mamandardy mektep qabyrǵasynan bastap damytýǵa tyrysamyz», — dedi Eýraziialyq toptyń jetekshisi.
Kompaniianyń Aqtóbe, Qostanai jáne Pavlodar oblystaryndaǵy áleýmettik saiasaty aiasynda iske asyrylyp jatqan «ERG mektepke» bastamasy jaqsy nátijeler berdi. Joba óńirlerdegi 300 mektepte jańa bilim berý ortasyn qurýǵa baǵyttalǵan.
JOO jáne TjKB-men jumys boiynsha 50-den astam memorandýmǵa qol qoiyldy. 2021 jyly 2 myńnan astam stýdent kásiporyndarda praktikadan ótti, 500-den astam túlek jumysqa ornalasty.
Biraq ERG ary qarai jyljyp, kadrlardy strategiialyq turǵydan daiyndaýǵa kirisýdi uiǵardy. Búgin BTS Education kompaniiasymen, ákimdiktermen, Pavlodar, Qostanai jáne Aqtóbe oblystarynyń oqý oryndary men ónerkásip kásiporyndarymen birlesip «Kolledjderge arnalǵan ERG» jobasy iske asyrylyp jatyr. Jańa kásipter atlasy negizinde óńirdiń 40 perspektivalyq kásibiniń kartasy ázirlendi. Qazirdiń ózinde 805 stýdent jobamen qamtylǵan, 2023 jyldyń sońyna deiin qamtýdy 3 000 adamǵa deiin ulǵaitý josparda bar.
2021 jyldan bastap kásiptik bilimi joq úmitkerler ERG biryńǵai oqý ortalyǵynyń bazasynda 700-den astam arnaiy oqý baǵdarlamasy boiynsha bilim alyp, jańa kásip meńgeredi nemese ekinshi mamandyq alady.
2022 jylǵy maýsymnan bastap «Enbek.kz» elektrondyq eńbek birjasynda kez kelgen adam ERG-den jumys taba alady. Búgingi tańda 159 jas maman Toptyń kásiporyndaryna jumysqa turdy.
Búgingi tańda ERG boiynsha 1000-ǵa jýyq bos jumys orny bar, onyń ishinde tokarlar, elektr slesarlar, elektr gazben dánekerleýshiler, quiýshylar, jarýshylar jáne t. b. asa tapshy mamandyqtar bar. Iri strategiialyq jobalardyń iske asyrylýyn eskere otyryp, 2023 jyldyń sońyna deiin qosymsha shamamen 1 000 jumys ornyn qurý josparda bar.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáikes, ulttyq jobalar aiasynda Aqtóbe oblysynda óńirlik jumyspen qamtý kartasy qalyptasyp, 272 jobada 9 222 jumys ornyn qurý josparlanǵan.
Oblys ákimi Ońdasyn Orazalinniń aitýynsha, ulttyq jobalar aiasynda áleýmettik salada jańa nysandar boi kóterip, óndirister keńeiip, qarqyndy investitsiialar tartý esebinen ekonomikany damytý, kásipkerlikti qoldaý arqyly óńirdiń damýyna tyń serpilis bere otyryp, halyqtyń turmys-tirshiligin jaqsartý men tabysyn arttyrýǵa mol múmkindik beriledi.
Óńirde ulttyq jobalar aiasynda:
- Avtomobil joldary salasynda jalpy uzyndyǵy 600 km jýyq oblystyq jáne aýdandyq mańyzy bar avtojoldar jóndeledi;
- Qurylys salasynda 17 turǵyn úi men jataqhana salynyp, 11 eldi meken aýyz sýmen qamtamasyz etiledi, 9 eldi mekende gazdandyrý jumystary júrgizilmek;
Sonymen qatar 8 turǵyn úi alaby elektr jelisimen qamtamasyz etiledi;
- Bilim salasynda 26 nysan kúrdeli jóndeýden ótkizilse, 7 bilim ordasy boi kóterip, úsh aýysymmen oqytý jáne oryn tapshylyǵy máselesi sheshiledi;
- Densaýlyq saqtaý salasynda 16 meditsinalyq nysan iske qosylady;
- Mádeniet salasynda 7 mádeniet oshaǵy el igiligine paidalanýǵa beriledi;
Al óndiris pen aýylsharýashylyq salasynda 50-ge jýyq túrli investitsiialyq jobalar júzege asyrylady. Tiisti qarajat bólinedi. Atalǵan jobalardy júzege asyrý úshin jumys berýshilerge túrli kásibi deńgeidegi kadrlar qajet.
«Bul baǵytta “Elektrondyq eńbek birjasy” portaly jumys berýshilerge kadrlardy izdeý men irikteýge kómektesedi, al jumys izdeýshilerge bos jumys oryndaryn izdeýde ashyqtyq pen qoljetimdilikti qamtamasyz etip, tiimdi ári jyldam jumysqa ornalasýǵa qolaily jaǵdai týǵyzady», — dedi Aqtóbe oblysynyń ákimi.
Merdigerler tarapynan «Elektrondyq eńbek birjasy» platformasyna bos jumys oryndaryn engizý boiynsha jumystar biylǵy mamyr aiynda bastalǵanyna qaramastan, qazirge deiin 91 joba boiynsha 1 202 bos jumys orny jariialanyp, 91 adam jumyspen qamtyldy. Óz kezeginde, bul jumys berýshi merdiger kompaniialar úshin de, jumys izdeýshi azamattar úshin de qalaǵan mamandyqtar boiynsha jumysqa ornalasýda qolaily elektrondyq platformaǵa ainalyp otyr.
Sonymen qatar «2021-2025 jyldarǵa arnalǵan kásipkerlikti damytý jónindegi ulttyq joba» aiasynda 53 myńnan astam jumyssyz azamatty jumyspen qamtý josparlansa, búginde 4 myń adam nemese 26,5% jumysqa turǵyzyldy.
Óńir ákimi eńbek naryǵynda jastardy qoldaýǵa jáne olardyń básekege qabilettiligin arttyrýda «Alǵashqy jumys orny», «Urpaqtar kelisimsharty» jobalarynyń tiimdiligi zor ekenin atap ótti. Byltyr atalǵan jobalar aiasynda 176 jas jumysqa tartylsa, osy jyly 300-eg jýyq jasty jumysqa ornalastyrý kózdelgen.
Halyqty jumyspen qamtýdyń taǵy bir tiimdi tetigi – qaitarymsyz grant berý.
«Oblysta 500-ge jýyq jasqa jáne 1 myńnan astam áleýmettik osal toptaǵy azamattarǵa memlekettik grant berý josparlanyp, iske asyrylyp jatyr. Bul, óz kezeginde, áleýmettik osal toptaǵy azamattardyń óz isin ashýǵa jáne jastardyń kásipkerlik bastamalaryn qoldaýǵa baǵyttalǵan igi sharalar bolyp otyr», — dedi Ońdasyn Orazalin.
Osynyń arqasynda memlekettik qoldaýlar aiasynda kóp balaly analar men múmkindigi shekteýli bala tárbielep otyrǵan otbasylar úide otyryp jumys jasaý múmkindigine ie boldy.
Aqtóbe oblysynyń basshysy Ońdasyn Orazalin ulttyq jobalar aiasynda josparlanǵan jumys oryndaryn qurý men halyqty jumyspen qamtý máseleleri turaqty baqylaýda bolatynyn atap ótti.
