Foto: pixabay.com
Búgin – Dúniejúzilik qorshaǵan ortany qorǵaý jáne Ekologtar kúni. 1972 jyly dál osy kúni Birikken Ulttar Uiymynyń qorshaǵan ortany qorǵaý máselesi boiynsha Stokgolm konferentsiiasy bastaldy. Sol sebepti 5 maýsym Dúniejúzilik qorshaǵan ortany qorǵaý jáne Ekologtar kúni dep tańdalǵan. Osy oraida Ult.kz tilshisi elimizdiń ekologiiasy týraly anyqtap kórdi.
Mamandar marapattaldy
Biyl elimizde ekologtar kúni alǵash ret keńinen atalyp ótip jatyr. Qazaqstan boiynsha 50-den astam aýqymdy is-sharalar uiymdastyrylmaq. Bul ekosaǵattar, kórmeler, plener master-klasstar, senbilikter, sýret baiqaýlary, saiabaqtar men skverlerdiń ashylýy jáne t. b. Kásibi mereke kúni Ekologiia jáne tabiǵi resýrstar ministri Erlan Nysanbaev salanyń ardagerleri men úzdik qyzmetkerlerine vedomstvolyq nagradalar, qurmet gramotalary, sondai-aq alǵys hattar tabys etti. Maparattalǵandardyń qatarynda 8 jyl ekologiia salasynda eńbek etken Erejep Ámzin de bar. Ol óz qýanyshyn bólisi, salanyń dami berýine senetinin aitty.
«20 jylǵa jýyq eńbek ettim osy ekologiia salasynda, inspektsiia, laborotoriiada istedim. Sol eki salada eńbek demalysyna laborotoriiadan shyqtym, zerthanadan. Eńbegimizdi elep, eńbek ardageri medalin berip jatqanyna kópten kóp raqmet», – dedi «Eńbek ardageri» medaliniń iegeri Erejep Ámzin.
Jasyl ekonomikaǵa qadam
Jýyrda Senatta Úkimet saǵaty «Jasyl» investitsiialar tartýdy jáne qoljetimdi úzdik tehnikany keńinen qoldanýdy memlekettiń kótermeleýi men yntalandyrýy bóliginde Qazaqstan Respýblikasy Ekologiialyq kodeksi normalarynyń iske asyrylýy týraly taqyrybyna arnaldy.
Úkimet saǵaty barysynda Senat Tóraǵasynyń orynbasary Jaqyp Asanov búgingi tańda Qazaqstan aldynda turǵan aýqymdy ári keshendi mindet – negizgi ónerkásip salalarynda eń úzdik qoljetimdi tehnologiialardy engizýdiń tolyqqandy júiesin qalyptastyrý ekenin atap ótti.
«Ekologiialyq basymdyqtardy óńirlerdiń damý strategiialaryna jai ǵana deklarativti túrde emes, naqty infraqurylymdyq jobalar, ekologiialyq qaýip-qaterlerdiń egjei-tegjeili kartalaryn ázirleý, sondai-aq ár óńirdegi «jasyl» bastamalardyń ashyq jáne qoljetimdi tizilimderi arqyly engizý qajet. Bul rette bilikti kadrlar – ekologiialyq ózgeristerdi jergilikti jerlerde júzege asyra alatyn «jasyl» menedjerler daiarlaýdyń mańyzy zor. Sonymen qatar JOO-lar men kolledjderdegi mamandar daiarlaý baǵdarlamalaryna ekologiialyq pánder men modýlderdi engizýdi, halyq pen biznestiń ekologiialyq saýattylyǵyn arttyrýdy, osy saladaǵy ǵylymi-tehnikalyq jańalyqtardy yntalandyrýdy kúsheitý qajet», – dedi Vitse-Spiker Jaqyp Asanov.
Úkimet saǵaty barysynda Ekologiia jáne tabiǵi resýrstar ministri Erlan Nysanbaev baiandama jasap, senatorlarǵa elimizdiń óńirlerinde ekologiialyq bastamalardyń qazirgi jai-kúii men damý perspektivalary týraly málimet berdi.
«Iri ulttyq kompaniialardyń ozyq ekologiialyq standarttardy engizý jáne óndiristerdi jańǵyrtý mańyzdy. Sondai-aq energetika, munai-gaz, himiia, metallýrgiia jáne basqa da eń iri ári energiiany kóp qajet etetin salalarǵa arnalǵan eń úzdik qoljetimdi tehnologiialar boiynsha 20 anyqtamalyq ázirleý jumysyna erekshe nazar aýdaryldy. Jasyl klimattyq qor úshin keń aýqymdy baǵyttardy qamtityn Eldik baǵdarlamasy ázirlenip jatyr», – deidi Ekologiia jáne tabiǵi resýrstar ministri Erlan Nysanbaev.
Ekologiialyq partiia ne isteidi?
Qazaqstanda «Baitaq» jasyldar partiiasy 2022 jyly qurylǵan. Partiianyń negizin qalaýshy ári jetekshisi – Azamathan Ámirtai. «Baitaq» partiiasy qorshaǵan ortany qorǵaý, ekologiialyq máselelerdi sheshý, áleýmettik ádilettilik jáne halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartý baǵytynda jumys isteidi. Partiia «Taza aýa, taza sý, taza jer — taza adami qarym-qatynas!» sózin uran etedi.
«Qazaqstannnyń «Baitaq» jasyldar partiiasy – jai ǵana partiia emes, bul – jańa qoǵamdyq sana men bolashaqtyń ideiasy. Bizdiń negizgi ideologiiamyz – adam men tabiǵat arasyndaǵy úilesimdilikti qaita qalpyna keltirý. Biz ekologiiany tek qorshaǵan orta týraly ǵylym nemese aýanyń tazalyǵy dep emes, eldiń ekonomikalyq, áleýmettik jáne rýhani jańǵyrýynyń ózegi dep túsinemiz. Búginde Qazaqstanda tabiǵat ta, adam da kúizeliske túsken. Ár óńirde ekologiialyq problemalar – jerdiń tozýy, sýdyń lastanýy, aýanyń ýlanýy – halyq densaýlyǵyna, ulttyń bolashaǵyna qaýip tóndirip otyr. Biz osy máselelerdi júieli túrde sheshý úshin Jańa ekologiialyq ideologiiany usynyp otyrmyz. Bul – adamnyń ómir súrý sapasyn arttyrýǵa, densaýlyǵyn qorǵaýǵa, tabiǵi bailyqty saqtap, urpaqqa amanat etýge baǵyttalǵan saiasat», – dedi Azamathan Ámirtai.
Onyń sózinshe, Qazaqstannyń ekologiialyq máseleleri – bul tek tabiǵattyń ǵana emes, adamnyń densaýlyǵy men ómir sapasynyń máselesi. Aitýynsha, Qaraǵandy, Óskemen, Shymkent, Temirtaý, Jezqazǵan siiaqty ónerkásiptik qalalarda turǵyndar sózbe-sóz ýlanýda. Aýadaǵy ziiandy zattar shekti mólsherden birneshe ese asyp ketedi. Sonyń saldarynan onkologiialyq, júrek-qan tamyrlary jáne tynys alý aýrýlary kúrt ósip otyr. Sonymen qatar, ýdyń tapshylyǵy men lastanýy, óndiristik jáne turmystyq qaldyqtardyń jyl saiyn artýy, jerdiń tozýy men shóleittenýi jáne radiatsiialyq mura – Semei poligony, Azǵyr men Kapýstin iar poligondary, Saryshaǵan synaq poligony jáne Baiqońyr ǵarysh ailaǵynyń qaldyqtary da eń ózekti másele bolyp qalyp otyr.
Aqbota Musabekqyzy
