Foto: teatrdyń baspasóz qyzmeti
«Alataý» dástúrli óner teatry Máskeý sahnasynda ulttyq ónerdiń mereiin ústem etti. «Alataý» dástúrli óner teatrynyń repertýardy tańdaýdaǵy izdenisiniń ónerdegi jańa Qazaqstan kelbetin qalyptastyrýda ózindik izi bar. Shóldegen el sanasyn sahnalyq qoiylym arqyly sýsyndata alatynymyzdy túsinip, qoldaý kórsetip otyrǵan Almaty qalasy ákimdiginiń Mádeniet basqarmasy.
San salaly óner ieleri men talǵamy bólek talanttylar shoǵyrlanǵan bul ujym mártebesi ǵana emes, Almaty qalasynyń mádenieti ult rýhaniiatynyń maqtanyshy. Máskeý shaharynda ótken shet eldik ónerpazdar bas qosqan jiynda, qazaq eliniń óner ordasy – «Alataý» dástúrli óner teatry da baq synady. Bul dúnie dúrmeginde olar «Mámlúk. Sultan beibarys» qoiylymymen sahna tórine shyqty. Shyǵys pen Batysty toǵystyrǵan kóne Máskeýdiń júreginde, Beibarys syndy babanyń beinesin jańǵyrtyp, ata rýhyn sóiletti.
Kórgen kórermenniń sanasyna tarih taǵylymyn tanystyryp qana qoimai, dúiim el aldynda qazaq rýhyn bir kóterip tastady. Saýndrama dep atalsa da, bul týyndy – júrektiń lebizi, kóneniń sherli muńy, rýh pen parasattyń tartysy. Áreket arqyly sóileý – sózdiń ornyna isharat, únniń ornyna sezim – bul qoiylymnyń ózegi de, ózge dúnieden aiyrymy da osy.
Foto: teatrdyń baspasóz qyzmeti
Pikir: Rejisser Sýbbotina Olga Igorevna
Maǵan bul janrdaǵy qoiylym erekshe áser etti. Biz kóbine dástúrli epostardy tyńdaýǵa úirengenbiz. Al bul týyndy — qalyptan tys. Munda áreket aldyńǵy qatarda, mýzyka — jandy, akterler rólge tolyq engen. Atmosferasy men energetikasy sózben jetkizgisiz — ony tek seziný kerek. Shymyldyq ashylǵan sátten bastap kórermendi óz iirimine tartyp áketedi. «Alataý» teatryna shyǵarmashylyq tabys tileimin, jańa qoiylymdary jalǵasyn taba bersin!
Kórermen pikiri:
Qoiylym áserli. Sóz az bolǵanymen, qimyl, plastika, bi jáne tiri mýzyka emotsiiaǵa toly. Janry da, baiandaý tásili de ózgeshe. Keń tynysty bul týyndy poetikalyq formada órilip, zamanaýi rejisserlik sheshimmen daralanǵan.
Qoiylymnyń janry da, mazmuny da ózgeshe. Zamanaýi rejisserlik sheshimmen órilgen keń tynysty týyndy kórkem-poetikalyq baiandaýǵa qurylǵan.
Pikir: Roman Belýkov, «Telekanal Mir» tilshisi
Alǵash ret teatrlanǵan saýndrama janryn tamashaladym. Bul qoiylym arqyly qazaq rejisseri Fahad Moldaǵalimen tanystym. Bir jarym saǵat kózdi ashyp-jumǵansha óte shyqty. Mossovet teatry sahnasynda qazaqtyń naizasy men baltasy jarq etti. Buǵan deiin bul sahnadan Chehov pen Pýshkin týyndylaryn ǵana kórip kelgen edik. Al «Mámlúk» – múlde ózgeshe dúnie. Tarih tirilip, júrekke jetti. Qoiylym sonshalyqty áserli bolǵany – ózimdi zalda otyrǵanymdy umytyp kettim. Saýndrama janry mindetti túrde jalǵasyn tabýy kerek. Qoiylym sońynda kórermen akterlerdi jibergisi kelmedi. Munyń aiǵaǵy – on minýttyq tolassyz shapalaq.
Kópshilik sahnada kórgenin kókeige túiip, bir sát oiǵa shomyldy. Beibarys – tarihtyń qoinaýynda qalǵan tas tulǵa emes, tirilip kelip sóz sóilep, kóz aldymyzda kúizeldi.
Quldyqtan handyqqa jetken taǵdyrly er – júregimen eliniń joǵyn joqtaǵan, boiymen emes, oiymen biik bolǵan er.
Foto: teatrdyń baspasóz qyzmeti
Tarihi tulǵanyń ishki álemi sahnada jan-jaqty ashyldy. Kórermen kóńili tolqyp, kózine eriksiz jas úiirilgen sátter az bolmady. Jaý qolynda er jetip, jat eldiń taǵynda otyryp, júregimen týǵan jerin ańsaǵan jannyń ishki arpalysy barshaǵa tanys kúige ainaldy. Beibarys – tek jaýǵa naiza siltegen batyr ǵana emes, adamshylyq pen adaldyqtyń tarazysyna óz bolmysyn qoiǵan parasat iesi.
Beibarystyń sahnadaǵy beinesi tek syrtqy saltanatpen emes, ishki jan arpalysymen kórindi. Ol ustazymen bolǵan syrly áńgimede el bileý degenniń ermek emes, erlik pen jaýapkershilik ekenin tereń uǵynady. Naǵyz basshylyq – halyqqa shynaiy qyzmet etýde ekenin túsingen sátte, onyń biiktigi aiqyndaldy.
Kórermenniń pikiri:
Qoiylym meni qatty tolqytty. Onda kóterilgen máseleler búgingi kúnmen tyǵyz bailanysty. Ótken men qazirgi zaman astasyp jatqandai kórindi. Beibarys halyqtyń quly bolsa, biz nápsimizdiń qulymyz. Men úshin bul óte tereń, erekshe áser qaldyrǵan sát boldy.
Mysyr men Shamdy bilegen Beibarysty kóp ǵalym, talai tarihshy tilge tiek etken. Biri ony kemel basshy dese, biri ádil ámirshi, endi biri rýhani tirek dep baǵalaǵan. Bul sózderdiń bári bir kisiniń boiynan tabylýy – sirek nesibe. Al sol beineni sahnada jandyryp, el rýhyn tiriltken óner ieleri – shyn ónerdiń júgin arqalaǵan jandar.
Sahnadan estilgen uly saryn, shertilgen qasietti áýen – kórermenniń keýdesine ótkenniń aýyr júgin arqalaǵan naizadai qadaldy. Bul áýen – ata-baba úni, bul ún – qazaqtyń qasireti men qýanyshy. Sol ún arqyly baba rýhy oianyp, búgingi urpaqtyń sanasyna sáýle tústi.
Pikir: Atakova Tatiana Vasilevna, dizainer
Bul – sońǵy jyldardaǵy eń shynaiy spektakl. Jandy mýzyka, dekoratsiia, árbir sóz, akterlerdiń oiyn máneri – barlyǵy bir-birimen úndesip tur. Bul – jai qoiylym emes, ulttyń óz bolmysyn tanýǵa jasaǵan qadamy. Rýhani jańǵyrý — dál osyndai kórinisterden bastalady. Teatr sahnasy bul joly ónerdiń ǵana emes, eldik pen rýhtyń minberine ainaldy.
Bul týyndy – tek bir qoiylym emes, ulttyń ózine qarap, óz bolmysyn tanýǵa talpynysy. Rýhani jańǵyrý degen – dál osyndai sátterden týady. Teatr sahnasy – bul joly tek ónerdiń emes, eldiktiń minberine ainaldy.
Pikir: Strahova Mariia, prodiýser
Chehov festivali aiasynda ótken «Mámlúk. Sultan Beibarys» spektakli – úlken rýhani qubylys. 85 ártistiń qatysýymen sahnalanǵan qoiylym kórermendi birneshe ǵasyr burynǵy dáýirge erkin jeteledi. Ulttyq aspaptarmen súiemeldengen tiri mýzyka qazaq mádenietiniń tereńdigin tanytty. Jekpe-jek óneri men súrelerdiń úilesimi – ulttyq qundylyqtardy sahnaǵa ákelýdiń biik úlgisi.
Beibarys – tek tarihi tulǵa emes, búgingi sanada qaita tirilgen rýh. Sol rýhty tiriltken «Alataý» teatry – ónerdiń ǵana emes, ulttyń jadyn jańǵyrtyp júrgen rýhani orda. Máskeý sahnasynda qazaqtyń muńyn, armany men úmitin pash etken bul qoiylym – kórkem ónerdiń ǵana emes, kemel oidyń jemisi.
Inara Aýbakirova
Ádebiet bólim basshysy
